" Anders dan anders ! "

Wij zien dagelijks het Nederlands journaal met aansluitend het weerbericht. Vrolijk worden we meestal niet van het nieuws, maar zeker niet van het weer. Zo ongeveer elke dag en al maanden lang regen en soms heel even een korte periode van droog weer. Niet bepaald het gebruikelijke winterweer. Heeft het wellicht te maken met klimaatverandering of is het gewoon een incidentele, andere winter? Dat geldt trouwens ook voor ons hier in Zuid-Afrika. In de bijna 13 jaar dat wij hier wonen, begon de mooie zomerperiode meestal al in november met stabiel warm weer. 

Maar deze keer begon de echte zomer pas half januari met dagen waarbij de dagtemperatuur schommelt tussen 22 en 36 graden. Vorige week werd het zelfs een keer 41 graden en kon onze thermometer, die in de zon staat, niet hoger dan de maximale 50 graden. Ook de hoeveelheid neerslag was in 2023 met 440 mm dubbel zo veel als de 210 mm die er gemiddeld in een jaar valt. Eind september hadden we hier in Montagu zelfs ongekend heftige overstromingen met veel schade. Of het met klimaatverandering te maken heeft, weet ik niet, maar het weer is echt anders dan anders ! 

Tijdens mijn wandelingen zie ik regelmatig vuilstortplaatsen aan de buitenkanten van ons dorp, waar die niet horen te zijn. De mensen nemen gewoon niet de moeite om hun rommel op een fatsoenlijke manier op te ruimen. Ook het aantal daklozen neemt in deze tijd sterk toe. De armoede wordt steeds nijpender nu de prijzen van levensonderhoud steeds maar stijgen. Voordat het huisvuil op dinsdagen bij ons opgehaald wordt, komen er al vroeg een aantal daklozen de zakken openen op zoek naar voedselresten, kleding en ander bruikbaar materiaal. Een smerige, onhygiënische en ongewenste toestand!

De dubbele uitkering, die men half december al ontving, is bij veel mensen met de Kerst al opgemaakt en dan moet men wachten tot eind januari. Een lange periode zonder of met heel weinig geld. Inbraken en diefstallen zijn in deze periode veel talrijker dan in andere perioden. Deze problemen zijn er natuurlijk niet alleen in Montagu. Ik liep dinsdag een tocht in Wolfkloof, in het westelijk buitengebied van Robertson, en zag daar meer dan 20 plekken waar daklozen verblijven met achterlating van hun afval. Ook daar neemt volgens plaatselijk bekende inwoners het aantal daklozen, zwerfvuil en criminele activiteiten toe; met name in deze periode !

Tenslotte:

De provincie Limburg komt lang niet altijd positief in beeld. Maar volgens een bericht op de nieuws-site Nu.nl is er nu toch iets heel positiefs te melden uit Neerlands zuidelijkste provincie: De  Limburgse vlaai krijgt een beschermde status. De Europese Unie heeft dat bepaald. Die beschermde status krijgt men niet zomaar: Verkopers mogen het gebak alleen nog zo noemen als het aan bepaalde eisen voldoet. 

Die eisen zijn: De vlaai moet in Limburg gemaakt zijn, rond zijn en een diameter van 10 tot 30 centimeter hebben. De bodem is van gistdeeg en is maximaal 1 centimeter dik. De beschermde status geldt al vanaf 22 januari. Mijn jongste zus kent al sinds ze ongeveer 40 jaar geleden naar Limburg verhuisde hoe bijzonder Limburgse vlaaien zijn en iedere keer als ik daar op bezoek ben, is er Limburgse vlaai. In april wordt dat voor mij weer genieten !

Afrikaans woordenboek:

Is jou kop reg op jou lyf aangeskroef?  =  Ben je wel goed bij je hoofd? 

