"Solar of (nog) niet"

Dat staatsbedrijf Eskom, de enigste producent en leverancier van elektriciteit, al jaren niet voldoende energie kan leveren, heb ik al meerdere keren gemeld. In het hele land is er bijna dagelijks één of meerdere keren bij toerbeurt geen elektriciteit. De laatste weken gebeurt dat drie of zelfs vier keer per dag. In totaal zit iedereen dan dus 6 of 8 uur met problemen. In eerste instantie denk je dan: Het is lastig, maar het zal toch wel een keer ophouden. We weten nu, dat er waarschijnlijk een hele lange periode loadshedding (beurtkrag in Afrikaans) zal blijven. Experts schatten in dat het zeker nog tussen de 5 en 10 jaar gaat duren. Het voorzien in eigen energie met behulp van solar-energie staat hier nog in de kinderschoenen en dat terwijl hier de zon bijna altijd schijnt. Nu men er van overtuigd raakt dat het een langdurend probleem wordt, gaan steeds meer mensen en vooral bedrijven over tot het plaatsen van eigen solarsystemen. Onze buren hebben sinds een maand een goed functionerend systeem waardoor zij zelfvoorzienend zijn wat betreft de energie en dat heeft mij ook aan het twijfelen gebracht. 

In tegenstelling tot bijvoorbeeld in Nederland betalen wij maar een schijntje aan elektriciteit: meestal niet meer dan 70 euro per maand. Een goed systeem dat voldoende energie oplevert voor ons huishouden van twee personen gaat ons ongeveer 120.000 Rand kosten (5500 euro). Geen onoverkomelijk probleem. De installatiekosten hebben we terugverdiend na 8 jaar, maar dan zijn we wel zelfvoorzienend. Als we toch overgaan op zo'n systeem dan doen we dat ook voor het milieu. Maar heeft dat zin in dit land waar de minister van Energie van plan is om vijf (5) nieuwe steenkolenmijnen te gaan openen. Wij wachten nog even af, maar waarschijnlijk niet lang meer als Eskom blijft disfunctioneren !

  

Ik meldde lang geleden al dat minstens 13 % van de Zuid-Afrikaanse politieagenten geen rijbewijs had, maar wél in dienstauto's reed. Het hebben van een rijbewijs is één van de eisen om aangenomen te worden. In feite zijn ze daarom dus onbevoegd. Maar de agenten zijn niet alleen de onbevoegden. De Staats Diens Kommissie (SDK) deed een onderzoek naar ambtenaren met onvoldoende kwalificaties. "2.364 senior amtenare in staatsdiens het nie die nodige kwalifikasies vir daardie poste nie", aldus Thulas Nxesi, waarnemend minister van Staatsdiens en Administrasie. Onder andere zijn er 714 in politiedienst. 195 zijn werkzaam bij het Departement van Justitie en Korrektiewe Dienste (gevangenis). 174 werken op het Departement van Landbouw. 172 bij het Departement van Water en 63 op Finansies. De provincie Gauteng (Johannesburg) is koploper met de Oost-Kaap op de tweede plaats. De West-Kaap heeft met "slechts een aantal van 58" de minste niet-gekwalificeerde ambtenaren.

Sinds 2016 zijn alle kwalificatie-eisen opnieuw vastgesteld, maar honderden niet-gekwalificeerden zijn al 20 - 30 of meer jaren in dienst en daar zit een groot probleem. Professor Erwin Schwella meent:" Die ondersoek is 'n goeie ding, maar wat gaan hulle daarna doen? Amtenaren hebben baie regte en kan nie sommer afgedank word nie. Bowendien, sal die senior amtenaren na al die jare nou nog gaan studeer en die nodige kwalifikasies verwerf ?  Ek denk nie dit gaan werk !"

Tenslotte:

Is er dan helemaal geen positief nieuws? Gelukkig wel. De Nederlandse stichting Nieuwe Horizon, waar Sanja en ik ons voor inzetten, helpt studenten in behoeftige omstandigheden, zodat zij een studie op universitair- of hogeschoolniveau kunnen volgen. En Nieuwe Horizon is daarin niet de enige. De Umthombo Youth Development Foundation voorziet in studiebeurzen en studiebegeleiding voor studenten die gezondheidswetenschappen studeren. Ondanks een aarzelend begin komen er nu echte successen. Al meer dan 500 afgestudeerde gezondheidswerkers, die van het straatarme platteland komen, werden door de Umthondo stichting geholpen. Volgende week meer informatie en een verhaal over zo'n succesvolle student !

Afrikaans woordenboek:

hy is uitgeleer  =  hij is afgestudeerd

"Dag-Zero"

 "Water, water. Lekker helder water

Zonder water gaat het allemaal mis.

