" Koninklijk bezoek "

Dinsdag 15 september sprak koning Willem Alexander de jaarlijkse Troonrede uit in aanwezigheid van hare majesteit de koningin Maxima en één dag later hadden wij de koningin - of beter gezegd - een koningin op bezoek. Met honderden onderdanen nog wel. Een bijenkoningin koos onze vuilnisemmer als paleis en binnen de kortste keren zat de hele zwerm op het deksel en even later zelfs tegen de onderkant daarvan. Gelukkig wist Sanja een imker te vinden, die na enige moeite en zonder beschermende kleding het gehele koninklijke span in een doos kon krijgen en daarna afvoerde naar zijn boerderij in Rietvlei, waar hij nog 350 bijenvolken heeft. We gunnen hem veel plezier met zijn aanwinst en wij zijn opgelucht en blij dat na ruim anderhalf uur bij ons de rust was weergekeerd !

                                    

Nadat ik wist hoe de Brinkstraat aan zijn naam gekomen is, heb ik eens gezocht naar de herkomst van de Swanepoelstraat. Petrus Janszoon Swaenepoel werd geboren in 1678 in Nieuw-Munster in West-Vlaanderen en verhuisde in 1699 als soldaat in dienst van de Verenigde Oost-Indische Compagnie  naar Zuid-Afrika. 

Hij trouwde in 1712 met Maria Sachs en werd in korte tijd een grote wijnboer met wel 6000 wingerden. Hij stierf op 94 jarige leeftijd en liet een voor die tijd groot vermogen in geld en goederen na. Hij wordt beschouwd als de grondlegger van   de Zuid-Afrikaanse Swanepoel-gemeenschap. Eén van zijn nazaten was Pieter Swanepoel, die in 1841 eigenaar werd van een grote boerderij genaamd: "Uitvlucht". Pieter ging delen van zijn grond verkopen aan voornamelijk kolonisten uit de omgeving van Wellington. Deze grondstukken lagen in een gebied dat "Agter Cogmans Kloof" genoemd werd. Vanaf 1851 werd gesproken over Montagu. In de periode 1853 - 1870 ontstonden er zo meerdere monumentale panden in ons dorp. De Swanepoelstraat is genoemd naar Pieter Swanepoel, maar de straat - als deel van Montagu-Suid - kwam er pas aan het begin van de 20e eeuw.                

Onze Nederlandse achterbuurman vertelde tijdens één van onze vrijdagse wandelingen, dat er in de 16e t/m 18e eeuw een zogenaamd "zwanenrecht" was, dat voorbehouden was aan graven en andere mensen van adel. Zij alleen mochten zwanen houden in poelen en vijvers en hadden ook het recht om ze bij gelegenheid te schieten en te eten. Ook werden ze wel als relatiegeschenk gebruikt. Zwanen waren daarom waardevol en dat verleende de eigenaren natuurlijk veel aanzien !

"De aanhouder wint". Dat is weer eens bewezen. Dinsdagochtend belde Sanja maar weer eens naar het Home Affairs-kantoor in Robertson. Niet dat ze daar veel positiefs van verwachtte, maar je weet maar nooit en tot haar grote verbazing kreeg ze te horen, dat haar ID-boekje al vanaf 10 maart klaar lag om opgehaald te worden en dat heeft ze woensdag gedaan. Na 9 jaar, 6 maanden en 16 dagen beschikt Sanja nu over alle papieren, de je als inwoner van Zuid-Afrika kunt hebben. Het blijft ons overigens een raadsel en een zeer slechte service, dat er niet even een berichtje gestuurd werd. Iets, wat wel bij de aanvraag beloofd werd. Als Sanja niet zelf gebeld zou hebben, lag haar ID wellicht nog maandenlang klaar zonder opgehaald te worden. Je zou van Home Affairs grijze haren krijgen en dat is - kijk maar op de foto - ook echt gebeurd. Over mijn aanvraag is niet meer bekend, dan dat die nog steeds ergens bij Home Affairs in Pretoria ligt, maar erg veel grijze haren ga ik van het jarenlang wachten niet krijgen ! 

