" Goed werk.... "

....heeft tijd nodig ! Toen wij in 2011 het huis van Eric en Tineke Zilverentant kochten, lieten zij  wat interessant materiaal achter in het huis. Materiaal met betrekking tot Francis Brett Young. Een Engelse dokter/schrijver, die van 1948 tot zijn dood in 1954 in dit huis woonde. Ik raakte geïnteresseerd in deze schrijver en begon enkele van zijn boeken te lezen. Geen gering opgave, want een boek in Hoog-Engels geschreven zo'n 100 jaar geleden was niet eenvoudig en de omvang van ruim 800 pagina's maakte het ook niet bepaald eenvoudiger. Een aantal jaren bleef het  daarbij en schreef ik er wel eens een stukje over in mijn weblog. Maar op aanraden van Eric Zilverentant begon ik aan een artikel over de schrijver en ons bijzondere huis. Het bleef bij een artikel in het Nederlands wat slechts twee pagina's omvatte en toen bleef het verder stil tot ik een bezoek bracht aan het Montagu Museum en daar vernam van administratrice Irma Jordaan, dat er heel wat (nog onverwerkte) informatie in het dossier van Francis Bret Young was en er ook nog een twaalftal boeken van de Engelse schrijver aanwezig was. Enige tijd later werd ik benaderd door Rudi Allmayer, die zeer geïnteresseerd is in de historie van ons dorp en veel informatie vergaart door contact te leggen met voornamelijk oudere inwoners, die nog feitenkennis hebben over Montagu en omgeving. Rudi Allmayer was aangenaam verrast te horen dat mijn persoontje al bezig was met een verhaal over ons huis en de schrijver. 

Hij stelde voor om te pogen de hele geschiedenis te achterhalen om die daarna te publiceren in het onderdeel "Stories" van de Montagu Museum website. Daar zijn we bijna een jaar mee bezig geweest. Hij leverde feitenkennis aan en ik heb alles in een verhaal geplaatst. 

Dat verhaal is sinds 15 oktober te lezen als:

Storie nr. 92: Santici huis, een huis met een verhaal.  Er blijkt aardig wat belangstelling voor te zijn, want in een week tijd werd mijn verhaal al door 417 personen gelezen en twee personen reageerden heel positief via e-mails. Wie het verhaal (in het Engels) zelf lezen wil, kan naar de volgende website gaan:

htpps://montagumuseum.co.za/montagu-stories/  

Sinds kort worden de verhalen ook in boekvorm uitgegeven. Natuurlijk wil ik zelf ook zo'n gedrukt exemplaar van mijn verhaal in huis halen.  Ik heb dit werk met plezier gedaan en toen Rudi Allmayer met de vraag kwam of ik hem nog een keer wil helpen met een verhaal over de Italiaanse POW's (Prisoners of War), heb ik toegestemd en al een begin gemaakt met verhaal nummer twee. Dat verhaal zal omstreeks februari 2024 klaar moeten zijn. Goed werk heeft tijd nodig. Er wacht me daarom nog veel, maar wel aangenaam werk !

In deze periode vertoeven er aan de kust van de Indische en Atlantische oceaan regelmatig walvissen en nadat we van een vriendin van Sanja gehoord hadden, dat het wemelde van de walvissen bij de plaats Arniston, was de bestemming voor onze motorrit op woensdag snel bepaald. 

We waren al zo vaak naar plaatsen geweest waar veelvuldig walvissen gesignaleerd waren: naast Arniston waren we meerdere keren in Hermanus, Gansbaai, De Kelders, De Hoop en Malgas. Steeds gingen we af op enthousiaste verhalen van kennissen, die bijna altijd deze indrukwekkende dieren gezien hadden. Dat draaide voor ons in de 12 jaar dat we in Zuid-Afrika wonen, steevast uit op een teleurstelling. Maar zou woensdag het ongeluks-tij keren ? Sanja zegt altijd tegen me: "Niet zo negatief zijn; positief denken." 

Na een motorrit van 125 kilometer zaten we op het terras van het Arniston Hotel en staarden naar de Indische Oceaan. Water, zover als we kijken konden. Prachtig helder, blauw-groen water, maar van de verwachte walvissen ontbrak elk spoor. Dan eerst maar lunchen, misschien komen ze iets later alsnog. Nou, ijdele hoop. Geen walvis gezien. De enige wal-vis, die ik zag, was de gebakken vis op mijn bord. Die smaakte voortreffelijk, maar kon onze teleurstelling toch niet wegnemen. Blijkbaar is het ons niet gegund om deze bijzondere dieren eens goed te kunnen zien !  

