" Bloeddonatie, maar dan anders "

Tijdens een bezoek aan de huisarts moest ik even wachten en bekeek het leesmateriaal, dat in de wachtkamer lag. Dat zijn - zoals bij alle doktoren en specialisten gebruikelijk is  - flink gedateerde tijdschriften. Bij onze (nieuwe) huisarts lag echter ook een foldertje over bloeddonatie.  In Nederland ben ik heel veel jaren geleden wel eens een paar keer donor geweest, maar in Zuid-Afrika tot nu toe nog niet. En ook hier is er een chronisch tekort aan die rode vloeistof. Er gaat hier nogal veel bloed verloren vanwege de enorme aantallen steekwonden. Door het lezen van het foldertje overweeg ik nu om me toch ook maar weer eens aan te melden. Hoewel ik eigenlijk vind, dat ik al zo veel en zo vaak bloed doneer.

Door een flink aantal  zeer vochtige zomerdagen met heel hoge temperaturen, een paar flinke regenbuien en een zwembad vol lauwwarm water, hebben we momenteel een gigagrote hoeveelheid muggen, hier "muggies" genoemd. Normaal gesproken brengen we nogal wat tijd door op onze stoep, maar binnen de kortste tijd hebben we gezelschap van die lastposten. Ik heb het al eens eerder gezegd: "Het is de schuld van Noach. Die had nooit een koppel van deze bloeddorstige monsters mee op zijn boot moeten nemen. Maar ja, gedane zaken nemen geen keer. Ik zal ermee moeten leven en de muggies ook !

............Werd door deesen gepermitteerd aan den Landbouer Daniel Hugot omme voor den tyd van een geheel jaar met syn vee te mogen blyven en leggen en weyden over de Heks Rhivier geleegen aan de plaas "Goa" genaamt Concordia mits aldaar iemand leggende int hoede niet hinderlijk te zyn. Nog in geen Consequentie te trecken gehouden weesend, voordat dese ter Secretarye sal werden geregistreerd daarvoor in Comp se Cassa te tellen tot een Recogni voor de E-Compagnie. de somma van 12 Rijksdaalder en dese permissie ook binnen een maand naar Expiratie deses te moeten laten vernieuwen op Poene dat by foute van dien sal vervallen syn in zodaanige boetens osse teen 4 Rijksdaalder stuk of beeste teen 7 Rijksdaalder als by de placcaaten 1785...............

Rudi Allmaier is als vrijwilliger verbonden aan het Montagu Museum en is altijd maar bezig om historisch belangrijke gegevens omtrent plaatsen en personen in teksen vast te leggen. Zo zijn er momenteel al ongeveer 150 geschiedkundige verhalen op de website van Montagu Museum verschenen en al twee keer heb ik zelf teksten aangeleverd. (zie Montagu Museum/stories nr. 92 en nr. 121). Vorige week kwam Rudi met de vraag of ik enkele Oud-Hollandse teksten om kon zetten in het Engels. Die teksten handelen over de verdeling van gronden en besproeiing van een groot gedeelte van het Keisie-gebied in de Koo. Rudi is een blanke Afrikaner, die goed Engels, maar matig Afrikaans spreekt en met Nederlands heeft hij veel moeite, laat staan met Oud-Hollands uit de periode van 1740. Vandaar zijn vraag aan mij of ik hem van dienst kon zijn. 

Dat leek mij wel een interessante klus en per omgaand ontving ik een eerste tekst. Een klein deel hiervan staat hierboven afgedrukt en ik moet toegeven, dat het aanvankelijk niet echt gemakkelijk was. Maar gaandeweg lukte het me toch wel. Rudi was in de wolken en na de eerste tekst volgde een tweede en een derde en uiteindelijk volgde de laatste en dat was een erg lange tekst. Maar de aanhouder wint en afgelopen dinsdag heb ik ook die vierde tekst naar Rudi gestuurd. Binnenkort volgt plaatsing van een artikel over boeren in de Koo, die leefden omstreeks 1750. Het was niet gemakkelijk en nogal tijdsintensief, maar ik heb het met plezier gedaan en er zelf ook  geleerd hoe lang geleden de situatie was op de  boerenbedrijven in onze regio ! 