Water, water. Lekker helder water.

Fijn, fijn, dat er water is."

Eind jaren '70 heeft mijn klas van de Titus Brandsmaschool in Helmond dat liedje vaak gezongen. In grote delen van Johannesburg zingen ze dit liedje momenteel echt niet. Men vreest voor "Day-zero" ofwel de dag dat er helemaal geen water meer uit de kranen vloeit. En dat terwijl rivieren en dammen (voor 92 %) vol water zijn. De redenen zijn in Zuid-Afrika altijd weer dezelfde: Geen onderhoudsplanning, corruptie, Te veel mensen aan het werk incompetentie bij ambtenaren van het Departement van Water. 

De voortdurende stroomonderbrekingen van Eskom veroorzaken ook veel problemen. Maar watertekort is anders dan een stroomtekort. Na een loadshedding-periode is er weer elektriciteit, maar als de waterbekkens leeg zijn, duurt het lang vóór die weer gevuld zijn. Zonder voldoende kennis en zonder onderhoud is er in bepaalde wijken van Johannesburg al weken wisselend soms wel, maar vaak geen water. Gebroken waterleidingen worden pas na dagen of zelfs weken gerepareerd. Het zomerseizoen is aangebroken wat leidt tot een hoger waterverbruik. 

Wanhopige mensen en bedrijven bellen de "watermaffia" en betalen grof voor geleverd water. 

Het Helen Joseph Hospitaal heeft per uur 6000 liter water nodig en op een aantal dagen kwam er helemaal geen water uit de kranen. Via noodhulp van een liefdadigheidsgroep "Gift of the Givers" kon er een boorgat van 244 meter diep geslagen worden, maar dat levert momenteel nog maar 1500 liter per  uur op. Met het boren van een tweede boorgat hoopt men binnenkort  te kunnen beginnen. Logan Munsamy, directeur van "Johannesburg Water", hoopt binnen enkele maanden de problemen opgelost te hebben, maar daar hebben maar weinig mensen vertrouwen in !

In 2015 plaatste Joy Milne uit Schotland onderzoekers en wetenschappers voor een raadsel vanwege haar gave om een ziekte te kunnen ruiken voordat die mensen echt ziek waren. Joy Milne heeft al vele jaren dat wel zeer bijzonder reukvermogen. Toen haar echtgenoot Les 33 jaar was, rook Joy een heel aparte geur, die steeds sterker werd naarmate Les ouder werd. Ze wist niet waar de geur vandaan kwam, maar Les kreeg op 45 jarige leeftijd de diagnose: Parkinson Disease. Joy wendde zich tot experts en die constateerden dat zij "hereditary hyperosmia" heeft, een sterk verhoogd reukvermogen. Zij ontdekt niet alleen de ziekte wanneer de ziekte er is, maar ook lang voordat de eerste symptomen er zijn. Voor haar hebben verschillende ziektes ook verschillende geuren. Parkinson, Alzheimer, diabetes, tuberculose en kanker. 

Professor Tilo Kunath liet haar aan T-shirts van meerdere patiënten ruiken en Joy haalde er praktisch feilloos Parkinson patiënten uit. In 2019 ontwikkelde professor Barran een speciale moleculaire test die op T-shirts losgelaten werd. De resultaten waren bijna perfect. Voor de finale test werden 2000 Parkinson patiënten gerecruteerd. "We hopen binnen twee jaar duidelijke en overtuigende resultaten te hebben", zei professor Barran. De opsporende eigenschap van Joy is trouwens niet uniek. Van honden is al langer bekend, dat zij onder andere Covid, longkanker en malaria kunnen ontdekken !

  

Afrikaans woordenboek:

 

soos duidelik as daglig  =  zo helder als water

" (g)een vuiltje aan de lucht"

Vorige week beloofde ik al om terug te komen  op de situatie van de vuilnisophaaldienst in ons dorp. Montagu is deel van de Langeberg-munisipaliteit en daar maken naast Montagu ook Robertson, Ashton en Bonnievale deel van uit. Voor zover mijn kennis reikt, beschikt Langeberg slechts over één echte vuilniswagen en die kan niet elke week op alle werkdagen in alle gemeenten het vuilnis ophalen. Sinds een jaar beschikken we over vuilcontainers die voor het gemak van de ophalers min of meer automatisch geleegd worden. Maar is die auto niet beschikbaar (bij ons is die er zelden), dan gebeurt het werk met een gewone vrachtauto, een tractor met aanhangwagen of zelfs regelmatig met een gewoon "bakkie". 

