"Spreekwoorden en Kontrei-taal"

Om te spreken van gepassioneerd zijn voor taal gaat misschien iets te ver, maar mijn belangstelling voor de Nederlandse en de Engelse taal en het Afrikaans is groot. Wat de eerste twee betreft, was dat al op de middelbare school en sinds we in Zuid-Afrika wonen is daar het Afrikaans bijgekomen.  Sanja en ik proberen al vanaf we ons hier in 2011 vestigden, deze aan het Nederlands gerelateerde taal onder de knie te krijgen en zo correct mogelijk te spreken en hoewel het verre van perfect is, kunnen we ons behoorlijk goed verstaanbaar maken. Veel woorden zijn redelijk vergelijkbaar met het Nederlands, maar er  zijn ook afwijkende en vaak grappige woorden. Mijn wekelijkse weblog eindig ik al jarenlang met zo'n bijzonder Afrikaans woord of gezegde.

Grappige en bijzondere woorden zijn in ons "Anna-woordenboek" gemakkelijk te vinden, maar spreekwoorden en gezegden vond ik niet zo veel. Elke werkdag ontvang ik per E-mail de "Beter Afrikaans test", waar wel eens spreekwoorden aan de orde komen. Telkens wordt dan verwezen naar het boek van Anton F. Prinsloo: "Spreekwoorde en waar hulle vandaan kom". Dat boek wilde ik heel graag in onze boekenkast hebben en dus werd er begin maart online een bestelling geplaatst.   
Door het Covid-19 virus konden koerierbedrijven hun werk niet meer doen, maar vanaf 18 mei mocht er weer gereden en geleverd worden. Precies op mijn verjaardag volgde de aflevering en ben ik niet alleen in bezit van het eerder genoemde boek, maar ook van een ander boek van Prinsloo: "Annerlike Taal, woordeboek van Afrikaanse Kontreitaal". Een woordenboek van streektaal. Dit boek behandelt woorden die niet tot het Algemeen Beschaafd Afrikaans behoren, maar wel in allerlei regionale gebieden gesproken worden. Het eerste boek bevat op 605 bladzijden maar liefst 11.000 spreekwoorden en zegswijzen. Het tweede boek doet daar met 536 bladzijden niet veel voor onder. Samen levert het me 1.141 bladzijden taalkundig plezier op. Daar kan ik nog heel wat keren interessante voorbeelden uit putten !

We raken er zo langzamerhand aan gewend. De regelmatige toespraken van presidenten en eerste ministers, waarbij de Covid-19 crisis besproken wordt en aankondigingen ter versoepeling komen. Premier Rutte krijgt over het algemeen lovende kritieken over zijn duidelijke verhaal. Dat is niet het geval in België, waar premier Wilmés de nodige kritiek krijgt, dat zij niet krachtdadig overkomt. Andere ministers komen daarop met verklaringen en toelichtingen, die elkaar tegenspreken en voor verwarring zorgen. In Zuid-Afrika komt president Ramaphosa elke keer met een aansprekend verhaal, maar hij  noemt weinig of geen concrete maatregelen. Hij beëindigt zijn verhaal met de mededeling, dat the Collective (commissie van Advies, waar grotendeels ANC-ministers zitting in hebben) met verdere aankondigingen zal komen. Minister Dlamini-Zuma herriep zelfs een besluit van Ramaphosa om weer alcohol en sigaretten te mogen (ver)kopen. Minister Patel ging zich bemoeien met de koop van T-shirts met lange en korte mouwen, met het kopen van baby-speelgoed en met schoenen met hoge hakken, maar wél met dichte neuzen. Zo ongeveer alle leden van de adviesraad vinden zichzelf reuze belangrijk en willen dat steeds duidelijk maken met erg verwarrende verklaringen.

