"Krotoa"

We zijn maandag naar de bioscoop geweest en dat is het vermelden waard, want gemiddeld kom ik één keer in de 5 jaar in zo'n popcorn-gelegenheid. Als een film langer duurt dan drie kwartier, is mijn concentratie weg en stoort het hoorbaar eten van popcorn door andere aanwezigen mij mateloos. Wanneer ik dan tóch naar een bioscoop ga, moet er een zeer speciale film draaien en dat was deze week het geval. De titel van de film is: "Krotoa" en het toeval wil, dat ik enige tijd geleden het boek van Willa Boezak "So Glo Ons" las en daar uitgebreid geïnformeerd werd over deze opmerkelijke Khoi-San-vrouw. Krotoa (1643-1674) kwam als elfjarige huishulp in het huis van Jan en Maria van Riebeeck. Zij leerde snel een aardig mondje Nederlands en werd daardoor tolk en bemiddelaar tussen de Hollanders en de Khoi-San stam, waarmee handel gedreven werd. 

Door de Hollanders werd zij Eva genoemd en werd deel van de Hollandse, blanke cultuur, maar behield ook haar Khoi-San cultuur. Dat werd problematisch toen zij in contact kwam met de Nederlandse scheepsdokter Pieter van Meerhoff. Zij werden verliefd en uit hun verboden,maar wel getolereerde relatie werden twee kinderen geboren. Maria zorgde ervoor, dat Krotoa kon trouwen, maar die moest daarvoor wel eerst gedoopt worden en zij werd daarmee de eerste Christen Khoi-San vrouw. Zij verhuisde met Pieter naar Robbeneiland, waar Pieter werkte. Pieter werd in 1667 in Madagaskar vermoord en Krotoa bleef alleen achter op het eiland zonder haar -inmiddels- 4 kinderen, die haar afgenomen en door anderen verzorgd werden. Krotoa stierf op 32 jarige leeftijd op 29 juli 1674 op Robbeneiland. Haar grote probleem was, dat zij zowel door de blanke Hollanders als door de zwarte Khoi-San niet geaccepteerd werd. Een tot op het bot verscheurde vrouw ! 

Met niet al te hoge verwachtingen mijnerzijds reden we naar Worcester. Terwijl Sanja kaartjes kocht, zag ik een meisje druk doende met het fabriceren van die vermaledijde popcorn. Maar - toegegeven - de film was boeiend. Zo zeer zelfs, dat ik twee uur geconcentreerd heb gekeken. Iets wat volgens mij nog nooit gebeurd is. Ook al zijn hier in Zuid-Afrika de meningen over het waarheidsgehalte nogal verdeeld en heftig. "Krotoa" is de moeite waard om bekeken te worden, maar ik heb geen idee of deze film ook in Nederland te zien is. Oh ja, nog even terug naar de popcorn. Er was tot mijn grote opluchting gedurende de hele vertoning geen popcorn-geknaag te horen. Mijn dank aan het zevental bezoekers is daarom groot. Om mijn gemiddeld aantal bioscoopbezoeken op peil te houden, behoor ik tenminste één keer een film te gaan bekijken tussen nu en 2022. Dat lijkt me toch wel haalbaar !

Een verstandskies wordt verstandskies genoemd, omdat deze kiezen zich meestal pas ontwikkelen tussen het 17e en 20e levensjaar en dan word je geacht voldoende verstand ontwikkeld te hebben. Er is ook een theorie, dat de naam komt vanwege de ver staande plaats in de mond, maar die theorie is niet juist. In Engeland praat men van de "wisdom tooth" en Duitsland spreekt van een "weisheitszahn". Aldus Google. 