 

Tenslotte:

De winter is nu wel voorbij en met de steeds sterker wordende zon komen er weer schitterende bloementapijten.  Letterlijk overal bloeien de vetplanten en daisies momenteel en we stonden dinsdag tijdens onze motortocht met open mond dit soort taferelen te aanschouwen. Mooi weer, lekker motorrijden en het natuurschoon bewonderen. Dat is genieten tot de derde macht ! 

Afrikaans woordenboek:

'n kanonskoot sonder koël  =  een klacht zonder rede

" Brink Brothers "

Elke middag loop ik met onze honden door onze wijk en probeer al enige tijd achter de naamgeving van alle straten van Montagu-Suid te komen. Kerkstraat en Hospitaalstraat zijn natuurlijk duidelijk evenals (Jan) van Riebeeckstraat, maar wat te denken van een Brinkstraat ? Op de website Montagumuseum.co.za bleek een uitgebreid artikel te staan over de Brink-familie, die tussen 1900 en 1970 een enorm bedrijvenimperium tot stand bracht, maar dat uiteindelijk ook weer (grotendeels) verdween. 

Pieter Albertus Groenewald Brink kocht direct na de Anglo-Boer oorlog in 1902 een winkelpand, een bakkerij en een slachthuis in Montagu. Het ging hem voor de wind en korte tijd later kwamen ook de broers Ernest, Johannes en Daniël in de zaak. Zo ontstond het bedrijf: Brink Brothers. In 1902 waren er drie werknemers. In 1912 was het gegroeid naar 12 personen en op de top in 1952 waren er 400 arbeidskrachten, die er hun boterham verdienden. Ze deden zaken met het gewone publiek, de boerengemeenschap en de industrie. Drie dagen na de stichting begon men al met de in- en verkoop van wijn en brandewijn. Binnen enkele jaren hadden ze de grootste vruchten-inmaakfabriek van Zuid-Afrika en er was een kontantwinkel met verbruiksgoederen en etenswaren. Aardappelen werden door het hele land verhandeld. Ze bouwden en exploiteerden ook het grote en luxe Hotel Avalon bij de Springs. In de latere jaren exporteerde men producten naar 10 landen. 

In 1944 na de Tweede Wereldoorlog sloegen zij eigen Brink-munten en betaalden daar de door de boeren geleverde producten mee. De boeren op hun beurt kochten met die munten dan weer goederen van de Brink Brothers. Pieter Brink was een zeer geziene persoon, die ondanks zijn zakelijke succes zijn hele leven heel gewoon bleef en eenvoudig leefde zonder overdreven luxe. Hij werd door de gewone burgers op handen gedragen en zelfs gekozen tot burgemeester van Montagu. Een jarenlang succesverhaal dus. En tóch ging het uiteindelijk fout. Rond 1960 nam de concurrentie in de conservenindustrie flink toe. Het Avalon-hotel raakte verliesgevend en de drankverkoop kreeg een forse dreun door moeilijkheden met licenties. In 1967 moest de Volkskas-bank ingrijpen om een faillissement te voorkomen. De meeste bedrijfsonderdelen kwamen in andere handen waardoor de Brinknaam steeds meer naar de achtergrond verdween. Ook werden de bedrijfspanden in de Badstraat en omgeving successievelijk overbodig en verkocht. 

Deze monumentale panden zijn er overigens nog bijna allemaal. Ze vormen een historisch waardevol bezit van ons dorp. De afkomst van de naam Brinkstraat is me nu volkomen duidelijk, maar in onze wijk is er ook nog een van de Merwestraat, Swanepoelstraat, Hofmeyerstraat en natuurlijk onze eigen De Kockstraat. Voorlopig staat er me nog genoeg navorsingswerk te doen !  