Zondagavond kondigde Ramaphosa aan, dat op maandag 1 juni het hele land naar vlak 3 gaat. Meer bedrijven gaan aan het werk en we mogen ook bewegen op heel andere tijden dan 's ochtends vroeg. Alcohol wordt dan onder zeer strenge voorwaarden vrijgegeven, maar rookwaar is nog steeds niet te koop. De verwachting is, dat Dlamini-Zuma sigaretten zelfs pas weer bij vlak 1 vrij geeft. Als dat gaat gebeuren is er hier geen reguliere tabakszaak meer over en is alles overgenomen door de illegale sigarettenhandel en loopt het land tientallen miljarden Randen mis tot groot verdriet van de minister van Financiën, die het helemaal niet eens is met mevrouw Dlamini-Zuma !

Tenslotte:
Ik lees het bijna dagelijks verschijnende "VRIJE weekblad". Max du Preez is één van de schrijvers en hij is bijzonder kritisch op alles wat met de ANC en de regering te maken heeft. In de editie van een paar dagen geleden schrijft hij over minister Nkosanana Dlamini-Zuma het volgende: "Ik ben er niet zeker van of Dlamini-Zuma achterbakse bedoelingen heeft met haar handhaving van het rookverbod. De enigste mensen, die er baat bij hebben, zijn de sigarettensmokkelaars die in 2017 bij de verkiezingen van de nieuwe leider van de ANC mevrouw Dlamini-Zuma geholpen hebben met de financiering van haar verkiezingscampagne. Ook is het "klip en klaar" bewezen, dat haar stiefzoon Edward Zuma heel nauwe banden heeft met de criminele sigaretten-organisatie.
                                                       
Mevrouw Dlamini-Zuma zou de woorden van Winston Churchill eens ter harte moeten nemen:

If you destroy a free market, you create a black market. 

If you make 10.000 regulations, you destroy all respect for the law". 

Aldus Max du Preez !

Afrikaans woordenboek:

onderduimse streke  =  achterbakse bedoelingen

Voorlopig geen schuitje varen !

Een cruise maken, is sinds enige jaren enorm populair. De luxe verwenboten varen kris-kras over de wereldzeeën met duizenden gasten aan boord, die zich op alle mogelijke manieren laten verwennen gedurende de vaart. Dat verwennen gebeurt door een groot aantal personeelsleden, die voornamelijk afkomstig zijn uit lage-lonen-landen als Indonesië, de Filipijnen en India. Door de Corona-crisis is er geen vaart mogelijk en alle gasten zijn al van boord. De verwachting is, dat het nog wel een aantal maanden zal duren vooraleer er weer cruises gemaakt kunnen worden en dat houdt in, dat het nu volledig overbodige personeel huiswaarts moet. Alleen al de HAL (Holland Amerika Lijn) heeft 28.900 personeelsleden, die momenteel met 17 cruise-schepen naar de diverse thuislanden gebracht worden.

                                     

Zo arriveerde vorige week de "Amsterdam" in de buurt van Kaapstad, maar mocht vanwege besmettingsgevaar niet met het grote aantal passagiers aanmeren in de haven. 

                                     

Het groepje Zuid-Afrikaanse personeelsleden stapten over op de "Volendam" om op deze manier toch via de haven voet op eigen bodem te kunnen zetten. De Nederlandse inbreng is zelfs nog groter, want naast de "Amsterdam en de "Volendam" is ook nog de "Veendam" druk bezig met de Home-coming van alle personeelsleden. Voorlopig geen schuitje varen, thee-tje drinken !

Vorige week woensdag hield president Ramaphosa weer een Covid-19 toespraak en kondigde aan, dat per 31 mei vlak 3 op komst is in een groot deel van het land. Kaapstad heeft landelijk gezien de meeste besmettingen en blijft wellicht nog in vlak 4. De president trad niet in bijzonderheden wat de versoepelingen precies inhouden, maar beloofde om spoedig met details te komen en die kwamen al de volgende dag. Drank en sigaretten mogen tot opluchting van industrie, handelaars en gebruikers over een week weer verkocht worden. Ook kledingzaken gaan weer open, maar onder strikte voorwaarden kondigde minister Ebrahim Patel aan en heeft zich bij zijn verduidelijking ongelooflijk belachelijk gemaakt. 