Na twee weken rondgelopen te hebben met een zeer gevoelige kies, heb ik dinsdag toch maar de tandarts in Montagu gebeld voor een afspraak. Nou bleek meneer de Vries op vakantie te zijn en hij is pas over anderhalve week weer terug. Zo lang wilde ik niet wachten en gelukkig was een tandarts in Robertson wel "beskikbaar".  Hij heeft korte metten gemaakt met de pijnlijke kies. Zijn diagnose: De kies is gescheurd en niet te redden. Verwijderen dus en een kwartier later was de snoodaard zijn plaatsje achter in de rij van tanden en kiezen kwijt. Waar ik me nu zorgen over maak, is, wat de gevolgen zijn van de verwijdering van de kies. Het is namelijk een verstandskies en nu vraag ik me af hoeveel van mijn verstandelijk vermogen er ligt in de afvalemmer van de tandarts in Robertson !        

Tenslotte:

Op vakantie gaan naar Noord-Amerika staat nog op ons "te doen lijstje". Maar ik zorg dan wel om niet daar te zijn op 19 januari. Dan vieren de Yankees namelijk "National Popcorn Day". Na wat googelen vond ik de volgende suggesties om op gepaste wijze "National Popcorn Day"te vieren: 

1. Serveer popcorn bij het ontbijt, de lunch en het avondeten.

2. Vervang het krokante paneermeel op snacks en op kippenboutjes door popcornkruimels.

3. Organiseer een filmavond  met veel popcorn op de bar.

Suggesties, die ik dus beslist niet op ga volgen !

Afrikaans woordenboek:

fliekvlooi  =  filmliefhebber

" Taalstrijd "

Het feit, dat door miljoenen mensen in een groot deel van Zuid-Afrika Afrikaans gesproken wordt, was voor ons dan wel niet de belangrijkste reden om te kiezen voor dit land, maar speelde wel mee in onze uiteindelijke keuze. Het kost weinig moeite om als Nederlander Afrikaans te lezen, te begrijpen en te spreken. Maar dit dreigt te gaan veranderen, want er gaan steeds meer stemmen op om het Afrikaans te vervangen door Engels. Leopold Scholz zegt over taal het volgende: Taal wordt op vijf vlakken gebezigd. 1. Thuis. 2. In Kunst en Cultuur. 3. Bij Economie. 4. De Overheid. 5. Onderwijs. De factoren 2-3-4-5  noemt hij hogere functies, die belangrijk zijn voor de ontwikkeling en het behoud van een taal. Economie en Overheid hebben al enige tijd duidelijk gekozen voor het Engels en nu gaan één voor één de universiteiten - zelfs die van Kaapstad, Pretoria en Stellenbosch - veel meer de nadruk leggen op colleges in het Engels en schuift Afrikaans naar de achtergrond. 

                                      

Bij kunst en cultuur floreert het Afrikaans momenteel buitengewoon goed, maar hoe lang zal dat nog het geval zijn als het Afrikaans steeds verder uitgefaseerd gaat worden? In Montagu en omgeving spreekt bijna iedereen Afrikaans en dat zal nog wel een generatie voortduren. Grote zorgen maken we ons dus niet. Het zal onze tijd wel duren, maar een verlies is het wél en dat vinden we jammer !

Toen Sanja enkele dagen geleden skypte met haar ouders en vertelde, dat wij zondag walvissen wilden gaan spotten bij De Kelders, vond (schoon-)ma dat "een beetje dom". Wie verwacht er in hemels naam nou walvissen in kelders? Nee, zij adviseerde dringend om naar Walvisbaai te gaan, want daar zitten natuurlijk walvissen. Nu hadden wij weinig zin om de tocht van zo'n 1400 km naar Namibië te maken. Bovendien zitten er in de winter daar zeker geen walvissen in de Atlantische Oceaan. Nee, wij gingen naar De Kelders en zagen daar.........geen walvissen. Nou ja, ergens heel in de verte spartelde iets, maar met het blote oog was het slechts een bewegende donkere vlek, die waarschijnlijk een walvis was. Dus reden we 40 km westwaarts om te zien of we in Hermanus meer succes zouden hebben. Ja hoor, er was iets meer

beweging te zien en er waren inderdaad enkele walvissen te herkennen, maar ook hier was de afstand nogal groot. De lunch bij restaurant "Dutchies" maakte veel goed. De Nederlandse eigenares heeft bitterballen en kroketten op de menukaart en toen was Sanja's keuze snel gemaakt. De kroketten smaakten prima, maar we hebben een familielid in Robertson en diens snacks zijn minstens even smakelijk. Het walvis-spotten viel (alweer) enigszins tegen, maar de tocht door de reeds bloeiende canola-velden was meer dan de moeite waard !

