"Woef, de leenhond ! "

"Nederlanders staan tou om 'n woef te leen om die aandklokreël te omseil" Dat staat te lezen in Die Burger van vorige zaterdag. " Nederlanders sien egter 'n geleende hond as die perfekte oplossing om wettig op straat te wees." In Nederland is het niet ongewoon, dat mensen soms een hond lenen of huren wanneer het permanent hebben van een hond - bijvoorbeeld door huisregels - niet mogelijk is. Honden-uitleen-bedrijfjes schieten als paddenstoelen uit de grond vanwege de avondklokregel. Het bedrijf "Match een leenhond" zag de paar aanvragen per week nu oplopen tot wel tien per dag. De situatie  in Zuid-Afrika is precies omgekeerd. Door de Covid-pandemie zijn miljoenen mensen hun werk kwijt en nu zitten de dierenasiels overvol doordat veel diereneigenaars hun hond(en) en katten niet meer kunnen onderhouden. Voor veel mensen is er niet eens genoeg eten op tafel voor de mensen zelf en daar worden hun huisdieren helaas in grote aantallen het slachtoffer van !                           

                                                         

Waar is de beloofde solidariteit ?

Vooraf werd er door de Eerste Wereldlanden beloofd om bij de toedeling van vaccins solidariteit te betrachten met de arme en minder rijke landen. Een groot aantal landen is al begonnen of zelfs bijna klaar (Israel) met vaccineren terwijl Derde Wereldlanden nog geen vaccins hebben. Op 15 januari schreef journaliste Fatima Hassan op de Daily Maverick-site, dat wereldwijd al 39 miljoen doses vaccin geleverd waren. In armere landen waren er 2 weken geleden nog slechts 25 personen gevaccineerd. Heel het Afrikaans continent heeft nog geen vaccinatieprogramma, grotendeels omdat er geen vaccin voorhanden is en de verwachting - of beter gezegd de vrees - is, dat het wel 2023 gaat worden vooraleer Afrika voldoende beschermd kan zijn.  Er is ook veel te doen over de prijzen per vaccin. Moderna vraagt $ 18 per dosis aan de EU-landen. Pfizer rekent $ 12 en J&J $ 8,50. AstraZenica vraagt slechts $ 1,50, maar in plaats van die $ 1,50 voor EU-landen moet Zuid-Afrika $ 5,25 per dosis betalen. Over solidariteit gesproken !

Tenslotte:

Nog meer "hondenpraat". Sanja bracht bij haar terugkeer uit Nederland een puzzelboekje mee. Haar moeder was daarin al met het invullen begonnen, maar wist de diverse soorten opgaven niet helemaal of helemaal niet op te lossen. Zij kent mijn taalkundige kennis en nu mag ik de moeilijke puzzels tot een goed einde brengen. Normaal gesproken blijf ik ver van dit soort vermaak, maar nu het hier zo heet is, heb ik tijd genoeg om wat hersenpijniging te doen. Bij één van die puzzels stuitte ik op het begrip: "hondsdagen". Voor mij een totaal onbekend en nooit gehoord woord. Sanja noemde de naam meteen en ook een andere Nederlander, die niet echt uitblinkt in taalkennis, kende het woord. Voor mij reden om te googelen. Het is de tijd tussen 20 juli en 20 augustus. Deze vier weken staan vanouds bekend als de warmste periode van het jaar. Met "hondenweer" heeft het woord niets te maken. Het is juist omgekeerd. We moeten terug gaan naar de tijd van het oude Egypte. Op een bepaald moment was daar 's ochtends de ster Sirius te zien. Sirius was de hoofdster van het sterrenbeeld Canis Major, wat Grote Hond betekent. Sirius was volgens de Griekse mythologie de hond van de jager Orion uit Thebe. Toen Orion overleed ging hij samen met zijn hond naar de hemel en kreeg daar een plek aan het firmament. De hondsdagen begonnen dan ook op het moment dat de heldere ster Sirius tegelijk met de zon opkwam en daardoor niet te zien was. 