Je kunt vinden wat je wil van Facebook, maar naast een grote massa "flauwekul" zijn er ook sites, die niet alleen leuk zijn, maar ook herinneringen uit het verleden laten herleven. Bijna elke stad of dorp van enige omvang heeft wel zo'n site. Voor mij zijn er twee van belang en die bezoek ik zeker enkele keren per week: "Geldrop in Beeld" (heeft nu plaats gemaakt voor "Geldrop, zoals het was") en "Je bent Hellemonder...". Op deze sites worden bijna dagelijks foto's geplaatst, meestal door een site-beheerder, maar in principe kan iedereen "plaatjes uit de oude doos" aanleveren. Dat levert veel herkenningsmomenten op en bekende namen van inwoners - soms allang overleden - passeren de revue. Er komen bijzonder veel reacties van kijkers. 

Ook waardevol vind ik echter de herkenning van mensen met wie ik in het verleden te maken had: buurkinderen uit mijn lagereschooltijd, makkers van de voetbalclub, leerlingen, die ik in Geldrop en Helmond in de klas gehad heb (en hun ouders). Kortom: interessante herinneringen uit mijn jeugd en de tijd daarvoor en daarna !  

 Tenslotte: 

Vrijdagavond laat werd mijn nieuwe speeltje afgeleverd. Ik had het eigenlijk als cadeautje voor Sanja bedoeld, maar die was helemaal niet blij met de aanschaf. Ik hoorde haar mopperen over een pre-historisch monster en ik nam aan dat die uitspraak betrekking had op de Royal Enfield Desert Storm. Na het raadplegen van de Dikke van Dale ben ik daar echter niet meer zo zeker van. Er worden drie omschrijvingen gegeven: 1. Vertegenwoordiger van een fossiele groep van reptielen. 2. Voorwerp waarvan men aangenomen had, dat het niet meer bestond. 3. Oudere persoon met ouderwetse denkbeelden. Ik vrees nu toch echt, dat Sanja met haar gemopper omschrijving 3 bedoelde.

  

Dit kan ik natuurlijk niet over mijn kant laten gaan en bij deze heb ik daarom besloten Sanja niet mee te nemen achterop de Royal Enfield. Ik heb dan ook meteen het duo-zadel compleet verwijderd en houd dit fraaie stukje nostalgie maar voor mij zelf onder het motto: " Zeg maar nee, dan heb ik er twee !"

Afrikaans woordenboek: 

 

Koppe bymekaarsit  =  beraadslagen

" Tussiemussie "

Bladerend door de september-uitgave van de Montagu Mail viel mijn oog op een artikel met als titel: Tussiemussie. Een intrigerend woord, dat de aandacht trekt en dan wil ik er wat meer van weten. 

 Dit woord blijkt bedacht te zijn door queen Victoria (1837 - 1901) en het betreft een boeketje bloemen, dat geschonken wordt als teken van genegenheid of zelfs geheime liefde. Gevoelens, die in die tijd niet zomaar luid en duidelijk geuit dienden te worden. Als de ontvangster het boeketje in haar decolleté stak, betekende dat niet altijd goed nieuws, want dan was er slechts sprake van vriendschap. Werd het boeketje op het hart gedragen, dan was er sprake van liefde. Een ander woord voor tussiemussie is ook wel "nosegay", wat vertaald wordt als prettig geurend (voor de neus).

Het boeketje werd vaak nog verpakt in een zogenaamde "doily". Een papieren of stoffen kleedje, dat de bloemen bijeen hield en het geheel er nóg indrukwekkender liet uitzien. De gever diende niet zomaar wat bloemetjes te schenken. De keuze diende te gebeuren volgens de regels van de Floriography ofwel de "Language of Flowers". Nooit eerder van gehoord, maar het blijkt een wetenschap te zijn, die op kryptische wijze communiceert   door het gebruik of de schikking van bloemen. Edward Elgar schreef op 15 jarige leeftijd het lied: "Language of Flowers" voor zijn jarige zus Lucy. Uiteindelijk werd dit het lijflied voor alle aanhangers van Floriography. Geïnteresseerd? kijk op YouTube: v=ddvfla-FkKQ !