Tenslotte:          

Je kunt de pot op ! Dat geldt echter niet voor heel veel leerlingen van een groot aantal scholen in de provincie Oost-Kaap. De organisatie "Equal Education" heeft eind 2016 een onderzoek naar toiletfaciliteiten op 60 scholen in de Oost-Kaap gedaan en de uitkomst was kommer wekkend. Regelmatig was er geen stromend water, geen elektriciteit, onvoldoende toiletten en gebouwen van zinken golfplaten en asbest. Op één school bleek er één toilet te zijn voor 294 leerlingen. Volgens een woordvoerder van "Equal Education" is er  de komende jaren 17 miljard Rand (€ 1,2 miljard) nodig om alle scholen op een aanvaardbaar niveau te krijgen. Tot 2021 kunnen de leerlingen dus niet de pot op ! 

Afrikaans woordenboek:

badkameropsigter  =  toiletjuffrouw

" De perfecte mens ! "

Zondag 13 augustus werd "Lefthanders' Day" gevierd. Onderzoek heeft uitgewezen, dat 13 % van de mensheid linkshandig is. Het initiatief om te komen tot een speciale dag voor linkshandigen is gestart in 1992 in Groot-Brittannië.

Aangezien ik ook een "Lefthander" ben, heb ik me eens verdiept in het wezen van linkshandigheid. Het is een feit, dat bij linkshandigen de rechter hersenhelft actiever het lichaam aanstuurt. Die rechterhelft is vooral verantwoordelijk  voor het z.g. holistische denken: muziek, kunst, creativiteit en emotie. Daar staat dan tegenover, dat bij rechtshandigen het lineair denken meer ontwikkeld is: spraak, wetenschap, rekenen/wiskunde, logisch denken. Er zijn meerdere theorieën  waarom rechtshandigheid de voorkeur gekregen heeft boven linkshandigheid:

1. Eeuwen geleden probeerden krijgers met speren het hart van de tegenstander te doorboren  en             daarvoor kon de werper het beste zijn rechterhand gebruiken.

2. Vanuit het Christendom moet het kruisteken met de rechterhand uitgevoerd worden en wordt de           duivel als linkshandige beschreven en afgebeeld.

3. Binnen de Islam wordt de linkerhand als onrein beschouwd vanwege het gebruik na het poepen. In     Groot-Brittannië spreekt men wel over "cack-hand(ed)". 

4. Bijna alle baby's, met een traumatische geboorte  zijn later linkshandig.

Ik heb naar beste weten geen moeilijke geboorte gehad en heb aan mijn linkshandigheid zeker geen trauma  over gehouden. Verder bevind ik mij in hoogstaand gezelschap gezien de lijst van bijzondere linkshandigen: Barak Obama, Oprah Winfrey, Bill Gates, Sting, Michelangelo en Vincent van Gogh !

Er hangt sinds dinsdag een originele "Vic Andrews" aan onze slaapkamermuur en daar zijn we heel erg blij mee. Vic Andrews werd in 1922 geboren in East London in Zuid-Afrika en werd een cartoon-tekenaar en schrijver voor de krant "Cape Journal" om in zijn vrije tijd en vakanties vooral landschappen met wilde dieren te schilderen. 