" Vegen maar "

De prijzen van levensmiddelen en eigenlijk wel alle artikelen stijgen met de week. Dat is niet alleen in Nederland; ook in Zuid-Afrika wordt  steen en been geklaagd over de sterk stijgende kosten van levensonderhoud. Als er dan eens een enkele keer een prijsverlaging is, valt dat gelijk in de categorie van Goed Nieuws. Op de Nederlandse nieuws-site NU.nl stond er maandag zo'n goednieuws melding. 

Het toiletpapier is in Nederland afgeprijsd en dat leidde natuurlijk tot hamsterwoede van die "zunige Hollanders". Tijdens de Corona-periode gebeurde hetzelfde. Alleen was het toen niet vanwege een prijsverlaging dat de mensen massaal toiletpapier inkochten. Nee, er dreigde een tekort en daarom was er binnen enkele dagen geen toiletpapier meer te krijgen. Die bange Hollanders. Wat een schijters !

In Zuid-Afrika is er, voor zover ik weet, geen hamsterwoede wat betreft toiletpapier, maar in de weblog van 23 november stond een foto van de "toiletpapier-muur" bij de Clicks in Robertson. En die grote hoeveelheid pakken stonden daar ook niet voor niets !

De regering en meer speciaal het Ministerie van economische zaken, kreeg in maart 2023 geleden slecht nieuws. Zuid-Afrika staat sinds die tijd op de "Grey List". Dat maakte de mondiale financiële misdaadwaakhond, de Financial Action Task Force (FATF) bekend. Greylisting betekent dat een land onder verscherpt toezicht staat van de FATF vanwege bepaalde tekortkomingen ten aanzien van bestrijding van het witwassen van geld, de bestrijding van de financiering van terrorisme en de financiering van proliferatie (verspreiding en uitbreiding van (kern)wapens). 

Landen op de Grey List hebben zich ertoe verbonden om tekortkomingen binnen een bepaald tijdsbestek aan te pakken. Zodra een land op de grijze lijst van de FATF staat, wordt het meestal ook toegevoegd aan de EU-lijst van landen met een verhoogd risico. Het risico bestaat, dat van zo'n land de internationale reputatie een nadeel ondervindt. Ook kan het invloed hebben op buitenlandse investeringen en welvaart op lange termijn. Aan het einde van 2024 moet Zuid-Afrika voldoen aan alle voorwaarden van FATF. Er zijn in Nederland al banken die de rekeningen van Nederlanders in het buitenland sluiten vanwege de eerder genoemde (criminele) activiteiten !

Tenslotte:

Het gebeurt wel eens, maar niet vaak, dat Nederlandse vakantiegangers bij ons op bezoek komen. Woensdag gebeurde dat weer eens. De zoon van Sanja's vriendin Ineke was met zijn vriendin op vakantie in Zuid-Afrika. Tijdens hun zes weken lange vakantie hier, hebben zij heel veel van dit land gezien. Wildparken bezocht, mountainbike trails gereden, gezwommen met robben. Nog voordat zij aan hun laatste weken beginnen, kwamen zij even bij ons. Donderdag vertrekken zij om hun nog "te doen-lijstje" verder af te werken:  Franschhoek, Stellenbosch, Paarl en Kaapstad om daarna met een koffer vol herinneringen terug naar Nederland te vliegen ! 

Afrikaans woordenboek:

Met wie se karretjie het jy gekom?  =  Waar kom jij vandaan?

" Hellemond "

De kerstman is weer vertrokken. De niet helemaal gelukte oliebollen werden een olieboltaart, maar die smaakte toch goed en is geheel en al opgegaan. Sanja heeft haar gebruikelijke vuurwerk-show gegeven. Kortom, een nieuw jaar ligt voor ons. Goede voornemens maak ik sinds een paar jaar niet meer, want er kwam maar zelden echt iets van terecht en wat de goede gezondheid, die we iedereen toewensen, betreft: "Die lewe maak soms rare draaie", zegt men hier. We zien op TV elke dag de ellende op de hele wereld en de Nederlanders, die zwemmen in het water in plaats van in geld. Wij zien hier in Zuid-Afrika de economische problemen en de corrupte regeringsleiders en politici, maar genieten weel van de bijna dagelijks schijnende zon. 