Vorige week en enkele weken eerder schreef ik respectievelijk over het "Twee Potten Stelsel" en over "Prioriteiten". Twee artikeltjes over (in mijn ogen) de verkeerde keuzes die mensen hier maken. Vandaag voeg ik de twee zaken bijeen. Bij het Twee Potten Stelsel nemen werknemers elke maand een deel van het opgebouwde pensioen op om er andere dingen mee te doen. Met het opgenomen pensioengeld worden schulden afbetaald, schoolgeld voor de kinderen betaald of luxe zaken aangeschaft als auto, vakantie, en dergelijke. Opname van pensioengeld is volgens deskundigen een verkeerde prioriteit. In één jaar tijd hebben al 1,7 miljoen personen ( van de 6 miljoen werkenden) pensioengeld onttrokken aan hun opgebouwde pensioen. Hoe men dan later rond moet zien te komen met een te laag pensioen ? "Dat is blijkbaar van later zorg!"

" Wat een eikel ! "

Deze niet zo gepaste uitdrukking horen we nog wel eens. Artificial Intelligence geeft ons de volgende omschrijving: De term "Wat een eikel" heeft meerdere betekenissen in het Nederlands: het is de vrucht van de eik, het anatomische uiteinde van de penis, en een informeel scheldwoord voor een vervelend of onhandig persoon.

Het gaat mij nu over de eerste betekenis: vrucht van de eikenboom. Bij de lagere school in de Langstraat liggen momenteel grote aantallen eikels en dat is nogal bijzonder, want eikenbomen horen helemaal niet in Zuid-Afrika thuis. Er zijn wel eikenbomen, maar die bevinden zich voornamelijk in Stellenbosch en  omgeving. Adriaan van der Stel was hier voor het eerst in 1679 en heeft in 1685 grote aantallen eikels uit Nederland laten zaaien in Stellenbosch. 

Die goede raad had van der Stel gekregen van H.A. van Reede tot Drakenstein. Zo is hier in de V.O.C. tijd de wijncultuur    ontstaan. Wijn kan het beste rijpen in eiken vaten en dus had men daarvoor eikenhout nodig. Hoe er hier in Montagu eiken terecht gekomen zijn, weet ik niet, maar er liggen heel wat eikels en dat is bijzonder, want deze loofbomen zie je in onze omgeving nauwelijks. Of er in Montagu ook "eikels" in de derde betekenis zijn, daarover durf ik geen uitspraken te doen !

Afrikaans woordenboek:

Die end sal die las dra  =  Het probleem zal later komen  

" Stiekem gedoe "

"Die enigste manier om die verandering van plekname in Suid-Afrika te betwis, is om die hoogste hof in die land te nader". Dat zegt Johnny Mohlala van de Suid-Afrikaanse Raad vir Geografiese Name. De omzetting van z.g. "besmette plaatsnamen" blijft een moeilijke kwestie. 21 plaatsnamen in KwaZulu-Natal en de Oost-Kaap staan op het punt om officieel ingevoerd te worden. Oost-London wordt KuGompo-Stad, Graaff_Reinet   Robert Sobukwe, Aberdeen heet voortaan Xamdeboo en Barkly-Oost is Ekhephini om er enkele te noemen. Mohlala zegt, dat de adviescommissie niet de correcte weg bewandeld heeft. Volgens eerder afgemaakte afspraken zou voorafgaand aan  de definitieve beslissing een volksraadpleging gehouden moeten worden. Intussen is er al een petitie met  38.534 handtekeningen naar de Minister van Sport, Kunst en Cultuur gestuurd, maar daar is niets mee gebeurd. 

Tegenstanders van de verandering zijn het er allemaal over eens dat het een geweldige verspilling van geld is en dat al dat geld beter aan infrastructuur, woningen, waterleidingen en rioleringen besteed kan worden. " Inwoners wil veranderingen hê wat hul lewe gaan verbeter. Hulle wil nie hê dat al daai geld op 'n naamsverandering vermors word nie!" Er is nog slechts één mogelijkheid om de verandering tegen te houden en dat is de gaang naar het Consitutionele Hof. Rechters zullen moeten bepalen of de Minister teruggefloten gaat worden. Veel vertrouwen hebben de tegenstemmers daar echter niet in. Zij vrezen dat het onrechtmatige besluit genomen is en niet meer gaat veranderen. Laten ze een voorbeeld nemen aan Friesland. Daar verschijnen steeds meer tweetalige plaatsnaamborden. Die Friezen weten dat naamsveranderingen erg gevoelig liggen en met de tweetaligheid zijn voor- en tegenstanders tevreden ! 