 

Afrikaans woordenboek:

met 'n droë bek sit  =  teleurgesteld zijn

"Een gemiste kans"

In de jaren '80  en '90 gingen we veelvuldig op vakantie met een doodgewone analoge camera en fotorolletjes die ontwikkeld en afgedrukt werden door Het Kruidvat. We waren zuinig en voorafgaand aan elke vakantie werd er nagedacht over de aanschaf van de rolletjes. "Maken we 12-24-36 foto's?" Sinds ik in het bezit ben van een smartphone fotografeer ik heel vaak en heel veel. Van mooie bloemen en planten in onze tuin, tijdens ritten op de motor, bij de wekelijkse wandelingen. Na de fotografie bekijk ik het resultaat en de minder geslaagde foto's worden "gedeleet". 

Wat ik nu als een gemis beschouw, is het feit dat er bij ons thuis niet gefotografeerd werd. Van de jaren '50 en '60 is er maar een handjevol foto's en die zijn bijna allemaal gemaakt door tante Jo met het meest eenvoudige toestelletje dat er in die tijd was.

Op Facebook is een pagina "Geldrop in Beeld". Op deze site kan iedereen foto's plaatsen. Daar kijk ik elke dag even naar en zie allerlei bekende gebouwen, schoolfoto's en personen, die herinneringen bij mij teweeg brengen. Maar foto's die ik gemaakt heb of foto's waar ik zelf op sta, heb ik nauwelijks. Tijdens mijn verblijf in Nederland in augustus heb ik echter een aantal foto's van onze familie gezien, die ik nog nooit gezien had of die ik tientallen jaren geleden wel eens zag, maar nooit in mijn bezit heb gehad. Met een beetje medewerking van familieleden heb ik hopelijk binnenkort toch wat foto's uit lang vervlogen tijden !

In Die Burger van 30 september stond een interessant verhaal over een standbeeld van Christaan De Wet, een Zuid-Afrikaanse generaal. Wat doet het beeld van een in Nederland tamelijk onbekend persoon in Nationaal Park Hoge Veluwe ? De Wet diende in de Eerste Anglo-Boer Oorlog (1880-1881) als vaandrig en nam deel aan de Battle of Majuba Hill, waarin de Boeren de Engelse strijdkrachten versloegen. Daardoor werd de onafhankelijkheid van de Zuid-Afrikaanse Republiek weer hersteld. Na die oorlog leefde hij van 1881 tot 1886 op zijn boerderij Leeuwkop Farm. Actief was hij daar wel, want hij en zijn echtgenote kregen maar liefst 16 kinderen. 

Blijkbaar was de Zuid-Afrikaanse president Marthinus Theunis Steyn zo onder de indruk van De Wet's kwaliteiten, dat Christiaan de Wet benoemd werd tot generaal tijdens de Tweede Anglo-Boer War (1899-1902).

Waarom het beeld in het Nederlandse park terecht gekomen is, is niet helemaal duidelijk, maar het komt hoogst waarschijnlijk door de kennismaking van De Wet met Anton Kröller, een vermogende zakenman uit Rotterdam. Kröller heeft jarenlang graan uit Zuid-Afrika ingevoerd en schijnt Zuid-Afrika meermaals bezocht te hebben. Een dieper contact is waarschijnlijk ontstaan toen drie Boer-generaals (De Wet, Louis Botha en Koos de la Rey in 1902 Nederland, België en Engeland bezochten met een verzoek om financiële ondersteuning voor de Zuid-Afrikaanse weduwen en wezen na de oorlogen. Geld hebben ze toen echter nauwelijks gekregen. 

Helene Müller, de vrouw van Anton Kröller, was een intelligente, ontwikkelde  vrouw, die met geld van haar man kunstwerken begon te verzamelen. Zo was zij  bijzonder geïnteresseerd in de schilder Vincent van Gogh en schafte 91 schilderijen en 173 tekeningen van hem aan. In 1921 kreeg de beeldhouwer Joseph Mendes da Costa de opdracht om een beeld van De Wet te vervaardigen. Later komt het echtpaar Kröller-Müller in financiële problemen en om haar kunstverzameling te redden, draagt Helene Müller haar verzameling in 1935 over aan de Nederlandse overheid op voorwaarde, dat alles in een openbaar museum terecht komt. Het 5400 hectare groot Hoge Veluwe landgoed van het echtpaar wordt staatsbezit en omgebouwd tot een nationaal park. Op die zandvlakte in Gelderland staart De Wet nog steeds hoopvol naar het zuiden !

Tenslotte:

Vorige week berichtte ik over het eendje, dat bij ons in het zwembad terecht gekomen was. Het was geen eendje, maar een meerkoetje, meldde ik. Als je informatie verschaft, is het wel wenselijk dat dat correcte informatie is en dat was het vorige week dus niet. Het was geen eend, maar ook geen meerkoetje. Het was een fuut. Ik kreeg die informatie van iemand hier in Montagu. In het Afrikaans noemen ze een fuut een kleindobbertjie !

