" Groot Griep 1918 "

Montagu heeft er sinds kort weer een monument bij en dat staat in de Bloemstraat naast de NG-kerk. Het heeft betrekking op de slachtoffers van de Spaanse griep in 1918. Wereldwijd vielen er volgens schattingen tussen de 50-100 miljoen slachtoffers en ook Montagu ontsprong de dans destijds niet. Hoeveel er in ons dorp vielen, weten we niet, maar François de Kock heeft al veel gegevens verzameld over de "Groot Griep", zoals de Spaanse Griep in Zuid-Afrika genoemd wordt. François de Kock kreeg van wijle meneer Cloete de volgende informatie: Slachtoffers moesten in 1918 en 1919 snel begraven worden en plaats op de oude begraafplaats in Montagu was er onvoldoende. In 1918 werd het NG-kerkje (nu museum) aan de Langstraat ingericht als hospitaal.

 De oude kerkzaal werd gebruikt als gaarkeuken en de eerste slachtoffers werden tijdens diensten in de openlucht, begraven op de plek, die nu "Lovers Walk" heet. De NG-kerk deed veel voor de slachtoffers en hun nabestaanden en stelde een strook grond naast de kerk beschikbaar om de doden te begraven. In 1961 startte de gemeente met de verbreding van de Bloemstraat en kocht daarvoor een strook grond van de kerk. Bij die graafwerkzaamheden stuitte men op de destijds daar begraven griep-slachtoffers en dokter Charlie Muller wees op de mogelijke gevaren van ziektekiemen, die wellicht zouden vrijkomen. De dokter strooide daarom een wit, kalkachtig poeder over de menselijke resten, die daarna verwijderd werden om gezamenlijk in een oude grafkelder op de begraafplaats een laatste rustplaats te krijgen. De Bloemstraat werd een straat met twee rijstroken en een middenberm ertussen.

Deze middenberm werd ingericht als een gedenktuin voor iedereen, die de straat gebruikt. De gedenktuin lag er de laatste tijd slordig bij en een gedenkplaat was er helemaal niet. Reden voor François en enkele medestanders om de Munisipaliteit (gemeente) te benaderen en men vond daar een welwillend oor. Het gevolg was, dat een gedenksteen werd gemetseld met informatie over de slachtoffers in Montagu tijdens de Groot Griep in de periode 1918-1920. Nu is er daardoor een zichtbaar eerbetoon aan een bijna vergeten groep mensen, die honderd jaar geleden slachtoffer werden van de griep !

Algemeen gesteld, is het onderwijs in Zuid-Afrika ondermaats. "The Economist" heeft bevonden, dat het Zuid-Afrikaanse onderwijsstelsel het zwakste ter wereld is en de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) zet Zuid-Afrika op de laatste plaats op één na op een lijst van 76 ontwikkelde landen. Wat het middelbaar onderwijs betreft: Doubleren mag slechts één keer. Daarna wordt iedereen, die te zwak presteert, jaar na jaar gewoon een leerjaar hoger geplaatst zonder voldoende kennis vergaard te hebben. Dit leidt ertoe, dat uiteindelijk slechts 36 % van de leerlingen de middelbare school verlaat met een einddiploma. Zes van de tien achttienjarigen zoekt werk zonder een diploma en een derde deel van de meisjes, die zonder einddiploma de school verlaat doet dat omdat zij zwanger zijn. Met de onvoltooide, gebrekkige opleiding moeten de jonge mensen op zoek naar een werkplek en zijn tamelijk kansloos om zo'n plek te vinden gezien de landelijke  jeugdwerkeloosheid van 50 %. Moedeloosheid, een minderwaardigheidsgevoel en armoede leiden dan gemakkelijk tot drugs- en drankgebruik en tot aansluiting bij bendes. "Werkgevers is toenemend bekommerd oor die afwesigheid van basiese lees-, skryf- en rekenvaardighede by werknemers, asook die gebrek aan kernwaardes soos eerlikheid, verantwoordelikheid, selfdissipline en 'n gesonde werksetiek" ! (Volgende week: Het universitair onderwijs)

Tenslotte:

We volgen al enige tijd de berichtgeving over het afschieten van een groot aantal edelherten in het Oostvaardersplassen-gebied. Er zijn er teveel voor het gebied, waar de dieren leven. Het afschieten heeft voor grote verdeeldheid gezorgd in Nederland. Het verstand zegt: afschieten, maar dierenbeschermers en dierenvrienden redeneren anders. Hetzelfde geldt o.a. in Nederland wat de everzwijnen betreft. Teveel overlast, maar uitdunnen mag niet. Iets vergelijkbaars speelt hier in Zuid-Afrika en het betreft hier de bavianen, ofwel bobbejane, zoals ze hier heten. De bobbejane hebben hier dezelfde (over-)levensrechten als mensen, omdat ze evolutionair gesproken dezelfde voorouders hebben als wij. Politiek correct denkenden zijn faliekant  tegen het uitdunnen van deze ondertussen in aantal immens talrijke apensoort. Ze zijn agressief en daardoor gevaarlijk, maar ook uiterst slim. Ze breken in in huizen, vernielen huisraad en stelen alles wat enigszins eetbaar is ! "Niemand het nog ooit die klaarblyklike durf hardop uitspreek nie om 'n trop bobbejane op 'n slag uit te dun. Hulle is allermins 'n beskermde spesie. Kakkerlakke, miere, ratte, muise, wurms word genadeloos uitgeroei. Moreel gesproke is daar geen verskil tussen die uitroei van hulle en van bobbejane." Aldus M.C. Botha in Die Burger van 8 december !
                                     

Afrikaans woordenboek:

middelmannetjie  =  middenberm

" Nina's Ballen "

Het is al weer een paar jaar geleden, dat we in Tulbagh waren. Tijd om eens met ons motorgroepje een bezoek te brengen aan dit fraaie, historische plaatsje met slechts 9000 inwoners, maar met wel veel mooi gerestaureerde gebouwen, waarvan vele met rieten daken en gables in Cape Dutch stijl.

Over de geschiedenis kon ik niet veel vinden op Internet. De naam Tulbagh heeft het lang geleden gekregen uit waardering voor Rijk Tulbagh. Hij werd geboren in 1699 in Bergen op Zoom en vertrok  in 1716 naar Zuid-Afrika om te gaan werken voor de Dutch East India Company. Hij deed zijn werk zó goed, dat hij uiteindelijk in 1751 benoemd werd tot Gouverneur van de Nederlandse Kaapkolonie in Kaapstad. Ook deze belangrijke taak voerde hij tot volle tevredenheid uit en was algemeen bemind en gerespecteerd. In 1771 overleed hij en werd begraven in de Groote Kerk in Kaapstad. Een  afbeelding  van  Rijk        Tulbagh kon ik niet vinden. Enkel een afbeelding op een munt.

De plaats Tulbagh heeft een Kerkstraat, waarin elk huis een monument is. In één ervan: Restaurant Paddagang, hebben we geluncht, maar het bestelde "mosselpotje" bleek niet voorradig. Gelukkig bevatte de menukaart heel wat meer interessante mogelijkheden. Onder andere: "Nina's Ballen". 

D.it gerecht met de nogal prikkelende  en wat dubbelzinnige naam trok mijn aandacht. Bestellen dus. De smaak van Nina's gehaktballetjes in een pittige tomatensaus, was voortreffelijk. Hierna namen we nog een kijkje in een ander deel van Tulbagh. De fraaie rit terug naar Montagu via Wolseley, Slanghoek en Rawsonville vormde een mooi besluit van een lekker motordagje!

Zondag 16 december vierde men hier Reconciliationsday, ofwel Verzoeningsdag. Het is een nationale feestdag, die werd ingesteld in 1994 met de intentie om verzoening en de nationale eenheid van het cultureel, taalkundig en raciaal verdeelde Zuid-Afrika te bevorderen. Na de afschaffing van de Apartheid werd deze datum gekozen, omdat 16 december zowel voor de (blanke) Afrikaner als voor de (gekleurde) Zuid-Afrikanen betekenisvol was. De Afrikaners vierden op deze dag de overwinning op de Zulu's in 1838 tijdens de slag bij Bloedrivier. De Zuid-Afrikanen herdachten de oprichting van de "Umkhonto we Sizwe" ofwel de "Speer van de Natie". Dit was een gewapende krijgsmacht van de ANC en de SACP (Communistische Partij) om sabotage en gewelddadige weerstand tegen het Apartheidsregime te plegen. Er wordt in deze tijd en op deze dag een beroep gedaan op iedereen in dit land om stil te staan bij ons denken over en handelen naar de medemens. Ongeacht kleur of  ras !