De "Epic-Series" is een serie van 5 vreselijk zware  mountainbike-wedstrijden, Rijders komen uit de hele wereld om aan deze serie van wedstrijden deel te nemen. De wedstrijden worden dit jaar verreden in de West-Kaap (Montagu), daarna volgen Kroatië, Andorra, Zwitserland en weer de West-Kaap (Stellenbosch). Deze week wordt de Cape-Epic-2026 verreden en die achtdaagse wedstrijd bestaat uit evenveel etappes. De tweede en derde etappe werden verreden in de omgeving van Montagu. 19 jaar geleden gebeurde dat ook al in onze omgeving, maar zo groots als deze keer was het niet eerder. 

1450 Deelnemers rijden dagelijks in tweetallen over grotendeels gravelpaden afstanden van 80 tot 140 km. De tweetallen moeten bij elkaar blijven en de tijd van de laatste van elk tweetal telt voor de dagoverwinning. Om zo'n groot evenement tot een goed einde te brengen, is een gigantisch grote inspanning nodig en de sportvelden van de middelbare school waren tot de laatste meter gevuld met tenten, campers, eetgelegenheden, EHBO-posten en fietsreparatieplekken. Gestart werd er elke ochtend omstreeks 07.00 uur, waarna als eerste de " elite-rijders" op pad gingen voor routes die 4 tot 6 uur duurden. 

Helicopters volgden de rijders gedurende de hele afstand en op Youtube kwam er elke dag een urenlang verslag met spectaculaire beelden. Woensdagochtend vertrok het hele gezelschap voor een vervolgroute van Montagu naar Greyton, waarna uiteindelijk zaterdag en zondag de slot-etappes volgen nabij Stellenbosch. Rijders en hun fietsen hebben het erg zwaar te verduren op de slechte en stoffige paden en de lekke banden, afgelopen kettingen en beschadigde versnellingsnaven waren schering en inslag. Om van heel dichtbij zo'n internationaal gebeuren mee te maken, was voor mij en heel veel anderen bijzonder interessant. Als er nog ooit een herhaling komt in Montagu, zal ik dat dan nog meemaken ?

Nederlandse en Afrikaanse woorden hebben veel overeenkomsten, maar dat is niet altijd zo en ook hebben ze niet altijd dezelfde betekenis. Er zijn voorbeelden te over, maar een ingezonden brief  in "Die Burger" geeft nog eens goed aan hoe de betekenis verschillend is en bij ons ook nogal eens vreemd overkomt. De schrijver stoort zich aan het woord "gemorskos", ook wel "afval" genoemd. Beide woorden hebben in het Nederlands  een negatieve betekenis. Gemors = geknoei en afval gooien we in de vuilnisbak. Hier staat bij menig restaurant "afval" op  de menukaart en het gerecht dat je dan geserveerd krijgt, is niet bedoeld om weg gegooid te worden. 

Het is een traditioneel Zuid-Afrikaans gerecht meestal gemaakt van maag en darmen van schapen of lammeren, geserveerd als stoofpot Ondanks de naam die in het Nederlands anders doet vermoeden, is het een gewaardeerde, hartige delicatesse in de Zuid-Afrikaanse keuken. De schrijver van de ingezonden brief vindt "kitskos" een veel beter woord. Dat is uit het Engels overgenomen, maar dat vinden Nederlanders nu ook niet bepaald een positief woord. Kits wordt ook wel "overgeefsel" genoemd in Zuid-Nederland.  Of het nu gemorskos, afval of kitskos is, mijn keuze zal het nooit zijn. Geef mij maar een frietje met frikandel !  

Afrikaans woordenboek:

    Hou jou besig met jou eie boerdery  =  Bemoei je met je eigen zaken

  

 

" Prioriteiten stellen "

President Cyril Ramaphosa heeft twee 10 meter hoge bronzen standbeelden onthuld in eThekwini, een grootstedelijke gemeente met 3,5 miljoen inwoners in de provincie Kwazulu-Natal, waarin Durban de grootste plaats is. De beelden stellen de voormalige president Nelson Mandela en anti-apartheid activist en ANC president Oliver Tambo voor. De gemeente eThekwini betaalde de kosten van de beelden die R.22 miljoen kostten uit de inkomsten van het toerisme. Bij de onthullingsceremonie zei de president dat de beelden monumenten zijn ter ere van twee iconen die bijgedragen hebben aan de strijd van de ANC voor vrijheid en sociale rechtvaardigheid in Zuid-Afrika. "Deze monumenten beschermen onze geschiedenis en ons erfgoed en verankeren het collectieve geheugen van een natie", zei hij. De president voegde er aan toe, dat de beelden een boost zullen geven aan het toerisme in de stad.

