" Rye,rye,rye met my waentjie "

"Winkeltrolliediefstal in Worcester is besig om so hand uit te ruk dat 'n trollieportier hospitaalbehandeling moes ontvang toe 'n trolliedief hom met 'n groot klip in die gesig gegooi het toe hy hom wou keer om 'n trollie te  steel."

Zo berichtte Enrico Claassen vorige week in het weekblad  Standard. Alle werknemers die Standard Breederivier Gazette gesproken heeft, zijn het er over eens, dat het stelen van winkelwagentjes sterk  toeneemt. Juan Prinsloo, de eigenaar van supermarkt De Spar moest in november 45 nieuwe wagentjes aanschaffen en dat heeft hem R. 75.000 gekost. Bij een poging om zijn wagentjes in een gevaarlijk deel van de stad terug te halen, werd hij bedreigd. Hij heeft ook meegemaakt, dat hij zijn eigen wagentje terug kon kopen voor R. 100. Een andere eigenaar vertelde: "In één week tijd werden er 35 wagentjes gestolen bij twee van mijn winkels." 

Ook worden wagentjes uit de handen van kopers gerukt en verdwijnen de dieven met het wagentje en de inhoud. Toen hij probeerde om die terug te halen, werden hij en zijn personeelslid zo ernstig bedreigd, dat zij moesten vluchten voor hun leven. De manager van de Game, in de Mountain Mill Mall heeft meegemaakt, dat zijn personeel probeerde dieven te achterhalen, toen trokken de dieven messen. En als ze ooit wagentjes terug krijgen, zijn ze meestal flink beschadigd en moeten ze gerepareerd worden of gaan ze naar de sloop. Ook worden gestolen wagentjes voor R. 30 doorverkocht aan kleine illegale winkeltjes in townships. De politie deelt mede, dat zij nog geen klachten van diefstal ontvangen hebben, maar als die komen, zullen zij optreden. Als mensen wagentjes zien staan in hun wijk moeten zij ook de politie bellen. 

Als we op onze woensdagse motorrit niet erg veel tijd hebben, drinken we een cappuccino in Robertson en rijden dan door naar McGegor. Heen en terug rijden we dan 2x 46,3 km is 92,6 km. Totale rijtijd bedraagt 2x 38 is 76 minuten. Als we méér tijd hebben, rijden we regelmatig naar het dorpje Greyton. Die plaats ligt maar 14 km van McGregor vandaan, maar dan maken we heel wat meer kilometers. Van Montagu naar Greyton is het 98,6 km en die rit duurt 1 uur en 33 minuten. Heen en weer hebben we dan 197,2 km. Hoe kan er dan zoveel verschil zijn in tijd en afstand terwijl die beide plaatsen slechts 14 km uit elkaar liggen??

Heel eenvoudig: tusen die plaatsen liggen de Riviersonderend-bergen en je kunt alleen maar via de Boesmanstrail  van de ene plaats naar de andere lopen. Rijden met motor en auto is onmogelijk. 

'Reeds in 1865 is die eerste poging aangewend om die  twee skilderagtige dorpjies met een pas deur Boesmanskloof met mekaar te verbind." In de jaren '30 waren er vanwege de "Grote Depressie"  veel werkelozen, die aan het pad gingen werken. "Toe breek die Tweede Wereldoorlog in 1939 uit en padbouers verruil hul pikke en grawe vir gewere en bajonette."

Het beschikbare geld bleek echter bij lange na niet voldoende te zijn en jarenlang is er toen niets meer gebeurd. Na de Tweede Wereldoorlog zouden Italiaanse krijgsgevangenen ingezet worden om de weg door de bergen te voltooien, maar uiteindelijk werden de Italianen ingezet om de Dutoitskloofpas te bouwen. "Die gevolg is, dat die Boesmanskloofpas ná meer as 150 jaar steeds die pad na nêrgens bly."

