" Verdwijnt een icoon ? "

Zo ongeveer elke toerist, die de R 62 route gereden heeft, kent "Ronny's Sex Shop". De smoezelige padstal tussen Barrydale en Ladismith, die eigenlijk niets met sex te maken heeft behalve dat honderden vrouwen hun beha's hier achterlieten. De koffie is er redelijk, het bier staat er altijd koud en altijd staan er motoren bij de ingang geparkeerd, want het is mateloos populair bij de berijders van tweewielers. Maar Corona heeft ook hier toegeslagen. Toen ik vorige week donderdag stopte bij deze uitspanning, was mijn motor de enige die er stond. Wél de eigenaar, maar geen gasten te bespeuren. 

Enkele dagen eerder stond er een artikeltje over Ronny's Sex Shop in de krant. Ronny overweegt om zijn tent te gaan sluiten. Door het wegblijven van toeristen ontstaan er financiële problemen  en die zorgen ervoor, dat het geld snel opraakt. In een laatste poging probeert de eigenaar Ronny Price geld bijeen te sprokkelen bij mensen, die deze iconische plek niet verloren willen zien gaan. Of het zal lukken om deze toeristische trekpleister in bedrijf te houden ? Over enkele maanden zullen we het wel (laten) weten !

Zoals wel bekend zal zijn, beëindig elke keer mijn weblog met een Afrikaans woord of gezegde. Vorige week was dat de uitdrukking: " Daar gaan 'n dominee verby." Mijn schoonmoeder en tante Joke reageren nogal eens op mijn verhalen en maandag mailde mijn schoonmoeder, dat die uitdrukking helemaal niet specifiek Afrikaans is. Ook in Nederland is die bekend. Sterker nog: Waarschijnlijk kwam die via Jan van Riebeeck of zijn volgelingen vanuit Nederland in het Afrikaans terecht. In het Spreekwoorde-boek van Anton F. Prinsloo staat de volgende verklaring: " Die uitdrukking kom hoogs waarskynlik daarvandaan dat mense by 'n dansparty, wat as duiwelse sonde beskou is, uit vrees vir 'n teregwysing stilgebly het omdat iemand gesê het dat 'n dominee aan die kom is. Dit is later uitgebrei tot gewone geselskap, maar miskien tog gesê as iemand 'n gewaagde woord gebruik het."

Dacht ik van mezelf aardig taalkundig onderlegd te zijn, maar nu moet ik deemoedig toegeven deze uitdrukking echt niet gekend te hebben. De verklaring daarvoor is natuurlijk eenvoudig: Ik woonde zestig jaar in het Katholieke zuiden des lands en daar kwam wél de pastoor, maar zelden een dominee voorbij. Ook heerst(e) er in het zuiden een minder strenge moraal. Een danspartij werd er zo goed als zeker niet als duivelse zonde beschouwd en waarschijnlijk danste de pastoor zelf gewoon mee. Ik heb weer wat geleerd. Het onderwijs kende in mijn actieve tijd al de uitdrukking: "Een leven lang leren" ?

Na de laatste versoepeling van de zware beperkingen als gevolg van Covid-19, mogen de kerken open en kunnen er weer diensten met maximaal vijftig  bezoekers gehouden worden. In Montagu is de NG-kerk nog niet open, maar de preek van de dominee is te beluisteren via Youtube. In Pretoria was zondag een kerk wél open en kreeg de pastoor - naast 30 kerkgangers - ook bezoek van een drietal roofovervallers, die gewapend en schietend binnen kwamen en smartphones, horloges, portemonnees en sieraden in snel tempo verzamelden. Eén overvaller hield een revolver tegen het hoofd van de pastoor en dat had hij beter niet kunnen doen. Dat werd één kerkganger namelijk te gortig. Deze ex-politieagent, die nu een beveiligingsbedrijf heeft, had zijn wapen bij zich. Hij schatte de ernst van de situatie in en schoot twee overvallers dood. De derde vluchtte de kerk uit  en verdween per gereedstaande vluchtauto (met de vierde overvaller). De geroofde goederen konden weer teruggegeven worden aan de rechtmatige eigenaars. De kerk is nu wel tot nader order weer dicht !