Enkele voorbeelden: Slechts T-shirts met lange mouwen mogen verkocht worden. Ook T-shirts met korte mouwen mogen, maar dan alleen maar als ze gedragen worden als hemd onder andere kleren. Kniebroeken mogen uitsluitend gekocht worden als ze gedragen worden samen met laarzen en een legging. Overhemden mogen alleen verkocht worden als ze gedragen worden onder truien en vesten. Ook schoenen kun je kopen tenminste als het laarzen zijn of schoenen met hoge hakken en platte hakken mits de voorkant dicht is. 

Uitspraken over de kleur van onderbroeken heeft hij niet gedaan, maar de lijst van beperkingen in zijn dictaat is lang, onlogisch en grotendeels zelfs belachelijk. Gaan de winkels en de klanten zich hieraan houden ? Gaat de politie je kleren controleren ? De mens in de straat zou wel eens burgerlijk heel ongehoorzaam kunnen worden door deze flauwekul !

Tenslotte:

Het kan haast geen toeval geweest zijn. Zit ik een E-mailbericht te lezen omtrent mijn afgeblazen vliegreis naar Nederland in maart jongstleden, waarbij me nu de keuze geboden wordt tussen een voucher of een omboeking naar een ander tijdstip in de toekomst, klinkt er via Youtube op de achtergrond het lied "If I only could fly" van de niet zo bekende Amerikaanse straatzanger Blaze Foley. "Als ik toch weer eens kon vliegen." Ik heb het regelmatig gedacht de laatste maanden. Er zijn steeds meer vliegmaatschappijen die weer aan het werk willen gaan en meerdere landen maken plannen om hun grenzen weer open te stellen voor de luchtvaart. Maar ik vrees nog enige tijd te moeten wachten. Blaze Foley's wens om te vliegen is in vervulling gegaan. Als er een hemel is dan vloog Foley in 1989 daar naar toe en vermaakt hij sinds die tijd de aanwezigen met zijn indringende country/folk-muziek. Hij probeerde een ruzie te sussen en werd daarbij door de zoon van een vriend neergeschoten. Dat overleefde hij helaas niet. R.I.P. Blaze Foley !

Afrikaans woordenboek:

Hy is op die Hêleloejatrein  =  Hij is overleden

" Woordzoekertjes "

Nadat Sanja's ouders enkele jaren geleden hier verbleven en wat tijd bezig geweest waren met het invullen van puzzelboekjes, bleven die boekjes met nog heel wat niet-ingevulde bladzijden hier achter. Sanja en ik hebben allebei een hartgrondige hekel aan dat soort gepuzzel en die boekjes bleven dus jaren onaangeroerd liggen tot.... de lockdown. Wat doe je als je zo ongeveer alles gelezen hebt wat er te lezen was ? Dan pak je maar een puzzelboekje en zit je tot vervelens toe "woordzoekertjes" in te vullen. Gelukkig zijn er  ook andere vrijetijdsbestedingen zoals mijn boot. Sinds ik mijn bouwplatenhobby weer uitoefen, vordert het voormalige cruiseschip "ss Rotterdam" langzaam maar zeker. De tewaterlating zal nog wel enkele maanden op zich laten wachten en boekingen voor een cruise kunnen nog niet geaccepteerd worden. 

                             

Verder ben ik nu weer bezig om mijn conditie weer op  peil te krijgen door de looptrainingen weer te hervatten. Ook al kan dat slechts in de vroege - nog enigszins donkere - ochtenduren. Lopen in de ochtend blijkt bepaald geen straf te zijn. Het is fris, maar niet koud en de natuur is zo vroeg eigenlijk nog fraaier dan overdag in de hete zon. 