De Egyptische boeren maakten zich zorgen over de lage waterstand van de rivier de Nijl en waren bang, dat Sirius uiteindelijk niet meer zou terugkeren om de start van de Nijlvloed in te luiden. Als de ster Sirius uiteindelijk toch aan het firmament verscheen, brak er grote vreugde uit in agrarische kringen langs de Nijl en vierde men feest !                                                               

                                   Afrikaans woordenboek:

                                  tou staan = in de rij staan

"Duiwelskassie ! "

5 Januari 2021 was een datum, die belangrijk was voor de Zuid-Afrikaanse TV-historie. Op 5 januari 1976 - nu 45 jaar geleden - startte de TV met de eerste uitzendingen. Op die datum sprak de allereerste omroeper Heinrich Marnitz de volgende woorden: "Die land het so te sê tot stilstand gekom. Almal was voor die TV en die strate was leeg, buite skares mense wat nie 'n eie TV had en nu deur winkelvensters na TV skerms gekyk het." Zuid-Afrika kreeg veel later dan de meeste andere landen daadwerkelijk TV. Al in 1929 werd TV gedemonstreerd, maar de regering was er absoluut op tegen en zelfs in 1970 sprak Dr. Albert Hertzog van de Herstigte Nasionale Party over het "Duiwelskassie." Het voordeel van de late start was wél, dat men hier gelijk kon starten met kleuren TV. 

Ook in Nederland zag men al in 1929 de introductie van de TV door de Duitse professor Karolus, leidinggevende van het bedrijf Telefunken. De eerste uitzending was er al in 1930 en het Eindhovense bedrijf Philips leverde de zendinstallaties. Het beeldscherm van de TV was slechts 30 x 30 cm en er konden slechts 20 mensen gelijktijdig kijken. Pas in 1949 was er in Nederland de officiële introductie en in 1967 kwam er kleuren-TV met het bekende veelkleurige testbeeld !

Door Corona ging mijn langeafstandswandeling in maart 2020 in Noord-Engeland niet door. Ik kon gelukkig  alle reserveringen doorschuiven naar september, maar die datum bleek ook niet haalbaar. Dan maar opschuiven naar maart 2021 in de verwachting, dat Corona tegen die tijd wel de wereld uit zou zijn. Het einde van januari nadert en er dient naar mijn mening een wonder te gebeuren wil het in maart zodanig veranderd zijn, dat reizen van Zuid-Afrika via Nederland naar Engeland zonder covid-test en/of quarantaine mogelijk zal zijn. Als de situatie niet sterk verandert zal ik eerst in Zuid-Afrika getest moeten worden en drie dagen later volgt test twee in Nederland om naar Engeland te kunnen reizen. In Engeland moet ik dan halverwege mijn wandeling test drie ondergaan om een paar dagen later naar Nederland te kunnen gaan. Dan ben ik nog slechts 2 dagen in Nederland en moet daar in die zeer korte periode al weer getest zijn om naar Zuid-Afrika te mogen afreizen. Vier covid-testen in twee weken is al een probleem, maar als ik ook nog ergens in quarantaine moet, loopt minstens een groot deel van mijn reisplan mis. Mocht ik in Nederland of in Engeland zelf een corona-besmetting oplopen en in een ziekenhuis terecht komen, dan zal mijn Zuid-Afrikaanse ziektekostenverzekering Discovery de gemaakte kosten zeer waarschijnlijk helemaal niet vergoeden vanwege een negatief reisadvies van de Zuid-Afrikaanse overheid. Is er nog één lezer van mijn verhaal, die verwacht dat mijn reis in maart 2021 kan doorgaan ?

Tenslotte:

Zoals ik vorige keer al meldde, bracht Sanja ongeveer 53 kilo bagage mee terug van haar verblijf in Nederland en een niet onbelangrijk deel was bagage voor mij zelf. Naast mijn nieuwe motorjas en motorlaarzen kwam er ook een kistje met 50 sigaren uit één van de koffers. Ik had het voornemen om te proberen hier mee uit te komen tot ik zelf in maart naar Nederland zou gaan om daar dan mijn slag te slaan en mijn voorraad weer aan te vullen. Met alle nieuwe Corona-perikelen is het intussen zeer twijfelachtig of mijn plan gaat lukken. Als ik niet naar Nederland kan gaan, blijf ik ook verstoken van een maaltijd bij de Chinees en ook kroketten, frikandellen en bamischijven zal ik moeten ontberen. Eén troost is er echter: In de badplaats Hermanus aan de Indische Oceaan is er het restaurant Dutchies en op de menukaart staat een "Dutch Special", die bestaat uit twee vleeskroketten met brood en mosterd. Woensdag reden we met ons uitgedunde motorgroepje (180 km) naar Hermanus om na de voortreffelijke lunch nog eens zo'n zelfde afstand terug naar huis af te leggen.  Een heel gedoe om twee snacks te verorberen, maar dit soort lekkers kent men nauwelijks in Zuid-Afrika !

                                         

 Afrikaans woordenboek:

frikkadelle  =  gehaktballen

" Ik ga op vakantie en neem mee..."