Maar de plaatsing van de beelden was niet zonder tegenwerking. De plaatselijke regering is zwaar bekritiseerd vanwege het ijdelheidsproject dat  miljoenen Randen heeft gekost. En dat, terwijl heel veel mensen voortdurend lijden. Alle oppositiepartijen boycotten de ceremonie omdat de beelden het falen van de stad tonen om de inwoners op de eerste plaats te stellen. Voor 22 miljoen had het volledig falende watersysteem in orde gemaakt kunnen worden. 

Een systeem dat zo gebrekkig is, dat 60 % van het water verspild wordt door lekkages. Duizenden inwoners hebben al weken geen stromend water. tankauto's voeren drinkwater aan zodat mensen met jerrycans water moeten gaan halen kilometers van huis. Het rioleringsysteem functioneert ook al niet. Rioolwater stroomt ongefilterd de oceaan in. De stranden waren tussen Kerst en nieuwjaar afgesloten vanwege de hoge concentratie van E.coli-bacteriën en allerlei vuil. Daarom blijven de toeristen juist weg. De infrastructuur is ingestort, rioolwater vervuilt op vele plekken, de werkeloosheid groeit en de misdaad neemt alleen maar toe. En dan staat onze president hier twee dure beelden te onthullen. Dit is toch niet verkoopbaar aan inwoners en toeristen ! 

Door te zeggen, dat de criminaliteit in Zuid-Afrika erg hoog is, trap ik een open deur in. Er is heel veel grote en nog veel meer kleine criminaliteit. Inbraken en diefstal rekent men hier tot kleine criminaliteit. Wij wonen in maart op de kop af 15 jaar hier in Montagu en wij zijn al die jaren verschoond gebleven van inbraken en diefstal. Tot vandaag: zondag 8 maart 2026. Sanja heeft enige tijd geleden kroketten en bitterballen besteld bij de Hollandse Bakkerij in Kaapstad. Die lekkernijen eten wij graag, maar zijn hier moeilijk te verkrijgen. Sanja is er daarom erg zuinig mee en ze komen slechts een enkel keertje op tafel. Als Sanja bezig is met de bereiding van eten, heeft zij altijd de belangstelling van onze twee honden.

Zondag was zij - zoals wel vaker gebeurt - met meerdere dingen tegelijk bezig en deponeerde de kroketten en bitterballen alvast op een tafeltje in de study klaar om ze even later te frituren. De gevolgen laten zich raden: in een oogwenk waren de honden uit de keuken en in de study en deden zich tegoed aan het daar liggende voedsel. Sanja probeerde het tij nog te keren, maar was te laat. Ze foeterde de honden uit. Die dropen met de bekende staart tussen hun poten af en volgden direct de door Sanja gegeven commando's. (Gelukkig riep Sanja niet: "SHIT", want dan zouden de twee criminelen dat bevel gelijk uitvoeren). We zijn er niet achter gekomen of Tinka of Kaya of allebei ons eten gestolen heeft/hebben. Het gerechtelijk vonnis is dus duidelijk: vrijspraak bij gebrek aan bewijs !

We streven er in onze tuin naar om gedurende het hele jaar kleur in onze tuin te hebben. Zo bloeiden onze "Queen of the Night" cactussen pas geleden uitbundig. Die zijn intussen uitgebloeid, maar nu is de taak overgenomen door onze heggen. Op drie van de vier zijden van ons erf  staat de Plumbago auriculata en die bloeit momenteel fantastisch. Eigenlijk waren de heggen aan de beurt om geknipt te worden, maar de regenval van voorgaande  weken heeft gezorgd voor prachtige bloemen. De heggenschaar krijgt nog enkele weken rust !

Afrikaans woordenboek:

Dit is my dooie end  =  ik kan dit echt niet begrijpen

" Oost, west, thuis niet best ! "

Dat er nogal wat Nederlanders hun vaderland de rug toekeren en met name als men gepensioneerd is, elders gaan wonen, is me bekend. Maar hoe groot hun aantal is, wist ik niet. Het onderstaande bericht is een verkorte versie van een SVB-artikel dat ik maandag las op de nieuwssite NU.nl. Interessant, want wij horen ook tot de groep Nederlanders in het buitenland. Het aantal ouderen met een onvolledige AOW loopt op, ziet de Sociale Verzekeringsbank. Dat komt onder meer doordat zij niet altijd in Nederland wonen en werken. Een steeds grotere groep ouderen woont in het buitenland zodra hun werkende leven erop zit. Voor de SVB is het "een worsteling" om iedereen van de juiste uitkering te voorzien.