Mijn april-reis naar Nederland met de trip naar Engeland moest afgezegd worden en is geheel verschoven naar begin september. Of dan het intercontinentale vliegverkeer weer hervat zal zijn, is maar de vraag. Dinsdag verkondigde een minister, dat waarschijnlijk pas in november het binnenlands vliegverkeer hervat kan worden en nog weer later wellicht de intercontinentale vluchten.Ik blijf trainen en hoop op een wonder. Lopen in Engeland of niet, aan mijn conditie zal het in ieder geval niet liggen ! 

Schrijf je op je weblog, dat je sigaren op zijn en je geen nieuwe voorraad kunt bemachtigen vanwege Covid-19 en zie wat gebeurt: Via een onbekend persoon beschik ik ineens over een sigaar en niet zómaar een rokertje. Nee, een heuse Corona-sigaar van jawel: P.G.C. Hajenius uit Amsterdam. Normaal gesproken komen mijn sigaren van de Aldi. Niks mis mee hoor, maar een Hajenius krijg ik niet vaak - zeg maar gerust NOOIT - in handen. Dit Hollandse topproduct kent al een lange historie. In 1826 verhuisde Pantaleon Gerhard Coenraad Hajenius van Doesburg naar Amsterdam waar hij zich vestigde op de Vijgendam. Om de hoek waren wel 30 sigarenfabriekjes en de Tabaksbeurs. In die omgeving bevond zich ook de welgestelde clientele. Notabelen, industriëlen en zelfs de koning behoorden daartoe. De kwaliteit was dermate goed, dat Hajenius in 1851 tot hofleverancier benoemd werd door koning Willem III. Ook de Rooms-Katholieke geestelijkheid was een trouwe en grote afnemer. Pastoors, kapelaans en rectoren hadden altijd wel een Hajenius-kistje op tafel staan. In de Heerenkamer achter de winkel aan het Rokin 92-96 kun je proef roken en daarbij boeken over sigaren lezen.                                                                                        

Daar is 's werelds grootste bibliotheek over sigaren en tabak gevestigd. Sinds 2010 is Hajenius overigens in handen van de Scandinavian Tobacco Group. Als Hoofd der School én Rooms-Katholiek vind ik, dat ik me ook wel tot de Hajenius-clientele mag rekenen en ga ik na de lockdown ook maar eens een bezoek brengen aan de Heerenkamer in Amsterdam !

      

Tenslotte:

Ooit gehoord van de World Moscato Day ? Tien tegen één, dat dat niet het geval is. Het familiebedrijf Gallo Winery introduceerde  deze dag op 9 mei als eerbetoon aan hun familiebedrijf, dat al sinds 1933 bestaat. Muskaatwijn is niet bij iedere wijnliefhebber geliefd. Deze zoete wijn van de muskaatdruif komt oorspronkelijk uit de Piedmont in het Noord-Westen van Italië en wordt door de producenten aangeprezen als een ideale wijn voor lunch of feestje. Montagu produceert ook  uitstekende muskaatwijn en kan Sanja rekenen tot haar clientele !

Afrikaans woordenboek:

'n renons in iemand hê = een gevoel van afkeer jegens iemand hebben

" Het rijst de pan uit "