"Helmond ! Kan daar iets goeds van komen? Kun je nergens anders een baan als onderwijzer vinden dan in Helmond?" Dat waren de woorden van mijn vader toen ik hem in mei 1972 vertelde mijn eerste baan als jonge onderwijzer gekregen te hebben. Helmond was een metaal- en textielstad net als Tilburg, Hengelo en Almelo. Veel laagbetaalde banen voor mensen zonder noemenswaardige  opleiding. Het gemiddelde inkomen lag ver onder het landelijk Nederlands gemiddelde en dat was goed te zien in de verpauperde arbeiderswijken. Over het taalgebruik van de Helmonder werd smalend gedaan: Hard, scherp en een zwaar, lelijk dialect, dat voor de meeste mensen buiten Helmond niet te verstaan was. 

Maar dat lelijke aanzien van de stad veranderde in de periode van 1980 tot nu. Nieuwe wijken als Rijpelberg, Dierdonk, Brandevoort en Zuidkade zorgden voor een flinke groei van de stad en het gemiddeld inkomen kreeg een sterke boost. Wie nu in Helmond komt, is verrast door fraaie wooncomplexen, prachtige parken met veel groen en uitstekende winkelvoorzieningen. En het lelijke Helmondse dialect wordt bijna nergens meer gesproken of gehoord, want er is intussen veel "import " komen wonen. 

Toch probeert men deze taal te behoeden voor uitsterven en echte Helmonders van geboorte blijven hun dialect zoveel mogelijk trouw. Een laatste initiatief werd gesignaleerd door mijn zus. Ze stuurde me een krantenknipsel over een bijzondere bewegwijzering door middel van een soort van stickers, die op de wegen aangebracht zijn en waarvan de tekst in onvervalst plat Helmonds is gedrukt. Bezoekers en " import-Helmonders" zullen er wellicht wat moeite mee hebben, maar deze interessante route-aanduiding is origineel en maakt Helmond weer een klein beetje mooier. Telkens als ik in Nederland ben, bezoek ik de stad waar ik met veel plezier gewoond en gewerkt heb. Ik kijk mijn ogen uit en geniet van al het nieuwe. Het lelijke eendje wordt steeds meer een fraaie zwaan !

Er zijn trouwens twee theorieën over de naam Helmond. Wikipedia leert ons: 

In het wapen van Helmond staat een helm afgebeeld. De naam Helmond heeft echter niets met een helm te maken. De naam wordt wel uitgelegd als een samenvoeging van HEL, dat "laaggelegen" zou betekenen, en MOND, dat zou verwijzen naar een "hoger gelegen, beveiligde plaats". De helm verscheen reeds op een zegel uit 1241, toen men de historische betekenis al niet meer kende. Deze zou de versterkte middeleeuwse stad symboliseren. Oorspronkelijk was het een middeleeuwse pothelm. Deze is later aangepast aan de mode en is nu een toernooihelm. De eiken takjes symboliseren de Vrijheid. Het vogeltje tussen de takjes is een middeleeuwse versiering en heeft geen enkele betekenis !

'n Held met die mond wees  =  een lafaard zijn

" Uit-munt-ende insigte "

In Die Burger van woensdag stond een interessant artikel over de V.O.C. tijd. Frans-johan Pretorius, emeritus professor in geschiedenis verbonden aan de Universiteit van Pretoria, was de schrijver. Voordat het Suezkanaal in Egypte gegraven was, moesten schepen van Europa omvaren via de Kaaproute. Die route is duizenden kilometers langer en veel gevaarlijker. Door stormen, een verraderlijke zeebodem en druk scheepvaartverkeer werd Kaap de Goede Hoop in de loop van de geschiedenis één van de beruchtste scheepskerkhoven. 