Mijn liefde voor motoren startte in 1967 op 18 jarige leeftijd. De vader van Kitty, mijn eerste vriendinnetje, reed elke werkdag op zijn jaren '50 BSA naar de Philipsfabrieken in Eindhoven. Dat vond ik zo stoer, dat ik snel (op een Vespa-scooter) mijn rijbewijs A haalde en op zoek ging naar een tweedehandse 650 cc zware BSA Lightning.

                                         

De aanschaf ging helaas niet door, want mijn vader vond zo'n "zware nog niet je ware" voor mij en dus kwam er een heel wat lichtere  250 cc Yamaha. Mijn grote interesse voor Engelse motoren en vervoermiddelen in het algemeen bleef en dat leidde in 1990 tot de aankoop van een MG-B. De totale restauratie duurde zes jaar en na twee ritjes in de open Engelse klassieker zag de bruid het helemaal niet meer zitten en werd die verkocht (de auto en niet de bruid!). Na een groot aantal motoren bereden te hebben, kwam er in 2017 de eerste Engelse motor,  een Triumph Tiger 800. Een echt Engels product was dat overigens niet, want Triumphs worden tegenwoordig grotendeels gebouwd in Thailand. Op de achtergrond bleef echter steeds  een oer-Engelse motor op mijn netvlies: de sinds 1948 gefabriceerde Royal Enfield Bullit. De Royal Arms Factory was een wapen-vervaardiger in het Engelse plaatsje Enfield en ging in 1898 ook motorrijwielen produceren onder de naam: Royal Enfield. Het eerste model kreeg als naam Bullit en als bijnaam: made like a gun. Heel toepasselijk voor een wapenfabriek. Het Britse leger was een grote afnemer en gebruiker van deze motoren en in de jaren '60 kreeg ook India de licentie om met de productie van de RE 500 cc te beginnen. Dat ging zo voort tot 2020. Jawel, tot nu, want er komt na een groot aantal jaren een einde aan de Bullit. Toen ik een tweetal maanden geleden op Gumtree.co.za (vgl. Marktplaats.nl) enkele Enfields te koop zag staan, kon ik de verleiding niet langer weerstaan en ging serieus zoeken naar een geschikt model. 

                                   

Dat heb ik intussen gevonden en nu staat er over een paar dagen in onze garage een in goede staat verkerende Royal Enfield Desert Storm in de kleuren van de strijdmachten, die in de Tweede Wereldoorlog vochten in de woestijn van Noord-Afrika. Gebroederlijk en fraai naast mijn Triumph Tiger. Gelukkig is onze garage nogal ruim. (Er zou eigenlijk nog best wel een BSA Lightning bij kunnen) !

                                          

Afrikaans woordenboek:

plesierplooitjie  =  decolleté

"Lovers Walk"

Meerdere keren liep ik al de zogenaamde "Lovers Walk". Dit is heen en terug een twee uur lange wandelroute, die steeds langs de oever van de Keisie-rivier loopt in de richting van  de Avalon Springs en de woonwijk Badshoogte. Lange tijd was er niets bekend over het ontstaan van deze wandelroute tot Irma Jordaan in de Montagu Archives een foto uit 1900 ontdekte, waardoor het ontstaan duidelijk werd. Op deze foto staan 6 mannen met schoppen en pikhouwelen en op de achtergrond staat een figuur gekleed in een uniform en met een geweer in zijn handen. Het is duidelijk, dat deze man de anderen bewaakt. De foto dateert uit de tijd van de Anglo - Boer War. 