Afrikaans woordenboek:

In kakstraat sit  =  in moeilijkheden zitten

 

"Overbevolking.....of niet "

Veel mensen - waaronder ik - maken zich zorgen over de snelle en enorme toename van de wereldbevolking en meer speciaal over de ongeremde toename in Zuid-Afrika. Hier is 30 % van de bevolking werkeloos en een geschatte 10 miljoen mensen - vooral kinderen - heeft niet dagelijks voldoende te eten. In de huidige economische tijd van automatisering en robots is het een illusie te denken, dat men hier werk kan verschaffen aan 10 miljoen mensen. Is hier nu echt sprake van overbevolking ? Ik las een interessant artikel hierover geschreven door Kiza Magendane, dat tot nadenken stemt. Zijn belangrijkste stellingen zijn: De Verenigde Naties maakten eind juni bekend, dat de wereldbevolking in 2030 boven de 8 miljard mensen zal komen. De helft daarvan in 2050 zal zich in Afrika bevinden.
Moeten wij ons zorgen maken over deze toename van een Afrikaanse bevolking die straks dreigt Europa te overbevolken? Wie de feiten nagaat, weet dat niet Afrika, maar juist Europa overbevolkt is. Nederland heeft 409 inwoners per vierkante kilometer. Zuid-Afrika en Marokko respectievelijk 44,5 en 75,4 inwoners per vierkante kilometer. Er is angst dat het klimaat een miljard mensen extra niet aankan of dat er niet voldoende eten is. We hebben echter de biotechnische kennis om een verdubbeling van de Afrikaanse bevolking fatsoenlijk aan te kunnen qua voeding. De beschikbaarheid van voedsel is niet het probleem. Naar schatting verspillen wij minstens een derde van de wereldwijde voedselproductie. Wij hebben niet met een bevolkingscrisis maar met een verdelingscrisis te maken. Voorbehoedsmiddelen en reductie van de wereldbevolking via menselijk ingrijpen zijn een pleister op een bloedende wond. Wie de wond wil desinfecteren moet eerlijker delen. Wie de wond echt wil helen moet willen begrijpen, dat we niet te maken hebben met een bevolkingscrisis, maar met een solidariteitscrisis !

Tenslotte:
In de weblog van 21 mei 2020 schreef ik over de Holland Amerika Lijn en haar cruiseschepen met Nederlandse stedennamen. Op de nieuwssite NU.nl las ik donderdag, dat de HAL een 4 tal schepen - met allemaal Nederlandse namen - gaat verkopen. De cruises, die met deze varende hotels gepland stonden, worden geschrapt. Verkocht gaan worden: de Amsterdam, de Maasdam, de Rotterdam en de Veendam. Cruiseschepen kwamen in het begin van de corona-crisis prominent in het nieuws doordat aan boord besmettingen werden geconstateerd en schepen in een aantal gevallen nergens mochten aanmeren. Dat overkwam ook schepen van de HAL. " Het is altijd moeilijk om te zien, dat een schip onze vloot verlaat ", zegt Stein Kruse, de CEO van de HAL. De Holland Amerika Lijn is ontstaan als maatschappij die Nederlandse emigranten over de Atlantische Oceaan naar de Verenigde Staten bracht. De schepen krijgen al sinds jaar en dag Nederlandse namen.
De Maasdam, waar nu afscheid van genomen wordt, is al het vierde schip met die naam. De Veendam en de Amsterdam beide al drie keer. De Rotterdam zelfs al zes keer !
                         
          SS Maasdam 1928-1934
             

Afrikaans woordenboek:

Daar gaan 'n dominee verby = Er valt een stilte

" 60 miljoen ! "

De Zuid-Afrikaanse bevolking groeide in minder dan een jaar van 58,8 miljoen naar een (geschatte) 59,6 miljoen. Deze cijfers werden vorige week donderdag naar buiten gebracht door Statistieke Suid-Afrika (SSA). De inwonertallen per provincie verschillen enorm: Gauteng (omgeving Johannesburg-Pretoria) is koploper met 15,5 miljoen inwoners gevolgd door KwaZulu-Natal met 11,5 mensen en de West-Kaap komt op de derde plaats met 7 miljoen ingezetenen. Vrijstaat is de provincie met het laagste aantal bewoners: 2,9 miljoen. Andere interessante cijfers: Bijna 30 %  van de Zuid-Afrikaanse bevolking is jonger dan 15 jaar en 9 % is 60 jaar en ouder. 