Dit memoriseer-spelletje deden we op de basisschool wel eens met de kinderen. "Ik ga op vakantie en neem mee..." en dan kwam er een steeds groeiende lijst van spullen, die meegenomen konden worden als je op vakantie ging. Bij Sanja gebeurt altijd het omgekeerde: "Ik kom terug van vakantie en breng mee..." Als zij naar Nederland gaat, vertrekt zij met bijna lege koffers en komt met overvolle koffers weer terug naar huis. Dat gebeurde ook nu weer. Eén van de pluspunten van het vliegen met maatschappij Emirates is, dat je twee koffers met elk 23 kg + 7 kg extra-bagage in het handbagagekoffertje mag meenemen. 53 kg in totaal dus en nóg bleek dat onvoldoende te zijn en moest er nog meer dan 20 kg achterblijven. Eén koffer was volledig gevuld met babykleertjes voor Sanja's Hug-a-Baby-project. (Tijdens de lockdown in maart en april is er hier naar verwachting weer "flink gewerkt" aan de toch al grote bevolkingsgroei). 

Daarnaast lag er ook nog nieuwe motorkleding van mij in Nederland en daar was geen plaats voor in de koffers. Die spullen lagen er al van november 2019 en zouden er nog langer moeten blijven. Gelukkig redeneerde Sanja volgens het principe: "Kan niet, kan tóch" en trok motorjas en motorlaarzen gewoon zelf aan. Zo gekleed stapte ze Schiphol binnen. De douaneman bekeek haar wel wat argwanend, maar liet deze "Ma Flodder" toch doorgaan. Nu beschik ik eindelijk over mijn nieuwe uitrusting dankzij de inventiviteit van vrouwlief. Als gebaar mijnerzijds mag ze nu binnenkort weer een keertje mee achterop mijn motor !

Mijn zus en zwager lazen in het Eindhovens Dagblad van 3 december een artikel over een boekje geschreven door voormalig inwoner van Geldrop: A.F.Th. van der Heijden. Hij schreef deze slechts 69 pagina's tellende novelle (over een moord, die écht in Geldrop ooit plaats gevonden had) speciaal voor het project: "Het Vanderheijdenhuis". Op de website beschrijft de Stichting "De Tandeloze Tijd" hun streven naar een literair-cultureel centrum in een deel van het voormalige klooster Mariënhage in Eindhoven. De Paters Augustijnen hebben dit markante gebouw verlaten en momenteel gebruik DELA een deel als hoofdkantoor, maar er is voldoende ruimte voor het A.F.Th.van der Heijden-project. Van der Heijden wordt algemeen beschouwd als één van de prominentste schrijvers van Nederland en medebepalend voor de moderne Nederlandse literatuur. Het is de bedoeling, dat in Het Huis het verhaal van de schrijver verteld en getoond wordt. 

Verder is er een bibliotheek, een filmzaal, bookshop, café, leestafel, centrum voor educatie, studie en debat. In de loop van 2021 beginnen de 3 miljoen kostende aanpassingen van het gebouw en op 15 oktober van dit jaar gaan de deuren definitief open mede omdat de schrijver die dag de leeftijd van 70 jaar bereikt. Met nadruk wijst de stichting erop, dat het niet gaat om reclame te maken voor A.F.Th. (hij heeft dat niet nodig). Wij vormen een groep liefhebbers die in Eindhoven een aansprekend centrum met aandacht voor taal en literatuur mogelijk willen maken !

Tenslotte:

Het gezegde: "Water naar de zee dragen" betekent: een zinloos karwei uitvoeren. Dat gevoel heb ik sinds enkele weken, want ik moest al na twee en een half jaar ons zwembad opnieuw helemaal leeghalen. De met veel moeite destijds aangebrachte verf liet op veel plaatsen los en al die bladderende verfdeeltjes zorgden voor verontreinigd en zelfs ronduit smerig water. Het bad zag er na de renovatie weer prachtig uit. Helaas, niet voor lang. De renovatie was dus zinloos werk geweest. Dit kun je typisch een geval noemen van "water naar de zee gedragen" ook al ging het water niet naar de zee, maar verdween het in de tuinborders, zodat de planten er tenminste nog iets aan hadden. Op 18 januari verwachten we een Kaaps bedrijf, dat de resten oude verf professioneel gaat verwijderen en vier nieuwe lagen epoxy-verf wil aanbrengen. Hopelijk zullen die lagen het heel wat langer volhouden en kan ik spoedig beginnen met "water naar het zwembad dragen!"