Tenslotte:
Ik ben boos ! Nou ja, eigenlijk ben ik teleurgesteld en boos. Teleurgesteld in Sinterklaas en boos op zijn Nederlandse cadeau-afdeling. Sanja kreeg van de cadeau-afdeling 3 (drie) grote, luxe, 250 gram zware chocoladeletters S met fraaie versierseltjes en dik, dík, dat ze waren. Ze pasten met moeite in hun dozen. Bovendien was het ook nog de echte, pure chocolade. En ik ? Ik moest tevreden zijn met een goedkoop, klein doosje waar een nog kleiner, ielig lettertje L (mét doosje) slechts 75 gram wegend, ruimschoots in paste. Zonder mooie versierseltjes en ook nog geen Belgische chocolade-kwaliteit. Nee,"made in China" en waarschijnlijk gekocht bij de Action. Dus ook nog niet gemaakt met een bijdrage van Nederlandse koeien. Action, nou dit vraagt inderdaad om Action. Ik ga bij het Meldpunt voor Discriminatie een klacht indienen tegen Sinterklaas en zijn Nederlandse cadeau-afdeling. Ook overweeg ik om contact opnemen met een letselschade-advocaat vanwege de door mij geleden psychische schade. Ik stond mooi voor L.. met mijn lullig Elletje !                                                                                                                                                                                         

Afrikaans woordenboek:

frikkadelle  =  gehaktballen

       

Wie van zoet houdt, krijgt lekkers !

Het is niet te bevatten hoe Hij het doet, maar de Sint was op 5 december natuurlijk in Nederland maar ook 10.000 km zuidelijker in Montagu. Op uitnodiging van Sanja verscheen de goedheiligman woensdagochtend bij ons en trof hij er op ons  terras zeventien Hollanders aan, die natuurlijk blij-verrast waren met de komst van de bejaarde cadeautjesbrenger. Helaas konden de cadeautjes geen plaatsje krijgen op de tafels, want die stonden vol met banketstaven, fondant, borstplaat, kruidnoten, chocoladefiguren en nog het een en ander, waarvan ik de namen vergeten ben. Maar alles was uitermate geschikt om ons calorie-niveau flink te verhogen. Sint had geen zwarte Pieten meegebracht en dat is maar goed ook, want er zou ook hier in dit land wel eens een heftig dispuut ontstaan kunnen zijn over de kleur van Piet.
 Nadat de Sint - overigens ook zonder paard - weer vertrokken was, hebben we  afscheid genomen van onze gasten en zijn nog een uur bezig geweest met de vaat en met het opruimen van de restanten van al het lekkers. Die vaat was nog maar nauwelijks gedaan of Sanja kwam met de opdra….eh..het voorstel om de kerstspullen te voorschijn te halen en de volgende dag stonden kerstboom en kerststal weer mooi opgetuigd en ingericht op de plek, waar zij elk jaar gedurende één maand mogen verkeren. Door Sanja's haast heb ik wel een muzikaal probleem. Ik was van plan om door het spelen van eenvoudige sinterklaasliedjes mijn vastgeroeste vaardigheid op mijn saxofoon weer wat op te halen, maar nu zal "Zie de maan schijnt door de bomen" plaats moeten maken voor "Jingle Bells" !

Eeuwen geleden kenden de  bewoners al de helende of verzachtende werking van kruiden. Jarenlang was er achter het Jouberthuis aan de Langstraat een uitgebreide kruidentuin. Door geldgebrek raakte de tuin sterk in verval en de gemeente kon of wilde niet investeren in deze voor ons dorp historisch belangrijke aangelegenheid. Bijna een jaar geleden is er een comité opgericht met als doel: de kruidentuin nieuw leven in te blazen. Vrijwilligers gingen aan de slag door onkruid te verwijderen, paden en bestrating op te knappen. Geld voor de installatie van een besproeiingssysteem was er echter niet. Diana Bains opperde het plan om een High Tea te organiseren om op die manier voldoende geld in te zamelen. Tijdens de voorbereiding werd besloten dat 10 gastvrouwen elk een tafel "kerstfeestelijk" zouden aankleden en 5 soorten eetwaar te leveren. Elke gastvrouw diende ook 6 toegangskaarten aan de man (maar voornamelijk aan de vrouw) te brengen.

Sanja was één van die 10 gastvrouwen en kon - samen met alle aanwezigen -  genieten van optredens van een zangeres, een travestiet en 3 leerlingen van de lagere school. Verder was er een modeshow, waar prachtige Matriek-kleding en twee bruidsjurken geshowd werden (Matriek is het eindexamen middelbare school en na het examen volgt altijd een matriekfeest, waarbij iedere deelnemer opvallend chique gekleed aanwezig is).

De Kerstman bleek ook al in het land te zijn en kwam even alle aanwezigen begroeten, een kopje thee drinken en proeven van allerlei lekkernijen.

Volgens Sanja  kopen Sinterklaas en de Kerstman hun schoenen bij de zelfde schoenenzaak. De overeenkomst leek haar wel erg treffend. De opbrengst van de High Tea is zonder meer tevredenstellend. Met 6.000 Rand kan er heel wat gesproeid worden!