Ongeveer 13 % van de gehele bevolking is MIV-positief en van de volwassenen tussen de 15 en de 49 jaar is 'n "allemintige " 18,7 % met deze ziekte besmet. SSA meldt ook nog, dat er vóór de Corona-epidemie 16 miljoen werkenden en 11 miljoen werkelozen zijn. Deze twee cijfers zullen naar verwachting de komende tijd wel drastisch veranderen !

Nóg meer cijfers:

Op 17 maart maart waren er in het hele land 62 corona-besmettingen. Op 10 juli was dat aantal gegroeid tot 250.687 en 3860 corona-doden. De piek van besmettingen lijkt nog lang niet bereikt te zijn met name door het gedrag van een groot deel van de bevolking. Met name de jongere mensen lappen de regels aan hun laars. Ze zwerven op straat zonder voldoende afstand te houden en mondmaskers worden meestal niet gedragen. Grote gezinnen in veel te kleine behuizing zorgen ook voor veel besmettingen. Scholen gaan ook weer stapsgewijs open en op 1 juli waren er 1260 leerlingen positief besmet samen met maar liefst 2740 leerkrachten.

1636 Personen liggen in de West-Kaapse ziekenhuizen."Wanneer beddens in waaksale (IC) wel die dag te min raak, sal jonger pasiënte en mense met die beste kans op oorlewing voorkeur geniet", dat zegt dr. Angelique Coetzee, voorsitter van die Suid-Afrikaanse Mediese Vereniging. "As jy moet kies tussen 'n bejaarde en iemand van 35 - wat sou jy doen?" Ironisch genoeg zijn het met name de jonge mensen, die zich helemaal niet storen aan de beperkende maatregelen (mondkapje, afstand houden en geen grote groepen samen), terwijl de meeste volwassenen en vooral de oudere mensen zich heel goed aan de regels houden. De keuze om een jonger iemand de voorkeur te geven, is begrijpelijk, maar iets strookt er tóch niet met mijn rechtvaardigheidsgevoel !

Tenslotte:
De "Dikke van Dale" omschrijft "van de kook raken" als volgt: "Van de wijs zijn, niet meer weten wat men doet of wat te doen." Maandag aten we gekookte aardappelen of beter gezegd: half gekookte aardappelen.
Ik prak mijn aardappelen altijd fijn, maar die dag vlogen mijn piepers bij het "praktiseren" zo ongeveer van mijn bord. Ze waren duidelijk niet geheel gaar. Volgens de van de kook geraakte kokkin hadden ze lang genoeg gekookt, maar Eskom vond het weer eens nodig om Zuid-Afrika  zonder elektriciteit te zetten. Er is weer dagelijks één of twee keer stroomonderbreking met half gekookte aardappelen tot gevolg. Wij overleven het aardappelincident wel, maar de bedrijven in Zuid-Afrika hadden al grote problemen door de zeer zwakke economie. Daar kwam de Corona-crisis bij en nu de meeste bedrijven weer aan de slag mogen, levert Eskom te weinig elektriciteit. Niet alleen Sanja, maar heel Zuid-Afrika is "van de kook geraakt !"

Afrikaans woordenboek:

jukskei breek  =  moeilijkheden veroorzaken

" Een steentje bijdragen "

"Elke stapel beeldt de kracht van de mensheid uit in het aangezicht van tegenspoed." Dat zegt Sipho Njengezi, de man, die steenzuilen oprichtte in Kalkbaai bij Kaapstad. "Ik jogde langs het water toen ik iemand bezig zag om steenstructuren (cairns of menhirs genaamd) te bouwen. Het zorgde bij mij voor het opmaken van de balans van mijn leven en de moeilijke reis die dat geweest is. Toen ben ik zelf ook steenzuilen gaan bouwen." Van baby tot jongvolwassene was zijn leven een strijd om te overleven. Zijn moeder liet hem in de steek. Hij bracht veel tijd door in hospitalen en kwam in een opvangtehuis terecht.