Daar reisde hij o.a. voor naar Rhodesië, Mozambique, Botswana en natuurlijk werd er ook veel op het schildersdoek in Zuid-Afrika vastgelegd. Rijk is hij er nooit van geworden, want hij stelde regelmatig schilderijen beschikbaar om fundraising-projecten te steunen. Nadat hij in 1985 met pensioen ging, verhuisde hij met vrouw Dulcie naar Montagu, waar hij nog veel tijd doorbracht met schildersezel, verftubes en penselen. In december 2014 overleed Vic in Huis Uitvlucht, het bejaardenhuis van ons dorp. Ik vermoed, dat zijn erfgenamen het nog niet verkochte materiaal in één, snelle actie van de hand wilden doen door alle werken via een veiling te verkopen. Ibis Gallery in Montagu heeft die veiling geregeld en er kon van half juli tot 10 augustus geboden worden. 

                                    

Op ons favoriete schilderij "Kudu couple" werd tot de laatste dag niet geboden. Ons bod bracht ik op die laatste dag 's ochtends om half 9 uit en toen bleef het de hele dag in spanning afwachten of er een hoger bod uitgebracht zou worden. Tot onze vreugde gebeurde dat niet en zo zijn wij nu in het bezit van een fraaie en originele "Vic Andrews" ! 

Tenslotte:

"Wittes word al hoe ouer en minder",  berichtte "Die Burger".

Statistieke Suid-Afrika (SSA) heeft de volgende gegevens bekend gemaakt: Er zijn momenteel nog ruim 4 miljoen blanken Zuid-Afrika tegenover 52 miljoen anders gekleurden. Veel blanke, jonge mensen verlieten (en verlaten nog steeds ) het land, omdat zij geen kans krijgen op de arbeidsmarkt.

Hun ouders blijven meestal hier achter en jonge blanke kinderen komen er steeds minder, waardoor het aantal blanken terug loopt. "Swart mense is met 81% die grootste bevolkingsgroep, gevolg deur bruin mense (9%), wit mense (8%) en Indiërs (2%). Vanwege de zwakke politiek en slechte economie zitten miljoenen jonge, gekleurde mensen echter werkeloos thuis en leveren dus geen positieve bijdrage aan de samenleving. In anderhalf jaar tijd is de bevolking van Zuid-Afrika met 1 miljoen mensen toegenomen, maar het aantal blanken is in diezelfde periode met 30.000 gedaald. Julius Malema, parlementslid en voorzitter van de zwarte EFF-partij, roept al enige tijd: "All whites out of the country." Als de bevolkingsontwikkeling zó doorgaat, krijgt hij (helaas) zijn zin !

Afrikaans woordenboek:

'n witmens  =  een blanke

Een braaf kind !

Tijdens haar verblijf in Nederland bracht Sanja enkele dagen door bij mijn zus Maria en zwager Harrie in Nuenen. Mijn zus heeft in de loop der jaren een aantal foto's en illustratiemateriaal verzameld uit een redelijk ver verleden. Dit keer bracht Sanja 4 documenten mee, die betrekking hebben op mij persoonlijk. Het betreft een origineel Uittreksel uit het Persoonsregister van de gemeente Geldrop en ook een Geboortebewijs uitgeschreven door onze huisarts Dr. Koch. Verder was er nog een Inentingskaart uit 1959 (Polio-Tetanus-Difterie) en tenslotte kreeg ik mijn Eerste Communieprentje weer in mijn bezit. Op 10 mei 1956 deed ik mijn Eerste Heilige Communie en het was in die tijd gebruikelijk om t.g.v. dit katholiek gebeuren prentjes te laten drukken, die uitgedeeld werden aan familieleden en bekenden. Mijn prentje werd ontworpen door de befaamde Gentse schrijfster/illustratrice Jeanne Hebbelinck (1891-1959). 

Op het prentje staat de volgende tekst:

O lieve heer, die onder schijn

Van hostie en van druivenwijn

  Voor mij wilt tegenwoordig zijn,

 Kom in mijn zieltje binnen;

 Al ben ik nog een beetje klein,

Ik wil U véél beminnen !

In 2008 is er een overzichtstentoonstelling van deze kunstenares georganiseerd met als aansprekende titel: "Tentoonstelling voor wie ooit een braaf kind was !"