Afrikaans woordenboek:

kluitjies bak  =  leugens vertellen

" Bad-eend "

Ons huis in de Geldropse Hofstraat dateert van eind 17e eeuw en was een groot huis zonder verwarming of ander comfort. In de jaren '50 van de vorige eeuw was het de gewoonte om één keer per week in bad te gaan. Nou ja, dat bad was een teil gevuld met warm gestookt water. Alle luxe ontbrak en de wasbeurt verliep in snel tempo, want alle 5 kinderen volgden elkaar op. Spelen in het water was er niet bij en spelen met een bad-eend kenden we niet. Die herinnering kwam weer te boven toen ik maandagmorgen aan het werk wilde gaan in onze tuin. 

Ik kon mijn ogen niet geloven toen ik zag dat er een zwemmend beestje in zat. Dat was niets nieuws, want eerder zwom er ook al een Kaapse cobra slang in het water en grote, dikke padda's zitten er elk jaar wel een aantal in. Maar deze keer zwom er een eend, dacht ik vanuit de verte. Toen ik dichterbij kwam, bleek het echter een jong meerkoetje te zijn. Hoe dat beestje in ons zwembad terecht gekomen is, weet ik niet. Wellicht was het vliegvermogen nog niet groot genoeg. Het was een rustig tafereeltje totdat onze Tinka het rondzwemmend beestje gewaar werd. Onze bordercollie is de zachtaardigheid zelve, maar als ze katten en vogels ziet, verandert ze in een "moorddadig monster".

Ze vloog op het arme meerkoetje af, dat snel onder water dook. Tinka racete rond het zwembad en sprintte over de ondiepe rand van het zwembad tot ze uitgleed en in het water viel. Gelukkig gebeurde dat vlakbij mij en met een greep aan de halsband kwam onze hond weer uit het water. Met  de nodige moeite kreeg ik het meerkoetje gevangen en heb het in de vijver van de Natuurtuin gezet. Hopelijk overleeft het beestje het zwembad-avontuur en onze Tinka heeft haar eerste zwemles gehad !

Op zondag 8 oktober heb ik in de Oos-kerk in Robertson een fantastisch concert bijgewoond. Het "Kaaps Filharmonies Orkes" trad daar voor het eerst op in de Breërivier-vallei. 

Dit orkest werd al in 1914 door de gemeenteraad van Kaapstad opgericht. Naast het verzorgen van concerten voert het orkest ook educatieve programma's uit, zoals het Filharmonisch Jeugd Orkest, het Filharmonisch Jeugd Blazers Ensemble en het "Grasroots-trainingproject Masidlale, waar kansarme township-kinderen theorie- en prestatievaardigheden leren.

Het programma met als titel: "Musiek vir almal", was een mix van Mozart tot Abba en de kwaliteit was zonder meer hoogstaand. 

Dit concert had een tweeledig doel: Allereerst het genot van topkwaliteit muziek, maar ook de financiële steun voor Eseltjiesrus Donkey Sanctuary in McGregor. De trouwe lezers van mijn blog weten dat Eseltjiesrus een opvang biedt aan afgedankte, meestal oude en soms verwaarloosde en mishandelde ezels. Een bijna uitverkochte kerk toonde aan, dat de belangstelling van mensen voor goede muziek, maar ook voor de steun aan de dierenwelzijn organisatie erg groot was !

Dat administratief Zuid-Afrika niet snel is, is oud nieuws. Ook "Statistics South Africa" nam behoorlijk wat tijd om allerlei gegevens en statistieken over het jaar 2022 verzameld te krijgen. Op 10 oktober 2023 - anderhalf jaar later dus - kwam men uiteindelijk met gegevens over 2022:

De bevolking bestond op 2 februari 2022 uit 62 miljoen mensen. Dat waren er 10 miljoen meer dan in 2011. Alle 9 provincies groeiden in die periode. 81 % is zwart. 8 % is bruin en 7 % is blank. 51,5 % is vrouw en 48,5 is man. 

In de West-Kaap volgde 98 % onderwijs. Het laagste cijfer was voor Limpopo met 86 %. 2,6 miljoen personen hadden geen scholing, terwijl 1,3 miljoen personen slechts lager onderwijs gevolgd hadden. 

Zulu is de meest gesproken taal met 24,4 %. Xhosa volgt met 16.3 %. Het Afrikaans nam af van 13,5 % naar 10,6 %.

Emigranten waren er in 2022 ongeveer 2,4 miljoen. Zimbabwanen het meest met 45 %. Uit Mozambique kwam 18,7 % en uit Lesotho nog eens 10,2 %.

55.719 personen zijn dakloos. Ze leven met name in de grote steden Pretoria en Johannesburg.

Tot zover enige statistieken over het jaar 2022 ! 

