" Kletskassa ! "

De "Kletskassa" in de Jumbo-supermarkt in het Brabantse Vlijmen, haalde dinsdag zelfs het Vlaamse journaal. Wie ergerde zich nooit aan (bijna altijd) bejaarden, die uitgebreid de tijd namen om een praatje te beginnen met de kassajuffrouw om daarna omstandig te zoeken naar een portemonnee, die zich ergens onder in een grote boodschappentas bevond. Uiteindelijk begon dan het inladen van de pak koekjes, een rol beschuit, een pak toiletpapier en een doosje King-pepermunten. In Vlijmen is die ergernis voorbij, want daar is nu een kletskassa geïnstalleerd voor mensen zónder haast en mét de behoefte om een praatje te maken. Een mooi project van de actiegroep "Alles voor Mekaar", die ouderen en vrijwilligers bijeen brengt en de supermarkt werkt daar nu ook aan mee. Je kunt er vergif op in nemen, dat andere supermarkten dit initiatief gaan volgen. Ik zou eens kunnen proberen of zo'n initiatief hier in Montagu ook van de grond kan komen. Vrijdag ga ik naar de Spar voor wat boodschappen en een praatje. Per slot van rekening ben ik al twee weken alleen nu Sanja in Nederland verblijft en praten doe ik ook al niet veel, want onze honden zeggen niet veel terug. Eenzaam en alleen ben ik de ideale klant voor een kletskassa in Montagu .  Het woord Kletskassa wordt volgens mij hét woord van 2019. Het staat nog niet in de "Dikke van Dale", maar dat is slechts een kwestie van tijd !

Veertig jongeren uit de Kaapse townships Vrygrond, Capricorn en Overcome Heights hebben laten zien wat er bereikt kan worden door samenwerking, óók al werken de omstandigheden tegen. Zij hebben samen een houten kunstwerk gebouwd, dat nu opvallend staat te pronken in Muizenberg. Het bijzondere bouwwerk is in vier weken gebouwd van gerecycled materiaal zoals pallets en ijzer. Het kreeg de titel: "Ship of Ubuntu" en is drie meter hoog. Het heeft een bootvorm met het front van een mannengezicht en er staat een verzameling huisjes bovenop. (Vrygrond was vroeger een vissersgemeenschap). Volgens deelnemer Anteeno Hendericks is Vrygrond een bijna onleefbare wijk met bendegeweld, armoede, huiselijke problemen en gangsters, die kinderen rekruteren voor misdaden in de drugssfeer. De makers willen duidelijk maken, dat er in zo'n problematische wereld echt wel iets moois te realiseren is als er goed samen gewerkt wordt !

Donderdag 18 juli was het weer "Nelson Mandela Dag". Mandela heeft zich 67 jaar van zijn leven ingezet voor mensenrechten en gelijkheid. Wereldwijd worden op deze dag mensen opgeroepen om zich in te spannen voor de wereldvrede. De Verenigde Naties heeft in 2010 op voordracht van de Zuid-Afrikaanse ambassadeur Baso Sangqu deze dag officieel uitgeroepen tot internationale dag van vrede. De bedoeling is om 67 minuten belangeloos hulp te verlenen. Het idee kwam van de "organisatie 46664", die op 18 juli 2002 de mensen vroeg om een donatie te geven. Geen geld, maar iets van hun tijd. Het Departement van Gezondheid in de West-Kaap heeft op deze dag gratis 400 medische behandelingen uitgevoerd, waaronder 250 volwaardige operaties. Onder andere staaroperaties, heup-en knievervangingen, sterilisaties en kaak- en brandwondenbehandelingen. 

Tenslotte:

Kennen we ze nog: de Tien Geboden ? De meesten onder ons hebben er in vroeger jaren tijdens Bijbellezingen, godsdienstles of vieringen in de kerk over gehoord en/of gelezen. Nu schrijft Gideon Louw in een ingezonden brief in Die Burger, dat er in heel Afrika een "Elfde Gebod" is. Hij schrijft: By 'n grenspos met Botswana moes ek 'n ietsie betaal om gehelp te word. Dit was natuurlik onwettig, maar hierdie bedraggie het ek tog maar betaal. Die beampte het geglimlag en my paspoort is gestempel. Hierdie onwettigheid was vir my vreemd. Ek is egter gewys op die Elfde Gebod wat in Afrika geldig is. Dié gebod sê: Jy mag enigiets doen solank jy nie uitgevang word nie. Volgens meneer Louw kennen hier heel wat politici en hoge ambtenaren dit elfde gebod beter dan de tien voorafgaande !