Via een systeem van forten en blockhouses hielden de Britten de bewegingen van de Boer-soldaten zoveel mogelijk in de gaten. Burgers, die deze Boeren zagen, moesten dat rapporteren aan de Britse legerleiding. Deed men dit niet, dan volgde een veroordeling tot 3 maanden dwangarbeid en een boete van 50 Pond. Kon men de boete niet betalen, dan verdubbelde de dwangarbeid tot 6 maanden. De 6 mannen op de oude foto waren deel van een groep van 8 boeren, die de aanwezigheid van Boer-soldaten niet gemeld hadden en gevangen genomen werden. Ze waren veroordeeld tot zwaar werk voor de Britten en werden gedwongen om constructie werk te verrichten aan de Lovers Walk. In Die Burger van 12 juni 1999 stond een artikel over Giepie Joubert, een 19 jarige jongeman, die met zijn ouders leefde op Allermorgensfontein, een boerderij 72 kilometer buiten Montagu in de richting van Laingsburg. Meerdere keren bivakkeerden Boer-soldaten op de farm, waar ze ook te eten kregen. Korte tijd later werden Giepie en zijn vader samen met nog 6 boeren van naburige boerderijen opgepakt. Hun arrestatie werd gemeld aan opperbevelhebber Lord Kitchener in Pretoria en die veroordeelde hen tot dwangarbeid. Giepie en de anderen werden gedwongen om een begaanbaar pad uit te hakken, waardoor de Lovers Walk ontstond. 

Wat de boerderij Allermorgensfontein betreft, bleef het hier niet bij. Passerende Britse troepen hielden verschrikkelijk huis. Ze vernielden onder andere hekwerken en afrasteringen, waardoor 300 struisvogels verdwenen, die nooit meer terug gevonden zijn. Ook werden 400 schapen afgeslacht en werd het beste vlees meegenomen als voedsel. De karkassen bleven rottend achter. Een zware tijd voor de Afrikaner burgers. Iets om een volgende keer aan te denken bij het lopen van de prachtige en indrukwekkende Lovers Walk !

Het is duidelijk weer canola-tijd. Vorige week heb ik mijn Triumph weer eens uit de garage gehaald. Met een temperatuur van 22 graden en een hele dag zonneschijn was het ideaal weer om motor te rijden.  Mijn rit ging via Bonnievale binnendoor naar Swellendam over een goed berijdbaar "grondpad" met alleen maar landbouwgrond aan weerszijden van het pad. 

Die grond is in deze tijd van het jaar voor een groot deel schitterend geel gekleurd.  De canola bloeit uitbundig.De naam canola is een samentrekking van Canada en Ola (olie). Het is koolzaad met een zeer beperkte hoeveelheid (minder dan 2 %) erucazuur en bevat daardoor weinig verzadigd vetzuur. Dit zaad werd in de jaren 70 ontwikkeld door een landbouw- en voedselorganisatie samen met de universiteit van Manitoba. Er zijn eetbare en industriële vormen. Wat de voedselvorm betreft: deze is tegenwoordig hoofdbestanddeel in al onze voeding. De industriële vormen vinden hun plek in smeermiddelen, kaarsen, lippenstift, drukinkt en biodiesel. 23 kilo zaad levert ongeveer 10 liter olie op !

Tenslotte:

Naar aanleiding van mijn verhaaltje over de gevonden grinder in een bos achter ons huis, stuurde mijn zus een wikipedia-verklaring over de betekenis van een grinder en die blijkt toch wel iets anders te zijn dan mijn vermoeden, dat het zou gaan om een peper- of zoutkristallenmolen. Het blijkt vooral een belangrijk stukje gereedschap te zijn voor wiettelers. Wiet - in Zuid-Afrika dagga genoemd - is ook hier een groot probleem onder vooral jongeren en blijkbaar zorgt een grinder voor een beter fijngemalen product. Blijft natuurlijk de vraag: Wat heeft een Zwitsers restaurant met een grinder te maken? Ik neem toch aan, dat het voorwerp daar onschuldig gebruikt wordt voor het fijnmalen van in het voedsel te gebruiken kruiden.   Iets, wat - ook weer volgens Wikipedia - in India veelvuldig gebeurt !

                                                                                                             

Afrikaans woordenboek:

Hy gaan klippe kap  =  hij gaat naar de gevangenis