Er zijn in deze tijd heel wat gegadigden om deze trail te lopen. Zoveel zelfs, dat er een limiet van maximaal 50 lopers per dag ingesteld is. Er zijn twee opties: beginnen in Greyton en eindigen in McGregor of andersom. Sommigen lopen op één dag de route en lopen na een overnachting de volgende dag weer terug. De zeker vijf uur in één dag durende Boesmansklooftrail staat ook op mijn "tedoen-lijstje". Ik zal wel vervoer terug geregeld moeten zien te krijgen !

Afrikaans woordenboek:

Op iemand se nommer druk  =  Iemand vragen iets te doen

" Nuwe name "

Sinds 1994 hernoemt Zuid-Afrika op grote schaal steden, provincies en plaatsen om apartheidsgerelateerde en koloniale namen te vervangen door inheemse namen of namen die belangrijke historische figuren uit de zwarte geschiedenis eren. Elke zichzelf respecterende stad of dorp had bijvoorbeeld wel een Van Riebeeckstraat. In de provincies met een voornamelijk zwarte bevolking kwam daar steeds meer verzet tegen en sinds 1994 zijn er al 821 namen veranderd. Prominente voorbeelden zijn Polokwane (Pietersburg), Gqeberha (Port Elizabeth), Tshwane (Pretoria), Mahkado (Louis Trichardt), Mangaung (Bloemfontein), Modimolle (Nylstroom) , Buffalo City (East London) en de luchthaven Johannesburg International werd O.R. Tambo International. 

Het proces is vaak omstreden en wordt beheerd door de Zuid-Afrikaanse Raad voor Plaatsnamen. Er is erg veel verzet tegen via heftige debatten en protestacties. Vervanging van zo'n naam is een ingewikkeld en vooral duur proces. Tegenstanders voeren als tegenargument aan, dat dat vele geld beter op een andere manier besteed kan worden. De provincie West-Kaap wordt geregeerd door de Democratic Alliance (DA), een grotendeels blanke partij. Hier houdt men voornamelijk vast aan  de in andere provincies verguisde namen. In Montagu hebben we nog heel wat z.g. “ besmette “ namen: Piet Retiefstraat Joubertstraat, Hofmeyerstraat, Le Rouxstraat en de naam Montagu is ook "besmet". 

Toch is er momenteel een naamsverandering, die nogal wat commentaar gekregen heeft. 

De naam W.A. Rossouw Primêre School is veranderd in de W.P. Theys Primêre Skool. W.A. Rossouw naar wie de school tot nu toe vernoemd was, was een blanke dominee, die predikant was in Montagu.

W.P. Theys was echter de stichter van de school die in de Langstraat in 1924 begonnen was. Hij was meer dan 30 jaar lang schoolhoofd. De naamsverandering was sinds 2022 een terugkerend punt op de agenda van ouderraadsvergaderingen. Het West-Kaapse Departement van Onderwijs (WKOD) heeft uiteindelijk de naamsverandering op verzoek van het schoolbestuur goedgekeurd. Een dankbetuiging van oudleerkrachten opgesteld in 1956, werd  door het huidige schoolhoofd, Nigel Adams, voorgelezen. Daarin hebben zij lof toegezwaaid aan schoolhoofd Theys voor het harde werk om de aanvankelijk uit twee leerkrachten bestaande school te laten groeien!

Tijdens zijn regeerperiode wilde president Jacob Zuma laten zien, dat hij heel veel werkelozen aan een betaalde baan hielp. Als je aangaf aanhanger te zijn van de ANC partij (en dus bij verkiezingen op Zuma zou stemmen) kreeg een groot aantal personen een baan. Dat leidde ertoe, dat bij elke (overheids)klus heel veel werkers ingeschakeld werden (en nog steeds worden) om klussen te klaren die met veel minder personen uitgevoerd kunnen worden. "Werkskepping" heet dat hier. Met die snelle actie  vertienvoudigde  het ambtenaren-bestand in enkele jaren tot 1,3 miljoen, Daarmee is de overheid de grootste werkgever van Zuid-Afrika. maar de salarissen van die te goed betaalde ambtenaren moeten nog heel veel jaren door anderen betaald worden !