Tenslotte:
Goed voorbeeld doet goed volgen. Dat bleek deze week weer eens te meer. Onze huishulp Yvonne weet natuurlijk van Sanja's projecten en probeert op haar manier iets vergelijkbaars te doen in haar eigen omgeving. Veel middelen staan niet tot haar beschikking en geld heeft ze heel weinig, maar met wat hulp van Sanja en veel goede wil, helpt zij een groep van 25 kinderen. Voor Sanja een reden om met Kerstmis alle kinderen te voorzien van een doos met "geskenkies". Kinderen blij.Yvonne blij  en Sanja blij. Allemaal blij !

Afrikaans woordenboek:

'n fopdosser  =  een travestiet

" Goed gebreid breigoed "

Sanja kent zo ongeveer héél Montagu en daardoor hebben veel mensen ook kennis van Sanja's projecten. Ongeveer een half jaar geleden kreeg zij bezoek  van een oudere mevrouw, die samen met haar schoonzoon op een boerderij in de Keisie-streek woont, enkele kilometers buiten Montagu. De vrouw van de schoonzoon - de dochter dus van die oudere mevrouw - is enkele maanden geleden overleden. Nu breit deze oudere mevrouw als de beste: Perfect, prachtig en supersnel. 

Gerald, haar schoonzoon, kwam vorige week bij ons met een grote doos vol prachtig breigoed. Onze logeerkamer was - na de 52 kerstgeschenk-wijndozen - een week lang weer gewoon logeerkamer, maar momenteel ligt het bed al weer vol met breigoed, waar Sanja weer veel kinderen blij mee kan maken !

Dat de vervuiling wereldwijd een enorm probleem begint te worden, zien we bijna dagelijks via de media. Dat die vervuiling in huize van de Sande sinds enkele weken ook angstwekkende vormen begint aan te nemen, komt niet zo in de openbaarheid. Geloof het of niet: Sanja is de veroorzaker van ons vervuilingsprobleem. Elk jaar in oktober en november maakt zij kerstgeschenkpakketten voor minder bevoorrechte kinderen. Het project is enigszins te vergelijken met het schoenendoos-project, zoals dat ook in Nederland reeds lang  bestaat. Schoenendozen zijn er hier niet zo veel, maar lege  wijndozen zijn er in onze regio des te meer. Ze worden gevuld met allerlei spullen, gekregen van goedwillende sponsoren. Speelgoed, sportartikelen, snoepgoed, kleding, gezondheidsproducten. Sanja verzamelt deze spullen door het jaar heen en vult er de wijndozen mee. Deze dozen - 52 in getal - worden omstreeks 10 december bezorgd bij twee personen in Ashbury, die beiden gedurende het hele jaar groepen kinderen opvangen, hen verzorgen, kleden en van voedsel voorzien. De "geskenkies" betekenen veel voor deze kinderen, want armoede is de alles overheersende factor in deze wijk van Montagu, waar " 'n geskenkie net so seltsaam is as hoendertande".

Het gevolg van al die dozen is wél een volgepakte....badkamer. De douchedeur gaat niet open. Het bad ligt vol dozen en als ik naar de wc moet, ga ik maar achter een sanseveria zitten in de achtertuin. Gelukkig duurt deze ernstig vervuilende situatie nog maar een tweetal weken en dan ben ik weer schóón en blij net als de kindertjes met hun "geskenkies "!

Vorige week was er al weer een concert in het voormalige kerkje aan de Langstraat. Dit keer gaf ene Andrew Young een geweldig staaltje instrumentbeheersing, waar we U tegen zeggen. Dat instrument was een saxofoon en als er een saxofoon in het spel is, moet ik er natuurlijk bij zijn. Overigens bespeelt deze in Oostenrijk wonende Brit niet één saxofoon, maar drie: sopraansax, altsax en tenorsax. De uit Liverpool stammende, ex-militairekapel-speler haalde zijn muzikale inspiratie uit voornamelijk populaire muziek: Amazing Grace, Wizzard of Oz, Norah Jones en the Beatles om de bekendste te noemen. Door zijn virtuositeit en improvisatievermogen werd het geringe publiek (30 aanwezigen) toch aangenaam vermaakt. Dat deze Andrew ook nog aardig kan zingen, bewees hij in de door de aanwezigen "ge-eiste" toegift: "Bakerstreet", destijds een wereldhit van Gerry Rafferty. Jef Judge, de begeleidende Montaguse pianist moet ook genoemd worden, want deze muzikale duizendpoot (pianist, saxofonist en zanger) zorgde voor een fraaie begeleiding. Tijdens onze rit naar huis zei ik tegen Sanja, dat we beiden onze muzikale draden toch ook weer eens op moesten pakken, waarop Sanja zei: "Ik ben al weer begonnen met dwarsfluit spelen toen jij (Leo) ging lopen met de honden." Of was het misschien andersom: "Ging ik lopen, omdat Sanja............!

Afrikaans woordenboek:

'n slimkop  =  een slim persoon