Dan kunnen de containers niet aangehaakt en automatisch geleegd worden. Ze moeten dan door twee werkers opgetild en omgekieperd worden in de vrachtauto. Daarom zetten de meeste inwoners nog steeds de zwarte en doorzichtige plastic zakken aan de straat. Een jaar geleden begonnen bij ons de problemen met de zwarte zakken. Daar mag - in tegenstelling tot voorheen -  geen tuinvuil in gedaan worden. In Montagu-Suid levert dat de nodige moeilijkheden op terwijl dat in een ander deel van Montagu helemaal geen probleem is. Al meerdere keren laten de ophalers onze zakken gewoon staan.

Sanja heeft daarom bij de gemeente navraag gedaan wat er wél en wat er niet in de zwarte zakken mag, maar heeft tot nu toe geen duidelijkheid gekregen. Onze tuin is met 1800 vierkante meter redelijk groot en er is dus door het jaar heen veel tuinvuil, dat voor een deel door ons zelf gecomposteerd wordt. De rest zullen we voortaan opsparen om het later naar de vuilstortplaats te brengen. Het Nederlandse systeem van de jaren '70 was zo slecht nog niet. Deze emmers hebben volgens mij de halve wereld al gezien en ik vermoed dat ze momenteel dienst doen in Valencia !

Oktober en november vind ik de plezierigste maanden van het jaar. De temperatuur is met waarden van 23 tot 30 graden aangenaam warm, maar niet té warm en onze tuin is dan op z'n mooist. Veel planten staan in bloei en onze Strelitzia is één van de mooiste. Het is een oude plant, maar nog heel rijk bloeiend. De nationale bloem van Zuid-Afrika is de Protea, maar in de Montagu Mail las ik, dat tot 1976 de Strelitzia de nationale bloem was. Niet alleen is de bloem heel fraai; ze is ook bijzonder. 

Vogels, zoals met name het Suikerbekkie, zijn dol op de bloem en landen op het bekgedeelte van de bloem. Door het gewicht van het vogeltje en de schok van de landing "verliest" de bloem haar stuifmeel en dat landt op het vogeltje. Op zijn beurt vliegt het vogeltje op en landt op een andere bloem die door het door de vogel meegebrachte stuifmeel bestoven wordt. 

De Strelitzia is de officiële bloem van Los Angeles, maar haar oorsprong ligt in Zuid-Afrika. De naam komt van een Engelse koningin Charlotte von Mecklenburg-Strelitz (1744-1818). Zij was een gedreven amateur botanicus en toen haar echtgenoot koning George III in 1772 de Royal Botanic Kew Gardens erfde, kon zij zich uitleven. In 1773 bracht Sir Joseph Banks een bijzondere plant vanuit Zuid-Afrika naar Kew Gardens en daar werd deze voor Engelse begrippen onbekende bloem officieel genoemd naar de vorstin: Strelitzia reginae !

Tenslotte:

De koffer staat al enkele dagen klaar. Nog wat allerlaatste voorbereidingen worden vandaag getroffen. Morgenmiddag gaat Sanja naar de luchthaven van Kaapstad om zaterdagmiddag in Amsterdam te arriveren. Twee weken heeft ze om familie en vriendinnen weer eens te ontmoeten. Hopelijk werken de weergoden een beetje mee, want hier in Montagu laat de naderende zomer zich goed voelen in tegenstelling tot het weer in Nederland waar de herfst steeds dichterbij komt. Ze onderneemt de lange reis (totale vliegtijd van Kaapstad via Doha naar Schiphol 18 uur) meestal twee keer per jaar. De belangrijkste activiteit deze keer is de 90ste verjaardag van haar moeder met daarbij een familie-reünie  van tantes, neven en nichten die elkaar jarenlang niet of nauwelijks gezien hebben.  We wensen haar een goede reis met niet al te veel drukte op Schiphol en hopelijk komt haar bagage ook samen met haar terug ! 

  

Afrikaans woordenboek:

Eers jou hoed ingooi  =  zien of je welkom bent

"Ere, wie ere toekomt"

Ook al wonen wij in één van de grootste wijnstreken van Zuid-Afrika, grote wijndrinkers zijn wij beiden niet. In onze Nederlandse tijd dronken wij zelden wijn. Sanja houdt van zoet en dronk wel eens ooit een Duitse Moezel of een Griekse Samos. Bier dronk ik wél, maar geen gewone Bavaria. Nee, Belgische speciaal-bieren. Daarvoor reden we wel eens naar de Achelse Kluis om daar enkele trappisten te halen (niet de paters, maar wel hun speciale bieren!). Rochefort triple was mijn favoriet en ook tegen een Scotch Ale zei ik geen nee. In de 11 jaar dat we in Montagu wonen, heb ik nauwelijks bier gedronken en wijn ook slechts met mate. Een echte wijnkenner ben ik beslist niet, maar áls ik dan wijn drink, geef me dan maar een Pinotage. 