Tenslotte: Statistike Suid-Afrika kwam dinsdag met de laatste werkeloosheidscijfers en meldde, dat de werkeloosheid nog groot is, maar toch een beetje gedaald. Het aantal werkelozen (werkzoekenden) daalde van 31,9 % naar 31,4 %. Maar er zijn ook nog 3,7 miljoen werkelozen, die ontmoedigd zijn en niet meer solliciteren. Tesamen dus 42,1 miljoen niet werkenden. De cijfers wat betreft de jeugdwerkeloosheid zijn ook een beetje gedaald, maar nog altijd dramatisch hoog: Van de 15-24 jarigen daalde de werkeloosheid van 58,5 % naar 57 %. 

De West-Kaap doet het landelijk gezien verreweg het beste. Er kwamen 93.000 banen bij en de werkeloosheid daalde van 19,8 % naar 18,1 %.

Het inwonertal van Kaapstad groeit nog altijd, maar er zijn veel vacatures om de steeds groeiende economie bij te houden. Met name, omdat er geen betaalbare woonruimte is voor potentiële gegadigden. De gemeente is daarom al een paar jaar bezig om gemeentelijke eigendommen en gebouwen beschikbaar te stellen aan projectontwikkelaars in ruil voor het bouwen van beter betaalbare behuizing.

Afrikaans woordenboek:

 

Hoe pruim daar die twak vir jou?  =  Wat zeg je daarvan?

" Goed voorbeeld, doet goed volgen "

Over de Jakes Gerwel Tegniese vaardigheidsschool schreef ik al heel wat keren. In dit land waar iedereen ambtenaar wil worden en niemand een (technisch) beroep met zijn/haar handen wil uitoefenen, zijn scholen die zich profileren zoals de vroegere Nederlandse ambacht/huishoudscholen van groot belang. Iemand, die dit soort van onderwijs met succes afsluit, is verzekerd van een baan en heeft dus een goede toekomst. Wij hebben mogelijkheden onderzocht om een vergelijkbare school in Montagu te realiseren, maar dat is niet gelukt.

Gelukkig is dat wél het geval in het naburige Ashton. Daar heeft een groepje ouders de schouders onder  een project gezet, dat de Jakes Gerwel Tegnies als voorbeeld genomen heeft. Er is een bijzonder geschikte locatie gevonden en vorig jaar januari gingen daar een bestuur, drie leerkrachten en 60 leerlingen van start. De school ontwikkelt zich goed en snel. De drie lokalen waren snel vol en een plan werd ontwikkeld om uit te breiden met nog eens 12 lokalen en 2 toiletgebouwen . Met de bouw daarvan is men al behoorlijk ver gevorderd en het huidige leerlingenaantal bedraagt al 124. De komende jaren gaan er steeds 4 lokalen in gebruik genomen worden. 

Sanja en ik waren dinsdag bij die school en kregen van directrice Melissa (gekomen van de Jakes Gerwel Tegnies) een rondleiding over het gehele terrein en het moet gezegd: We zijn zwaar onder de indruk van hetgeen we konden constateren. Naast theorie krijgen de leerlingen allerlei lessen in techniek en hospitaliteit. Een groepje jongens was onder leiding van een vakleerkracht aan het lassen. Een andere groep was bezig met tuinaanleg en tuinonderhoud en een groep meisjes kreeg les in het bakken van brood en koekjes. 

Onze stichting Nieuwe Horizon heeft zich jarenlang bezig gehouden met het ondersteunen van individuele studenten met wisselend succes. Dat blijven we doen, maar we  richten ons steeds meer op ondersteuning van de vaardigheidsscholen. Daar profiteren veel meer leerlingen van. Goed opgeleide onderwijsmensen zijn heel belangrijk, maar flinke aantallen leerlingen die vakonderwijs gevolgd hebben,  zijn minstens even belangrijk !

De verfpotten zijn zo goed als leeg, de kwasten staan in de terpentine en de buitenmuren zijn weer smetteloos wit. Het is een tweejaarlijks terugkerende klus om alle muren weer een grote beurt te geven. Dat neemt flink wat tijd en dit jaar duurde het extra lang vanwege de extreem hoge temperaturen. 's Morgens kon er van 7.30 uur tot de koffie om 10.00 uur geschuurd en geschilderd worden. Daarna werd het zó heet, dat schilderen niet goed was voor de verf en voor de verver. Ik zal niet beweren dat schilderen (en met name het vóórwerk) mijn hobby is, maar een hekel heb ik aan dit werk ook niet echt. Daar komt bij, dat "iedereen hier zegt te kunnen verven", maar de ervaring heeft ons geleerd dat het beter is om zelf maar de kwast te hanteren.