De Sociale Verzekeringsbank (SVB) vreest de huidige dienstverlening niet te kunnen volhouden, met name in het buitenland. Van alle burgers die een uitkering krijgen van de SVB, woont 13 procent in het buitenland. Zij zorgen voor de helft van al ons werk. De meerderheid van de uitkeringsontvangers in het buitenland krijgt een AOW-uitkering. Nederland telt ongeveer 3,6 miljoen 67-plussers die onder de Algemene Ouderdomswet (AOW) vallen. Zij hebben per jaar dat ze in Nederland woonden of werkten recht op een percentage van de AOW-uitkering.  

De SVB verlaagt de uitkering met 2% voor elk jaar dat zij niet in Nederland woonden en werkten. Een deel van de ouderen valt daardoor onder de armoedegrens. Daarom is de Aanvullende inkomensondersteuning ouderen (AIO) in het leven geroepen, die hun inkomen weer tot aan het bestaansminimum aanvult. De SVB houdt steekproeven door mensen in het buitenland op te zoeken. De meeste AOW'ers houden zich goed aan de afspraken. "Maar door de ingewikkelde regels kunnen mensen ook een foutje maken, met alle risico's van dien." De SVB pleit ervoor om de wetgeving aan te passen zodat het minder werk kost om iedereen de juiste uitkering te geven. Het nieuwe kabinet wil wel een en ander vereenvoudigen op het gebied van sociale zekerheid en de AOW, maar het is nog onduidelijk wat daaruit voortkomt.

Om hoeveel mensen gaat het?

3,6 miljoen mensen ontvangen een AOW-uitkering. Dat worden er naar verwachting 4,6 miljoen in 2040.  340.000 mensen brengen hun oude dag door over de grens, waar ze AOW ontvangen. Dit aantal stijgt naar 500.000 in 2043, verwacht de SVB. In tien jaar tijd is het aantal AIO-huishoudens met zo'n 35 procent toegenomen tot ruim 58.000 in 2026. 

De zomer begon in Zuid-Afrika al vroeg in november; eerder dan andere jaren en dat hebben we geweten. Hoge temperaturen en veel meer vochtige dagen dan voorheen. Vochtig was het wel, maar regen kwam er in delen van het land niet. Er is gedurende de maanden augustus 2025 t/m januari 2026 in Montagu slechts 19 mm regen gevallen. Gemiddeld valt er in zo'n periode 160 mm. Meteorologen geven El Niño  de schuld van het gebrek aan water. 

Maar in Gauteng (Pretoria en Johannesburg) en Limpopo viel (en valt nog steeds) een enorme massa regen en dat zou dan volgens personen die ervoor gestudeerd hebben, weer veroorzaakt zijn door La Niña. De hoosbuien waren zo erg, dat het Krüger Wildpark zelfs enkele weken volledig gesloten moest worden. Meerdere personen kwamen door de  enorme en aanhoudende watermassa om het leven. Ook de samenvallende onweersbuien kostten mensen het leven en veroorzaakten enorme schade. 

AI leert ons het volgende: El Niño is een periodiek klimaatpatroon dat wordt gekenmerkt door een warmer dan gemiddelde zeewater-oppervlaktetemperaturen in het centrale en oostelijke tropische deel van de Stille Oceaan. Het treedt elke 2 tot 7 jaar op en verzwakt de oostelijke passaatwinden, waardoor warm water oostwaarts wordt gedreven. Dit veroorzaakt wereldwijde weersverstoringen zoals overstromingen, droogte en hogere temperaturen.

La Niña is een klimaatpatroon dat gekenmerkt wordt door afkoeling van de zeewateroppervlaktetemperatuur in de equatoriale Stille Oceaan. Het veroorzaakt vaak een toename van orkaanactiviteit, droogte en duidelijke veranderingen in neerslagpatronen wereldwijd, en treedt doorgaans om de paar jaar op.

Afrikaans woordenboek:

Hulle kom op nommer neën-en-neëntig  =  Zij komen bijna te laat

m