In de bijlage van Die Burger van donderdag 28 september stond een interessant artikel geschreven door Suzaan Potgieter over deze wijnsoort. In Zuid-Afrika begon zo'n 100 jaar geleden een briljante professor Abraham Izak Perold te experimenteren met verschillende druivensoorten om te komen tot een echt Zuid-Afrikaans product. Hij werd door de West-Kaapse regering uitgezonden naar Europa en keerde enige tijd later terug met 177 druivenplanten. Omstreeks 1920 begon hij met zijn experimenten en besloot om te werken met Pinot Noir- en Hermitage druiven. De eerste soort vanwege de geur en smaak en de tweede omdat die heel goed bestand bleek tegen het Zuid-Afrikaanse klimaat. Perold noemde zijn kruising "pinotage", een samentrekking van "pino" (noir) en (hermi) "tage". Uit die kruising ontstonden slechts 4 zaadjes, die in zijn Stellenbosscher tuin geplant werden. Twee jaar later verhuisde de professor naar Paarl om daar voor wijnkelder KWV te gaan werken. Toen hoveniers de tuin klaar maakten voor de nieuwe bewoners, gingen de 4 plantjes op de composthoop en dat zou hun noodlottig einde betekenen. Het verhaal gaat dat een jonge docent, Charlie Niehaus, het huis voorbij fietste en de plantjes zag liggen. 

Hij heeft ze meegenomen en aan professor Charl Theron de Waal gegeven. Die heeft de wingerdstokken geënt en bij de Landbouw Hogeschool Elsenburg geplant. Zes jaar later - in 1941 - werd de eerste pinotage geproduceerd. De naam pinotage verscheen overigens pas in 1961 op een fles. Wat cijfers: Pinotage druiven staan er op 6.637 hectare in in Zuid-Afrika. De Swartland omgeving heeft de grootste hoeveelheid pinotage druiven. In 2021 werd ruim 4 miljoen liter pinotage wijn plaatselijk verkocht en ruim 18 miljoen liter geëxporteerd !

"Elk nadeel heb z'n voordeel",  sprak een beroemde Amsterdammer lang geleden. 

Daar moest ik zondag aan denken. De loadshedding-App op Sanja's telefoon gaf geen stroomonderbreking aan om 12.00 uur en de warme lunch zou daarom geen probleem zijn, dacht ze. Maar daar dacht Eskom echter heel anders over en om 12.00 uur precies kwam er toch geen elektriciteit. Wat nu? De warme maaltijd verplaatsen naar 's avonds was niet wenselijk, want om 18.00 uur skypt Sanja 's zondags altijd met haar moeder. We zaten beiden op ons terras en zagen onze gasbraai staan. Probleem opgelost. Ik gebruik die barbecue zelden. Hoogstens een paar keer per jaar, want ik ben er erg zuinig op 😃 en ook geen grote liefhebber van vlees met botten en vet. 

Als er Afrikaners komen eten, hoef ik de braai echt niet aan te steken. Zij vinden een gasbraai helemaal niets. Echt braaien doe je met hout. Wij hebben zondag gewoon weer eens gebraaid met gas en de eenvoudige maaltijd smaakte ons helemaal niet slecht. Wel wordt het tijd om de inhoud van de tamelijk kleine (9 kilo) gasfles te controleren, want die gaat intussen zonder nagevuld te zijn, al zes jaar mee. Grote kans, dat ik bij een volgende gelegenheid halverwege de bereiding zonder gas kom te staan. Dan zit er niets anders op dan in een restaurant uit  eten te gaan. Ook niet erg, want "Elk nadeel heb z'n voordeel " !

Tenslotte:

Leo is boos en niet zo'n klein beetje. Tot twee maanden geleden waren wij uiterst tevreden over de Munisipaliteit. Ons huisvuil werd wekelijks op dinsdagen netjes opgehaald. Niets te klagen dus. Maar de laatste tijd werden al vier keer de zakken bij ons niet opgehaald. Niet, dat men onze straat per ongeluk had overgeslagen. Nee, alles wat aan de straat stond, was verdwenen behalve onze zakken. Wij vinden dat ons niets te verwijten valt. We scheiden  - zoals het hoort -  papier, plastic en ander afval en betalen op tijd de maandelijkse rekening. Tijd om de volgende keer eens figuurlijk ( en letterlijk) in het vervelende vuilnisprobleem te duiken !
   

Afrikaans woordenboek:

Dis die laaste sien van die blikkantien  =  Iets, wat spoorloos verdwenen is