Het African Institute for Marine and Underwater Research deed onderzoek en kwam met indrukwekkende cijfers wat betreft scheepswrakken. Ze schatten dat er minstens 2000 wrakken in Zuid-Afrikaanse wateren liggen. Veel daarvan stammen uit de tijd van de Europese ontdekkingsreizen. F.J. Pretorius vertelt in zijn artikel over de vondst van munten die met name archeologen vinden in en bij de scheepswrakken. Hij schrijft: " Die munte wat by wrakke langs die Kaapse kus gevind is, is 'n waardevolle bron van inligting. Ek dink Mariene argeoloë het 'n fassinerende werk. Dit is veral die Spaanse reaal wat in groot getalle gevind word. Die reaal kry sy naam van die Latyn nummus realis (=koningsmunt)." 

Nederlandse schippers waren erg actief in de V.O.C. tijd en er liggen dan ook heel wat Nederlandse scheepswrakken langs de Kaapse kust. Nederlandse munten  worden daarom ook regelmatig opgedoken. 'n Vijftal is belangrijk. Zo is er de zilveren rijder-dukatoon uit 1659. Ook de gulden in gouden en zilveren uitvoeringen. Verder rijksdaalders en stuivers. Twintig stuivers waren gelijk aan 1 gulden. De duit (1726-1794) was de munt met de minste waarde in het Hollandse muntstelsel. ( een duit in het zakje doen = een kleine bijdrage leveren. Historisch: de kleinst mogelijke gave in het collectezakje van de kerk doen).

Met de aankomst van die vloten van Nederland of uit het Oosten in de Kaap lagen die schepen wel drie tot zes weken in Tafelbaai. Dan waren de tavernes en herbergen overvol met hongerige en dorstige matrozen die met allerlei munten van de zeevarende naties van die tijd betaalden. Een betrouwbare munt werd overal geaccepteerd !

Op 28 december is het altijd "Onnozele kinderdag". Op die dag herdenkt de Katholieke Kerk de kindermoord van Bethlehem. Koning Herodes de Grote was bang dat de komst van een nieuwe koning het einde van zijn macht zou betekenen. Van de Wijzen uit het Oosten had hij gehoord, dat de nieuwe koning in Bethlehem geboren zou worden. Alle jongens van 2 jaar en jonger moesten vermoord worden. Maar door de waarschuwing van een engel vluchtten Jozef en Maria met Jezus op tijd naar Egypte. In deze context betekent onnozel onschuldig. Maar onnozel kan ook dom, naïef en onbeduidend betekenen. Ik moet tot mijn schande bekennen, dat ik bij Onnozele kinderen in eerste instantie altijd denk aan domme kinderen. Dat is nogal onnozel van mijzelf ! 

Tenslotte:

Elk jaar komt op oudjaarsavond een groep van soms wel 16 Nederlanders bijeen om te wachten op het tijdstip waarop het nieuwe jaar begint. Iedereen is hier gewend om op nogal vroege tijd naar bed te gaan, maar op 31 december moeten we dat even uitstellen. De tijd wordt gevuld met sjoelen en dartpijltjes gooien. Wie geïnteresseerd is in de oudejaarsconference gaat bij de TV zitten en tussendoor eten we allerlei baksels zoals oliebollen, appelflappen en ander lekkers. 

Door omstandigheden waren we dit jaar slechts met vijven, maar dat heeft ook wel eens zijn voordelen. Om 12.00 uur komt Sanja altijd in actie en ze doet dat het al jááren. Ook deze keer moest er vuurwerk afgestoken worden. Geen cobra's, maar heel onschuldige "sterretjes". Vuurwerk kent men  in Zuid-Afrika nauwelijks en in Montagu (gelukkig) helemaal niet; met uitzondering dus van Sanja's sterretjes !

Afrikaans woordenboek:

As my skip kom  =  als ik veel geld heb.