Het schilderwerk is klaar en het rieten dak is bijgewerkt en kan er weer een aantal jaren tegen. Nu is het zwembad weer eens aan de beurt. Door de opgelegde waterbeperking mocht het zwembad niet meer bijgevuld worden en door het daardoor dalende wateroppervlak zou ik de flink bladderende rand eens goed onder handen kunnen nemen. Maar door de regenbuien van de laatste paar dagen heeft de Munisipaliteit de waterbeperking van fase 2 teruggebracht naar 1 en mag het zwembad weer wél bijgevuld worden als we maar niet meer dan 15 kiloliter per maand verbruiken. Mijn tijd om achter de geraniums te gaan zitten, is nog nog niet aangebroken. Eén van de vele voornemens van de nieuwe Nederlandse regering is om de pensioengerechtigde leeftijd te verhogen. Daar ben ik zelf al druk mee bezig !

Afrikaans woordenboek:

tjok en blok wees  =  overvol zijn

 

" Taxigeweld "

Zuid-Afrika had tot 1994 een goed onderhouden en uitgebreid spoorwegsysteem en er reden ook behoorlijk veel bussen, maar de ANCregering heeft niets uitgegeven aan onderhoud. Eerst vielen de treinen uit. Daarna werden de koperen bovenleidingen gestolen en vielen er steeds meer verbindingen weg. Momenteel rijden er nog goederentreinen van Kaapstad naar Johannesburg en Pretoria. Om werk te scheppen werden overal taxibusjes ingezet om mensen te vervoeren. Er kwamen er zoveel, dat er afgebakende gebieden ingesteld moesten worden welk busje waar passagiers mocht vervoeren en toen ontstonden er problemen. Er kwamen illegale taxichauffeurs en er ontstonden oorlogen (met doden) tussen rivaliserende taxigroepen. Chauffeurs zonder rijbewijs en rijdend in vervoermiddelen zonder verplichte keuring en met ernstige gebreken veroorzaken ongelukken bij de vleet. Door hun haast wordt er veel te hard en onverantwoord gereden met heel vaak dodelijke slachtoffers. Ook houlden veel chauffeurs zich niet aan de regel van maximaal 12 of 16 personen in hun bussen. Ernstige ongelukken met taxibusjes gebeuren dagelijks en in het hele land.

Hoe de dagelijkse reis voor duizenden schoolkinderen een dodelijke gok is geworden:

Op de site van de "Daily Maverick" is het volgende te lezen: "De recente botsing in Vanderbijlpark tussen een minibusje en een vrachtwagen, waarbij 14 jonge levens verloren gingen, heeft de dodelijke kloof blootgelegd tussen de Zuid-Afrikaanse wetgeving voor schoolvervoer en de chaotische realiteit op de wegen. Maandagochtend pakte Mmaki Josephine Mokhobo een lunchpakket in voor haar dochter, zoals ze al talloze keren eerder had gedaan. Ze zag haar dochter, Bokamosa Mokhobo, een leerlinge van groep 8, de deur uitlopen en toen zei ik tegen haar: 'Dag, dag schat, tot later'," Ze zou eigenlijk met het openbaar vervoer gaan, maar vanwege wat er nu in onze samenleving gebeurt, vertrouwde ik op het schoolvervoer, omdat het haar van de poort van haar huis naar de schoolpoort zou brengen en weer terug, dus op die manier was ze veilig." "Ik vertrouwde er met heel mijn hart op dat die chauffeur mijn kind naar school zou brengen en weer terug. Helaas is dat niet gebeurd, en dat doet me zo'n pijn. Ik ben er kapot van" zei Mokhobo.