Afrikaans woordenboek:

Met 'n hand vol vlieë sit  = voor niets gewerkt

 

" Trammakassie "

Volgens taalkundig professor Hein Willemse (Die Burger, 30-12 ) is er geen samenleving waar het woord: "dankjewel" - of een gelijkaardig woord - niet gebruikt wordt. Afrikaans sprekende Zuid-Afrikanen spreken van "baie dankie". Maar dit land heeft elf gelijkwaardige talen en dus ook heel wat verschillende woorden om dankbaarheid uit te drukken. In de Nguni-taal spreekt men van "ngiyabonga" of ook wel: "enkosi". Sotho-sprekers daarentegen zeggen: "ndza khensa". De Venda gebruiken: "ndo livhuma" en zo kunnen we nog wel een tijdje doorgaan. Een Afrikaans woord, dat dreigt verloren te gaan, is "trammakassie", afgeleid van het Maleise  "terima kasih (banyak)". Dit betekent wel meer dan eenvoudig: dankjewel. Men bedoelt bij deze uitdrukking ook liefde, toegenegenheid of zorg. In de Kaap spreken nog wel mensen een verbastering van het Maleis door "banyak" te vervangen door "baie" en dan spreekt men van "baie trammakassie". Dus  men ontvangt baie zorg, liefde of toegenegenheid. Willemse maakt een vergelijking met de ziekte de Pest. 

Nu ons leven al bijna een jaar beheerst wordt door covid-19 spreken we regelmatig onze dank uit richting het verzorgend personeel. Iets, wat ten tijde van de Pest ook gebeurde. Nu de levens van zovelen afhankelijk zijn van de zorgverleners mogen we rustig spreken van "baie trammakassie !

Een Zuid-Afrikaans lid van ons motorgroepje kwam enige maanden geleden bij ons met een "Snip", het welbekende briefje van honderd gulden. Zij vroeg zich af of dit oude bankbiljet nog enige waarde heeft en ingewisseld kan worden. Googelen op de site van De Nederlandse Bank leverde een positief antwoord op: 

Inwisselbaar voor euro's tot 2032 en dat geldt voor alle bankbiljetten met uitzondering van het "Vijfje", dat tot 2025 omgewisseld kan worden. De NMB hanteert als omwisselkoers: 1 euro = 2,20371 gulden. Voor 100 Gulden krijg je dus ongeveer 45 euro. Op de website "plusonline/betalen/eu1-is-al-lang-geen-2,20gulden-meeer-waard", vond ik een interessant artikeltje over de waarde van de destijdse gulden t.o.v. de huidige euro: De euro van nu heeft door inflatie minder koopkracht dan de euro van 2001. Als de koopkracht van de euro daalt, zou de koopkracht vaan de gulden ook gedaald zijn, want ook zonder euro zou er inflatie geweest zijn. Door de euro nog steeds terug te rekenen naar de gulden van 2001 (1 euro = 2,20371 gulden), rekenen we ons arm.  Het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) heeft een rekenprogramma dat de koopkracht van vandaag omrekent naar het verleden en terug. Rekening houdend met de inflatie van euro én gulden is volgens IISG de omrekenkoers niet meer 2,20371 maar 1,8830. Ik heb ons motorclub-lid aangeboden om bij een bezoek in Nederland de Snip om te wisselen, maar door de corona-pandemie is dat nog  niet mogelijk geweest. Ik neem aan, dat ik dat vóór 2032 nog wel kan doen !

Tenslotte:

Er is in Zuid-Afrika nogal wat ophef ontstaan over de uitslag van de Nationale Loterij. Op 2 december vond de trekking plaats en genummerde balletjes bepalen over winst - of voor de meeste deelnemers - niets. De hoofdprijs inclusief de Jackpot bedroeg 114 miljoen Rand (6.500.000 Euro). De bedoeling is om 5 getallen goed voorspeld te hebben om winnaar te zijn. Maar wie ook nog de zogenaamde "Powerball"  goed heeft, wint de Jackpot. De uitkomst van de trekkingsnummers was enigszins verrassend, want de winnende nummers waren: 5-6-7-8-9 en Powerball-getal was 10. Heel bijzonder en toch ook wel heel toevallig. Zeker, toen bleek, dat 20 personen  dit compleet goed geraden hadden (kwam nooit eerder voor). Elke winnaar kreeg het lieve sommetje van 5,4 miljoen Rand (320.000 Euro). De organisatie twitterde direct na de uitzending: "Van harte gefeliciteerd. Deze serie van winnende nummers mag onverwacht lijken, maar wij hebben veel spelers, die dit soort opvolgende nummers kiezen". Natuurlijk kwam er veel commentaar van mensen, die dit te toevallig vinden en fraude vermoeden. Een woordvoerder van de National Lottery Commission kwam enkele dagen later met de mededeling, dat er een onderzoek ingesteld zou gaan worden ! 

Afrikaans woordenboek:

Kaarte en kanne maak arm manne  =  Gokken en drank veroorzaken armoede