Normaal gesproken geeft Sanja er de voorkeur aan om in juni naar Nederland te vliegen voor een vakantie. De grote vakantie is dan nog niet begonnen en vriendinnen en ex-collega's zijn dan nog niet  bezig met de jaarlijkse volksverhuizing. Dit jaar ging zij echter einde juli-begin augustus en week zij dus af van haar normale gewoonte. Daar moest een reden voor zijn. Nou, die was er: Haar ouders waren op 6 augustus  60 jaar gehuwd. In een tijd, waarin nogal wat koppels de 10 jaar samen niet eens halen, is een diamanten huwelijk een prestatie. Dat vonden meerdere mensen en instanties ook getuige de schriftelijke felicitaties, die de algemeen secretaris van de koning overbracht namens koning Willem-Alexander en koningin Maxima. Ook de Commissaris van de koning in Gelderland feliciteerde het bruidspaar met deze mijlpaal en namens de burgemeester van Ermelo werd er een reusachtige bos bloemen bezorgd. Aan een groot en uitbundig feest had men geen behoefte. De voorkeur werd gegeven aan een verblijf met het gezin in een bungalowpark in Drenthe en met een gezamenlijk etentje werd het feest besloten. Op naar de 70 jaar !

Dat Zuid-Afrika president Jacob Zuma meer dan zat is, staat als een paal boven water. Tóch overleefde hij afgelopen dinsdag de 8ste motie van wantrouwen. Dit keer stemden er 198 parlementsleden  tegen de motie en 177 vóór. Met als gevolg, dat Zuma nog even door mag gaan. Tekenend is wel, dat er deze keer ook een flink aantal partijgenoten van Zuma (ANC) hem weg wilden hebben. De stemming was geheim, zodat niemand weet welke ANC-leden dat waren. Het ANC is sterk verdeeld. Er is een groep, die alles wil houden zoals het was en er is een groep, die een ander beleid voorstaat. De behoudend gezinden hopen bij de verkiezingen in 2019 een interessante job via de "Zuma-groep" te krijgen. Maar verliest Zuma, dan gaat die vlieger natuurlijk niet op en gaan de baantjes naar de mensen, die veranderingen willen. Door een geheime stemming te houden, weet niemand wie vóór en wie tegen de motie gestemd heeft !

Tenslotte: 

Mijn Eco-belofte om anders met ons tuinafval om te gaan, heb ik deze week gestand gedaan. Er moesten compostbakken komen en die zijn er sinds maandag. Na een bezoek aan de plaatselijke doe-het-zelf-zaak Build It, waren de noodzakelijke materialen voorhanden. Het resultaat: Drie bakken om regelmatig het tuinafval te kunnen wisselen. Tevens ziet de rommelige hoek er nu heel wat beter uit. Deze klus is geklaard. Wat zullen we nu eens gaan doen ?

Afrikaans woordenboek:

selfdoenwinkel  =  doe-het-zelf-zaak

"Hottentottententententoonstelling"

Wikipedia omschrijft dit woord zo: Hottentottententententoonstelling is een kunstmatig tien-lettergrepig woord. Het bevat 10 t's en 4x ten. Het is een geschikt woord voor woordraadsels en verwijst helemaal niet naar tentoonstellingen van tenten van Khoikhoi (zoals de correcte benaming voor Hottentotten luidt). Hoe kwam ik tot dit woord?
Via dominee Reginald Boesak kwamen wij in contact met diens jongste broer  Willa Boezak. Ook een dominee, maar daarnaast een fenomenaal expert op het gebied van de Khoi-San stam. Hij schreef daarover meerdere boeken en één daarvan "So glo ons" ben ik aan het lezen. Hierbij stuitte ik op het woord "Hottentot". Een woord dat in eerste aanleg volkomen onschuldig was, maar in deze tijd absoluut niet meer getolereerd wordt in Zuidelijk Afrika.