Volgens de eerste informatie probeerde de minibus die leerlingen naar school vervoerde op de snelweg in te halen voordat hij tegen de vrachtwagen botste. De impact was catastrofaal. De man aan wie het leven van de kinderen was toevertrouwd, de 22-jarige chauffeur Ayanda Dludla, die de crash met slechts lichte verwondingen overleefde, verscheen donderdagochtend kort voor de rechter in Vanderbijlpark. Hij wordt beschuldigd van 14 moorden, rijden zonder beroepsrijbewijs, rijden in een voertuig zonder vergunning en roekeloos en nalatig rijden. Dludla trok zijn verzoek om borgtocht in en de zaak werd uitgesteld tot 5 maart.

Dodelijk verschil: Op papier is het systeem van de wetgeving omtrent het leerlingenvervoer robuust. De belangrijkste wettelijke basis voor deze dienst is de National Land Transport Act van 2009. Volgens deze wetten is de overheid verplicht om gesubsidieerd vervoer te bieden aan leerlingen die op basis van specifieke criteria in aanmerking komen. Om legaal leerlingenvervoer te kunnen aanbieden, moeten chauffeurs en eigenaren zich aan strikte regelgeving houden. Elke exploitant moet een geldige exploitatievergunning hebben en chauffeurs moeten een professioneel rijbewijs met categorie "P" (personenvervoer) bezitten. Voor deze vergunning moet de chauffeur minimaal 21 jaar oud zijn en een antecedentenonderzoek ondergaan. De veiligheidsnormen voor voertuigen voor leerlingenvervoer zijn streng. De Nationale Wegenverkeerswet stelt dat het illegaal is om leerlingen achterin een pick-up of bestelbus te vervoeren. Erkende voertuigen voor leerlingenvervoer moeten elke zes maanden een keuring ondergaan en moeten voor elke passagier een functionerende veiligheidsgordel hebben. Bovendien is overbelading een strafbaar feit. 

Ondanks beleid en wetgeving gericht op het waarborgen van de veiligheid van leerlingen, kampt de Zuid-Afrikaanse sector voor leerlingenvervoer met aanhoudende problemen. Een studie uit 2025 merkte op dat een systemisch falen binnen de sector roekeloos rijden en het gebruik van ongeschikte voertuigen had genormaliseerd, waardoor leerlingen een ernstig risico lopen op letsel of overlijden. De sector wordt geplaagd door het gebruik van ongeschikte voertuigen, zoals pick-ups, die vaak betrokken zijn bij dodelijke ongelukken als gevolg van overbelading en een gebrek aan veiligheidsvoorzieningen zoals veiligheidsgordels. Deze operationele onregelmatigheden  worden verergerd door chauffeurs die vaak de verkeersregels negeren, wat leidt tot een hoog aantal  verkeersongelukken. Om deze crises op te lossen, is een strengere wetshandhaving, betere financiering voor infrastructuur en een grondige screening van chauffeurs noodzakelijk. Het simpelweg straffen van de chauffeur is onvoldoende. De dood van de 14 leerlingen mag niet voor niets zijn en de overheid moet strenge normen invoeren en handhaven om ervoor te zorgen dat voertuigen verkeersveilig zijn en chauffeurs gekwalificeerd.

Het menselijke drama: Terwijl politici beleidsherzieningen bespreken en rechtbanken zich buigen over doodslagzaken, worden de ware kosten van de crisis gevoeld in de stilte van huizen. De moeder die een chauffeur vertrouwde om haar dochter van deur tot deur te brengen, heeft nu alleen nog de herinneringen aan een levendig meisje dat dol was op dansen. "Ze was een vrolijk en liefdevol persoon," herinnert Mokhobo zich. "We lachten altijd samen. Zo zal ik haar altijd herinneren." Totdat de "grijze markt" van particulier vervoer streng wordt gereguleerd, zullen duizenden Zuid-Afrikaanse ouders elke ochtend hetzelfde risico blijven nemen, in de hoop dat hun "tot ziens" geen definitief afscheid is." Aldus een artikel in the Daily Maverick !

Afrikaans woordenboek:

Dit is 'n groot kooksel vir 'n klein potjie  =  Dit is moeilijk om te geloven