Het zorgvuldig stapelen van stenen is al deel van de hele tijd, dat er menselijke wezens zijn. Mysterieus, fragiel, maar toch stevig. Alleen al in Groot-Brittannië zijn er wel 10.000, maar in Zuid-Afrika vind je er nauwelijks. Het was dus verrassend langs de kust van St. James bij Kaapstad er een aantal te ontdekken, die opgericht moeten zijn tijdens de lockdown-periode. Steenzuilen hebben een betekenis, maar we weten niet welke. Geven ze een richting aan? Is het een aanwijzing of een waarschuwing? Zijn het wellicht offerplaatsen? Of houden zij de dood op een afstand tijdens de huidige besmetting? Tot verdriet van de omwonenden liet de Munisipaliteit de bouwsels op 22 juni afbreken uit veiligheidsoverwegingen. Ruim twee manden stonden ze er. Sipho vindt het niet zo erg. "De steenzuilen hebben voor mij gedaan wat ik wilde en ik leef nu met meer kracht en optimisme verder in mijn leven!"

Er bestaat een oud Gallisch gezegde: "Cuiridh mi clach air do chárn", wat betekent: "Ik plaats een steen op jouw steen". Voordat Schotse clans  ten strijde trokken, plaatste elke strijder een steen op een stapel. Degene, die overleefde, nam een steen van de stapel. De stenen, die overbleven, werden een steenzuil of steenheuvel om eer te brengen aan de doden !

Sanja bakt ze behoorlijk bruin. Bak-programma's zijn enorm populair. Vooral de Engelsen zijn blijkbaar niet uit hun keuken weg te slaan en in Nederland hebben ze zelfs André van Duyn van stal gehaald om een bake-off programma te presenteren.

Ook hier in Zuid-Afrika bakken ze ze erg bruin en de talrijke Hollanders hier brengen - zeker in corona-tijd - veel tijd door in hun keuken. Appeltaart is de favoriet, maar Sanja kreeg enkele weken geleden via internet een perentaart-recept in handen en sinds die tijd is dat háár favoriet. Een bevriend echtpaar, dat een grote fruitboerderij in de Koo exploiteert, zorgt nog wel eens voor de levering van fruitige bestanddelen en vorige week "kreeg Sanja weer een peer" van dat stel. Of beter gezegd: een doos peren en een doos appels. Die dag had Sanja voor niemand tijd. De stofzuiger bleef in de kast. Ramen werden niet gelapt. Boodschappen niet gedaan. Ik moest zelfs ZELF voor mijn koffie zorgen.
                                                                            Sanja "woonde" die dag in de keuken met twee prachtige taarten als resultaat. Een appeltaart en een perentaart. Als ze smaken zoals ze er uitzien, zitten we goed. Een smaaktest volgt zeer spoedig !

Tenslotte:
Sinds 1 juli zijn wij in het tijdelijke bezit van een tweede hond. Een "leenhond" zogezegd. Na het overlijden van onze Djoeke was onze Tesca alleen. Het leek haar niet zo te deren, maar er waren toch ook soms tekenen te bespeuren, dat ze het gezelschap van een maatje wel miste. En toen kwam daar een "nieuwe Friese Staby " op ons pad: Dieuwke, is haar naam. Een kennis heeft besloten om Montagu vaarwel te zeggen om voorgoed terug te gaan naar Nederland en Dieuwke zou meegaan. Het in- en uitvoeren van een hond is een ingewikkelde zaak: contact over het transport met de luchtvaartmaatschappij, gezondheidsverklaringen door een dierenarts, meerdere inentingen. Een heel gedoe. Bijna alles was geregeld, maar door een misverstand werd een anti-hondsdolheid-injectie enkele dagen te laat gegeven met als gevolg, dat een nieuwe bloedtoets gedaan moest worden en pas 3 maanden nadien kan Dieuwke ook op reis gaan. Haar bazin is op dit moment al in Nederland. Dieuwke blijft tot oktober bij ons en lijkt al aardig gewend te zijn. Friese Stabys zijn in Zuid-Afrika "seltsaam as hoendertande" en wij hebben er 3 in ons bezit (gehad). Dieuwke is een erg lieve hond en een afscheid over een paar maanden zal ons best wel zwaar vallen, maar tot dat moment genieten we van onze "leenhond" !

Afrikaans woordenboek:

Jantjie volstruis (waar hy kom is hy tuis) = Iemand, die zich overal thuis voelt.