Willa Boezak beschrijft de geschiedenis van dit woord als volgt: De Khoi-mensen waren dol op een "oorlog-dans" spelletje. Twee vechters schreeuwen naar elkaar: "ho-tsi-tani" (ek sal jou kry) en "ho-tani-du" (nee,ek sal jou wen). De Fransman  Augustin de Beaulieu zag dit spel en noemt het in 1620 het "Hau-ti-tou" spel (spreek uit: ho-ti-toe). In 1647 leed het Hollandse schip "Haerlem" schipbreuk in de Tafelbaai en de schipbreukelingen verbleven een jaar tussen de Khoi-mensen. Ze werden verzorgd en werden zelfs vrienden. De Hollanders zagen ook het "hau-ti tou" spel en verbasterden het woord tot "hot en totten". De Khoi op hun beurt noemden de Hollanders voor de grap "gladde-haar-mense" en "baardmanne". Jan van Riebeeck schrijft in 1652 in zijn dagboek over "ottentoos" en "hottentotten". De naam "Hottentotten" was van oorsprong dus helemaal niet als belediging bedoeld. Het was een gewoon woord en zo hebben de Khoi-San dit destijds ook begrepen. Later verzuurde de verhouding tussen de Khoi-San en de Europeanen en werden "Hottentot" en "Jou hotnot" lelijke scheldwoorden. Vandaag de dag beschouwt men deze woorden als haatspraak en tegen de wet met mogelijke rechtszaken en flinke boetes tot gevolg !

Zit ik 's morgens naar radiozender RSG (Radio Sonder Grense) te luisteren, klinkt daar de golden oldie "Only the Lonely" van Roy Orbison uit de luidsprekers. Dan gebeurt bij mij, wat zeker ook bij meer mensen gebeurt: het liedje blijft de hele dag in mijn hoofd hangen. Wellicht heeft "Only the Lonely" iets te maken met mijn huidige omstandigheid. Sanja is in Nederland en op mij rust nu de taak om huis, haard en veestapel in orde te houden. Dat valt bepaald niet mee. Twee keer per dag de honden uit laten, De was draaien en eerst de handleiding van de Miele moeten zoeken om de knoppenwinkel te kunnen bedienen. En natuurlijk zorgen, dat er op tijd eten op tafel staat. Gelukkig heeft Sanja wekenlang restjes bewaard, die in plastic bakjes in de diepvries zitten. Nu zitten daar ook de bakjes met hondenvoer in diezelfde diepvries en om te voorkomen, dat de honden het witlof-bakje  krijgen en ik met een bakje pens aan tafel zit, heeft Sanja er donkerblauwe stickertjes opgeplakt en met zwarte balpen opgeschreven wat de inhoud van de diverse bakjes is. Bijna niet te lezen, dus.

Elke zondagmorgen krijg ik een gebakken ei op mijn brood. Daar kan ik  - nu Sanja er niet is -  best zelf voor zorgen om er dan achter te komen, dat er geen ei meer in de koelkast zit en ik eerst snel naar de Spar moet rijden, die hier gelukkig ook op zondagmorgen open is. Het leven alleen valt niet altijd mee. "Only the Lonely". Het gaat maar niet uit mijn hoofd !

Tenslotte:
Wij zijn bevoorrecht met het hebben van een grote tuin ook al is het een flinke klus om die in goede staat te houden. Dagelijks moet er gewerkt  en dat levert wekelijks tussen de 2 en 6 volle vuilniszakken op, die dinsdags aan de straat gezet worden. Eigenlijk is het een beetje dom om bladeren en snoeisel op te laten halen door de vuilnisdienst en compost te gaan kopen om de grond te verbeteren. Dat gaan we anders doen.

Ik stoor me al 6 jaar aan een onooglijk stukje van onze achtertuin, waar allerlei rommel een plaats krijgt. Daar ben ik momenteel bezig om compostbakken te fabriceren, zodat we onze eigen compost kunnen maken en minder van dit spul hoeven te kopen. Ook de grote hoeveelheid vuilniszakken aan de straat zal aanzienlijk verminderen. Het begin is gemaakt. Volgende keer toon ik het resultaat van mijn geknutsel !

Afrikaans woordenboek: 

vullisverwyderingsdiens  =  vuilophaaldienst