Afrikaans woordenboek:

sloer  =  treuzelen

" Hermanus Pieters "

Onze plaats Montagu dankt haar naam aan John Montagu, secretaris van de Kaap Kolonie. De predikant William Robertson is de naamgever van onze buurgemeente Robertson. McGregor is genoemd naar dominee Andrew McGregor en Lady Grey gaf haar naam aan Greyton. 

Dat was me bekend, maar hoe de kustplaats Hermanus aan haar naam kwam, was me tot enkele weken geleden onbekend.  Tot we op een avond op Youtube een programma zagen over de bekende badplaats waar we al menig keer geweest zijn, meestal om walvissen te zien. 

Er blijkt overduidelijk een Hollandse link te zijn. Hermanus Pieters (ca. 1778-1837) was een Nederlandse leraar, die in 1815 in Kaapstad aankwam. Hij was aangezocht door Hollands sprekende boeren, die een hekel hadden aan het Engels dat de enigste taal was die aangeleerd en gebruikt moest worden op staats-scholen. Pieters vestigde zich in Caledon, maar gaf in een wijde regio Nederlandse les aan boerenfamilies. 

Zijn salaris werd uitbetaald in schapen, die liepen in de Hemel-en-Aarde vallei. In zijn vrijetijd verbleef hij bij een bron (fontein) op de plaats waar nu Hermanus ligt. Daar viste hij en daar graasden ook zijn schapen. Die plek werd bekend als "Hermanus Pieters se Fonteyn". Hij stierf voordat het dorp Hermanuspietersfonteyn officieel bestond. 65 jaar na zijn dood  vond Mr. Gift, de baas van de Posterijen, dat die lange naam veel te lastig was voor de post en besliste om de naam af te korten tot Hermanus.

Nogal bijzonder is het feit, dat Hermanus een historisch treinstation heeft zonder spoorrails. Na de bouw van een station beslisten de hoge heren van het dorp om toch maar geen spoorlijn te bouwen, want dat zou Hermanus te commercieel maken en men vond dat hun woonplaats een klein vissersdorp moest blijven. Lokale bewoners spreken nog altijd over "het dorp". 

Ook bijzonder is, dat Hermanus als enige plaats ter wereld een "walvis-omroeper" heeft. De eerste was Pieter Classen, die van 1992-1998 op een hoorn blies wanneer er walvissen te zien waren. Na hem namen Wilson Nalukazana (1998-2006) en Zolile Baleni (sinds 2006) de taak over !

In de jaren '50, de tijd dat ons gezin in de Hofstraat in Geldrop woonde, hadden we een interessant speelterrein tegenover ons huis. Dat was de kasteeltuin van het kasteel van Geldrop. Daar woonde baronesse Carolina Frederika Henriëtte Van Tuyll van Serooskerken - Quarles van Ufford. Een hele mond vol, maar wel een gewone, vriendelijke vrouw. In 1972 overleed zij na 60 jaar in Geldrop gewoond te hebben. 

We zagen haar eigenlijk nooit, maar wél de rentmeester, meneer Lok. Ook meestal wel een vriendelijke meneer, maar we waren in de kasteeltuin niet welkom en werden nogal eens weggestuurd. Dicht bij het kasteel durfden we trouwens niet te komen; het bleef voor ons allemaal heel geheimzinnig en spannend. De kasteeltuin is sinds enige jaren een fraaie, opengestelde tuin waarin niet veel gespeeld wordt, maar die een bezoek meer dan waard is !

Op de hoek van de Hofstraat en de Mierloseweg stond het Protestants kerkje. Als katholiek ging je daar in die tijd natuurlijk beslist niet naar binnen. Wel hebben we meermaals stiekem binnen gegluurd. Dat viel tegen, want deze kerk zag er vanbinnen leeg, saai en helemaal niet interessant uit. Dat was in de tijd dat spelen met protestantse leeftijdsgenoten niet gebeurde. Tegenover ons woonde het protestante gezin van Wijgerden. Vriendelijke mensen, maar met de kinderen  speelden we nooit. Niet, dat het ons of hun verboden werd, maar het was in die tijd simpelweg "not done". Als ik aan die tijd terug denk, vraag ik me af hoe die boodschap van verdeeldheid werd overgebracht. Het werd volgens mij niet eens in woorden uitgedrukt, maar op de één of andere manier was het ons duidelijk. Nu zou dat geen enkel probleem meer zijn, maar speelt de jeugd van tegenwoordig veel te veel met hun smartphone en te weinig buiten.  Het in 1874 gebouwde kerkje werd in 1964 gesloopt om een doorsteek van de Mierloseweg naar de Nieuwendijk mogelijk te  maken!

Afrikaans woordenboek: 

'n kerkhofblom wees  =  onkundig zijn van iets bekends