" Kerk in oorlogstijd "

In het boekje "Nog Stories oor Montagu en sy Mense" schrijft  Heinie Heydenrych ook over de NG-kerk ten tijde van de Anglo-Boereoorlog: "Heel wat skade is gedurende die Anglo-Boereoorlog aan die kerkgebou aangerig toe die Britse besettingsmag op die dorp vir militêre doeleindes van die kerk en die kerksaal gebruik gemaak het. Eers laat in 1904 is die skade herstel, maar die kerkraad moes daarvoor die hand diep in sy eie sak steek". 
Tijdens de kerkenraadsvergadering van 26 oktober 1901 las commandant Huntley van de bezettingstroepen, twee brieven met bevelen voor, waarin het gebruik van de kerk en de kerkzaal opgeëist werd. Alle godsdienstoefeningen werden tot nader order verboden. De commandant was wel bereid om op zondagen de sleutel te overhandigen, zodat er dan diensten konden plaatsvinden. De Britten waren vooral geïnteresseerd in de kerktoren, omdat vandaar uit het hele dorp bespied kon worden.

Om het zicht nóg beter te maken, werd aan de Badstraat-kant de wijzerplaat van de kerkklok naar beneden gegooid, die daarbij zwaar beschadigd werd. Door de ontstane opening had men beter zicht en kon er ook op de vijand geschoten worden. In Notulen van 1902 staat vermeld, dat ook de kerkramen grote schade opgelopen hadden en deels vervangen moesten worden. In februari 1903 waren de militairen vertrokken en kon het nodige herstelwerk een aanvang nemen ook al moest er nog gewacht worden op financiële compensatie. Een eis ten bedrage van 215 Engelse Ponden werd ingediend. Dat betekent, dat er zware schade aangericht was, want het kerkgebouw was verzekerd voor 2000 Pond. 10,75 % van de waarde betekende dus heel veel schade. Er moest zelfs een gang naar het Parlement gedaan worden om uiteindelijk slechts 50 Pond vergoed te krijgen !

Het zijn moeilijke tijden voor ons allemaal. De een heeft gebrek aan voedsel, de ander gebrek aan geld en grote groepen hebben gebrek aan allebei. De NG-kerk heeft gedurende de afgelopen drie maanden bijna dagelijks voedingsprojecten georganiseerd om hongerige monden in Montagu en meer speciaal de wijk Ashbury te vullen. Maar de kerk heeft zelf nu al twee maanden geen kerkgangers meer in de kerk gezien en men mist daardoor het collectegeld. Daarom organiseerde men een pannenkoeken-actie. Vrijwilligsters - waaronder Sanja - stonden uren in de keuken om samen zo'n 1.000 exemplaren te vervaardigen. Voor vijf Rand per stuk zijn de flensjes aan de man of vrouw gebracht. Netto-opbrengst voor de kerk dus R. 5.000 = 250 Euro. Voor Nederlandse begrippen misschien niet zo veel, maar hier is het een aanzienlijk bedrag. Voor ons zelf hebben we er ook enkele gekocht en hoewel ik nooit een echte fan van dit voedsel was (behalve als mijn moeder de pannenkoek versierde met Mierlose zwarte kersen), heb ik ze zaterdag - samen met erwtensoep en brood - met smaak opgegeten. Sterker nog; ik begin ze zelfs lekker te vinden. Op korte termijn zal ik echter geen pannenkoeken meer opgediend krijgen, want Sanja kan voorlopig geen pannenkoek meer zien !

Tenslotte:
Onze vernieuwde voortuin is klaar.  Vanaf maandag hadden de tuinlui het nog gezonde gras uitgestoken en gelegd op plaatsen waar nauwelijks nog gras stond. Daarna begon men met het bouwen van de lage klippenmuurtjes. Knap werk, want de totale lengte was 54 meter en een groot deel van de stenen moest passend gemaakt worden  Bijzondere vetplanten kregen een opvallend plekje in het middendeel, waar ook een Zimbabwe-beeld werd geplaatst. Ik heb er ook nog een spotje bij gezet, zodat het beeld 's avonds mooi verlicht wordt. Donderdagochtend werd - als laatste onderdeel - de hele tuin van een flinke laag compost voorzien en na enig poets- en opruimwerk vertrokken de werkers.Weer een deel van onze grote tuin verbeterd en verfraaid !

Afrikaans woordenboek:

'n grasweduwee  =  een vrouw, wier man tijdelijk afwezig is