Zuid-Afrika verkeert nog steeds in een zware lockdown. Voor miljoenen mensen is er geen werk en er zijn voor hen dus ook geen inkomsten. De roep om ondersteuning wordt steeds vaker gehoord. Kerken en andere organisaties doen steeds weer een beroep op iedereen die kán, om voedselhulp te verlenen. Soep bereiden en rijst koken zijn daar goede voorbeelden van. Vorige week kreeg Sanja het verzoek vanuit de kerkgemeenschap om een grote pan rijst te koken en dus ging Sanja fluks aan de  slag. De grootste pan die we hebben, werd gevuld met rijst en water en daarna begon het wachten tot het water kookte en de rijst begon te garen. Wachten is echter een woord dat Sanja niet kent en dus ging zij gauw tussendoor wat andere activiteiten ontplooien. (Vroeger was dat meestal ramen lappen of stofzuigen, maar de laatste tijd is het vaak " Wordfeuten"). Het resultaat laat zich raden. Er gebeurde datgene wat we ook regelmatig meemaken wanneer Sanja soep kookt: De kokende soep stroomt uit de pan en de zwarte inductiekookplaat zit in no-time onder de groene, bruine of oranje-rode smurrie al naargelang de gebruikte bestanddelen. Deze keer was het de rijst, die even geen aandacht van de kokkin kreeg. Met een Dafne Dekkers-sprint stoof Sanja naar het ramptoneel in wording om de kookplaat nog juist op tijd uit te zetten, voordat de rijst helemaal de pan uit zou rijzen. Geduld is een schone zaak, maar niet voor deze Juffrouw Ongeduld !

Wie is nu eigenlijk de baas? Dat vragen veel mensen in Zuid-Afrika zich af sinds zowel president Ramaphosa als minister Dlamini-Zuma kort na elkaar een persconferentie gaven en daarbij tegenstrijdige versoepelingen aankondigden. Eén van die versoepelingen was de verkoop van sigaretten. Ramaphosa kondigde aan, dat de verkoop van rookwaar weer mogelijk was en even later stelde Dlamini-Zuma, dat de verkoop van rookwaar verboden bleef. Een enquête onder 2000 representanten toonde volgens haar aan, dat het rookverbod nog niet opgeheven kon worden. Zij ging gemakshalve wel voorbij aan een dringend verzoek van meer dan 200.000 mensen om het sigarettenverbod op te heffen. Het is welbekend, dat deze beide politici niet bepaald vrienden zijn. Binnen de ANC zijn twee belangrijke stromingen: Een groep aanhangers van nieuw beleid onder leiding van Cyril Ramaphosa en een tweede stroming van politici, die alles bij het oude ANC-beleid willen laten. Ramaphosa won in 2017 de verkiezing tot voorzitter van de ANC en versloeg toen Nkosazana Dlamini-Zuma. Een hard gelag voor de ex-vrouw van voormalig president Jacob Zuma, die als genoegdoening wel een ministerspost kreeg in het nieuw gevormde kabinet. De strijd tussen de politieke facties zal nog wel voortduren en plaatst president Ramaphosa in een moeilijk parket. Fervente rokers schieten met dit beleid niets op. De regering trouwens ook niet, want er zijn intussen grote hoeveelheden illegale sigaretten het land ingekomen en daar is helemaal geen belasting over betaald. De minister van Financiën mist op deze manier miljarden Randen, die het land zo hard nodig heeft !

Tenslotte:
Sinds vrijdag verkeren we wat de lockdown betreft nu in vlak 4. Veel verschil met vlak 5 is er nog niet, maar meer bedrijven openen weer hun deuren en daardoor kunnen er ook weer meer mensen hun werk hervatten. Voor ons is de belangrijkste verlichting, dat er weer geoefend mag worden. Fietsen, joggen en wandelen (ook met hond) mogen weer, maar wél met de beperking, dat dat slechts mag tussen 06.00 en 09.00 uur in de ochtend en niet verder dan 5 kilometer van huis. Mijn eerste wandeltraining heb ik al weer gelopen en dat is 's ochtends bij het ontwaken van de natuur een waar genoegen. Tesca wist niet wat haar overkwam toen vrijdag de hondenriem weer tevoorschijn kwam en we gedrieën naar het bos gingen. Minder plezierig was het  zwerfafval dat we daar zagen liggen: kleren, plastic, glas en schoenen, achtergelaten door daklozen. Sanja kon het niet langer aanzien en dinsdag toog zij  met kruiwagen en plastic zakken richting het gebied achter het hospitaal. Voor even is het dáár weer opgeruimd. Nog vele afvalplekken te gaan !
                                    

Afrikaans woordenboek:

 So reg in die leeu se bek wees  =  In een lastig parket zitten