     Afrikaans woordenboek:

 'n Kaatje Kekkelbek   =   een kletstante

" Aloé Ferox,'n wondermiddel "

Montagu wordt ook wel rozendorp genoemd. In elke tuin stonden wel enkele of zelfs vele rozenstruiken. Het  werkwoord "stonden" is hier wel op z'n plaats, want je ziet in de tuinen nog wel rozen, maar lang niet meer zo veel als enkele jaren geleden. Een roos vraagt nogal wat verzorging en vooral op tijd genoeg water. Véél water in het warme klimaat, dat we hier hebben. En water is nu net een moeilijk punt. Of het te maken heeft met klimaatverandering of niet, er valt veel minder neerslag dan voorheen. Dat heeft gezorgd voor een andere benadering van tuinieren en ook van tuinaanleg. "Waterwise gardening" is in deze tijd het credo. De rozen en andere, veel water vragende planten verdwijnen en in de plaats daarvan gaat men steeds meer over tot het planten van succulenten ofwel vetplanten. Dit zijn nogal  geharde planten, die veel minder water vragen. Nu is het bloeitijd en overal zie je de Aloé's  en andere vetplanten uitbundig bloeien. In het veld, langs de weg en ook steeds meer in de tuinen.

Ook al is Montagu dan misschien geen rozendorp meer, kleurrijk is onze woonplaats zeker nog wel !

De Aloé Ferox is een specifieke Zuid-Afrikaanse vetplant met een eeuwenoude traditie als geneeskrachtige plant. De Khoi-San stammen wisten dat honderden jaren geleden al en maakten er rotstekeningen van en Egyptenaren graveerden ze zelfs op hun piramiden. De Xhosa-stam smeerde het op open wonden en ze ontdekten, dat het plantenextract goed werkte tegen allerlei soorten van wormen, schimmels, puisten en zweren. Ook werkte het verzachtend bij tandpijn. De farmaceutische industrie ontdekte de kracht van de Aloé en onderzoek leerde de volgende geneeskrachtige werkingen: ontsteking-remmend, anti-bacterieel, anti-virus, anti-parasieten en ontgifting. Ook de cosmetica kreeg belangstelling, omdat deze wonderplant belangrijk werd voor huidverzorging. De economie van Zuid-Afrika voer wél bij de toenemende belangstelling voor Aloé-producten. In Albertinia - halfweg tussen Swellendam en George -  staan meerdere grote fabrieken en de klanten komen met bussen naar deze plaats. Zelfs uit Nuenen komen er ooit klanten voor dit wondermiddel !  

                                                                          

Tenslotte:

Tot zelfs twee keer toe haalde een in Nederland gerealiseerde boerderij op het water de krant in Zuid-Afrika. Peter en Minke van Wingerden richtten een koeienstal in op het water van de Merwehaven in Rotterdam. 32 Melkkoeien bevolken die stal, die aan één kant grenst aan een één hectare groot weiland, waar de koeien kunnen lopen en grazen. Vers gras krijgen ze bovendien van gemaaide sportvelden en golfbanen. Onder de binnenruimte is de mestopslag en de melkverwerking. Van de koeienmest maken ze kunstmest en elektriciteit wordt middels zonnepanelen opgewekt. Drinkwater is beschikbaar door middel van een waterzuiveringsstelsel. Peter is dan ook geen boer van huis uit, maar een ingenieur, die werkt bij Beladon, een ontwikkelingsbedrijf  voor duurzame drijvende objecten. 

Hij kreeg het idee na een bezoek aan New York ten tijde van de orkaan Sandy toen grote delen van Manhattan onder water stonden en verse producten moeilijk te verkrijgen waren. Het echtpaar probeert op deze unieke wijze oplossingen te ontwikkelen voor het wereldwijde probleem van stijgende zeespiegels en overstromingen !                                                                    

Afrikaans woordenboek:

ouvrouagtig = pietluttig

" Penkoppe "

Ons ANNA woordenboek moest vorige week weer eens geraadpleegd worden, want er kwam weer een ons onbekend woord in het nieuws: "Penkoppe". Er is de nodige commotie rond een Penkoppe-monument. Voorstanders (voornamelijk blanke Zuid-Afrikanen) vinden zo'n eerbetoon aan jonge soldaten tijdens de Anglo-Boeren oorlog op zijn plaats. Tegenstanders (voornamelijk zwarte Zuid-Afrikanen) vinden dit te veel herinneren aan "Apartheid" en de blanke overheersing. ANNA geeft twee omschrijving van Penkoppe: 1. Jonge, onervaren man. 2. Jong seunslid van de Voortrekkers. Op Internet vond ik de volgende informatie over Penkoppe. Angie Kleijn schrijft:

 Seuns so jong as agt jaar het in die Engelse oorlog saam op kommando gegaan, aan die strijd deelgeneem en die meeste is saam na krijgsgevangene-kampen afgevoer. Seuns was dienspligtig vanaf die ouderdom van 16 jaar. Penkoppe, jonger as 16 moes toestemming van hulle pa gehad hê. In die oorlog het baie van hulle saam met pa, broer, oom, neef of iemand op kommando gegaan. Sommige mense sê: "Die naam Penkop is aan die melktand-soldate gegee omdat hulle hare gesny is en die stoppels so regop soos 'n krimpvarkie  se penne gestaan het." Ander sê: "Die woord kom van die naam van jong rammetjies, wie se horinkies nog nie gekrul het soos die van volwasse ramme nie."

Vooral aan het einde van de oorlog (1903), toen veel op de boerderijen achtergebleven vrouwen en kinderen naar krijgsgevangene-kampen afgevoerd dreigden te worden, lieten vrouwen hun bloedjonge zoons aan de oorlog deelnemen. Het criterium om toegelaten te worden, was: een jongen moest het 4 kilo zware Mauser-geweer kunnen tillen. In heel wat oorlogsboeken en verslagen worden heldendaden van deze jonge soldaten beschreven. De bekendste Penkop was misschien wel Piet Potlood. In de huidige tijd worden jongens, die over aantoonbare leiderschapskwaliteiten beschikken op de Lagere School (5-12jr) ook wel "Penkoppe" genoemd. Meisjes, die diezelfde kwaliteiten hebben, noemt men ook wel "Drawwertjies" !


Vorige week zondag gaf "á Cappella", het koor waar ook Sanja deel van uitmaakt, een concert in het voormalig kerkje aan de Langstraat. Taizé-muziek stond op het programma en de 17 koorleden zorgden onder leiding van dirigente Eve Langton voor een gave uitvoering van een groot aantal specifieke Taizé-liederen, waarbij een wandelende pianist zorgde voor de goede toonhoogte bij het begin van elk lied. Met een zo goed als uitverkocht kerkje kon er niet geklaagd worden over de belangstelling en de aanwezigen toonden duidelijk hun grote waardering voor het voortreffelijke concert !


De Gemeenschap van Taizé is een internationale Christelijke kloostergemeenschap die haar oorsprong vond in het Bourgondische Taizé. In 1940 begint de geschiedenis als broeder Roger (Roger Schutz) in het plaatsje Taizé een huis koopt en mensen (vooral Joden), die het oorlogsgeweld ontvluchten, op gaat vangen. Steeds meer broeders treden daarna toe tot deze kloostergemeenschap en zij wijden zich aan een leven van celibaat, gemeenschapsleven en eenvoud. Na de oorlog bezoeken de broeders krijgsgevangenenkampen en ook nemen zij weeskinderen op. In 2005 wordt broeder Roger neergestoken door een verwarde Roemeense vrouw en overlijdt. De Gemeenschap bestaat in 2007 uit ruim honderd broeders. Elke week komen duizenden jongeren uit heel Europa naar Taizé voor een periode van bezinning. Eén keer per jaar (29 dec-2 jan) is er een jongerenontmoeting ergens in een grote stad in Europa. In 2010 was dat in Rotterdam. De broeders zingen veel. Kenmerkend zijn de meestal korte liederen met veel herhalingen. Meestal zijn er slechts twee versregels en er wordt veelal 4-stemmig en regelmatig in canon gezongen. Begeleiding gebeurt op gitaar of orgel.

Tenslotte:

Inbraken worden overal gepleegd en dat regelmatig ook kerken het slachtoffer van het dievengilde worden, is een feit, waar niemand meer van opkijkt. Dat gebeurde enige tijd geleden ook in een kerk in Port Elizabeth en dit feit zou normaal gesproken niet de krant gehaald hebben, ware het niet anders dan andere kerk-inbraken. Vier "skelms" betraden de kerk en vroegen aan een daar toevallig aanwezige kerkbezoeker waar de pastoor was. Eén van het dieven-viertal gaf aan de pastoor te willen vragen om voor hem te bidden op de goede afloop van een rechtszaak, die hem (de dief) binnen afzienbare tijd te wachten staat. De pastoor bleek echter niet aanwezig te zijn. De arme kerkganger moest daarop zijn smartphone en de inhoud van zijn portemonnee (9 Rand = 60 eurocent) afgeven en werd opgesloten in de keuken. Daarna werd de kerk geplunderd en de dieven verdwenen met medeneming  van een laptop, een stereosetje en de smartphone en de 9 Rand. Of de pastoor later nog gebeden heeft voor de dief, is niet bekend. De Nederlandse bisschop Muskens, die jaren geleden aangaf, dat mensen in uiterste nood best (een brood) mochten stelen, zou zeker bereid geweest zijn om voor deze crimineel te bidden !

Afrikaans woordenboek:

in aanhouding  =  in gevangenschap

" Elke dag: ANNA ! "

Vorige week sprak ik over "boerepompie", een Afrikaanse benaming voor een kleine accordeon. Ik kende die naam niet en wanneer we een voor ons onbekend Afrikaans woord niet kennen, zoeken we het op in ANNA, ons bijzonder lijvige woordenboek. ANNA staat voor "Afrikaans-Nederlands en Nederlands-Afrikaans". Er is 10 jaar aan dit bijzondere boek gewerkt door professor doctor Willy Martin en companen in Nederland, Zuid-Afrika en Vlaanderen. Het boek is samengesteld volgens het zogenaamde "amalgamatie-model". Uniek in de wereld. Dit houdt in, dat Nederlandse en Afrikaanse woorden tezamen behandeld worden in plaats van in twee complementaire delen (A-N en N-A). Daarmee is een directe vergelijking tussen de woorden uit die talen mogelijk. Hoewel de Nederlandse en de Afrikaanse taal heel veel overeenkomsten hebben, zijn er toch ook grote verschillen. ANNA brengt meestal wel duidelijkheid en we raadplegen het maar liefst 2.228 bladzijden tellende woordenboek heel frequent. Zeg maar gerust bijna dagelijks. De aanschaf was met omgerekend 90 euro niet echt goedkoop, maar och, per bladzijde kostte het slechts 4 cent !

Hoewel momenteel een aanzienlijk deel van onze lopersgroep vanwege vakanties enige tijd afwezig is, gaat de harde kern nog steeds trouw op vrijdagen op pad. Vorige week vrijdag liepen we met z'n drieën een route in de Talana-heuvels, zo'n twaalftal  kilometers buiten Montagu-dorp.

Ook nu weer was het een interessante tocht, maar de weergoden hadden deze keer nu eens geen zonnige, warme dag gepland. Het miezerde aanvankelijk en later zorgde een stevige westenwind voor guur weer met een lage temperatuur. Meestal drinken we, na twee uur gelopen te hebben, ergens koffie, maar deze keer kwam Sanja spontaan met een ander voorstel:  Zij wilde de lopers trakteren op goed gevulde erwtensoep met rogge- en ander brood. Ook bood zij aan om pannenkoeken voor ons te bakken.
                                        
Tegen zo'n sympathiek aanbod zeggen we natuurlijk niet nee en zo zaten we - met echtgenotes - aan een smakelijke warme maaltijden die  zeer gewaardeerd werd door de uitgehongerde en verkleumde lopers !

Er heerst in Zuid-Afrika ontzettend veel onvrede over het functioneren van de 278 munisipaliteiten. De slechte serviceverlening, corruptie en vooral wanbesteding van gelden zijn de voornaamste klachten. Sinds enkele jaren probeert de overheid hier iets aan te doen door jaarlijks de boeken van de 257 gemeenten nauwkeurig te controleren. Vorige week werd de uitslag van deze controle bekend gemaakt en de resultaten zijn weinig opwekkend. Slechts 18 gemeenten kregen een zogenaamd "skoon oudit".  De West-Kaap scoort nog het beste met 12 voldoende scorende gemeenten.
















Gelukkig voor ons hoort daar onze Breedevallei-munisipaliteit ook bij. De resultaten zijn landelijk flink achteruit gegaan sinds het vorige boekjaar. In de provincies Vrijstaat, Limpopo en Noord-Wes bleek zelfs geen enkele gemeente een voldoende te halen. De Oudit-Generaal Kimi Makwetu hoopt, dat een wetswijziging verbeteringen kan afdwingen, vooral omdat er zelfs munisipaliteiten zijn, die bepaald vijandig reageerden op de controlerende instanties.

Tenslotte:

Sanja's lievelingstaart is "pecannut-taart", rijkelijk voorzien van deze bijzondere noten. Zij geeft zó erg de voorkeur aan deze taart, dat zij smoesjes verzint om geen andere taart te hoeven aanschaffen. Donderdag waren we bij de Pick & Pay supermarkt in Robertson. Daar hebben ze altijd pecannut-taarten, maar die dag - helaas voor Sanja - was er niet één. Op mijn advies om dan maar een andere taart te nemen, kwam het antwoord: "Nee, andere taarten passen niet in onze diepvries". Daarom hadden we zondag géén taart. Het smoesje is goed, maar het praatje deugt niet !

Afrikaans woordenboek:

ertjies-sop  =  erwtensoep