" Ossewa-Trek 1938 "

Heinie Heydenreych schrijft in zijn eerder genoemde boekje ook over de situatie waarin de Boeren verkeerden sinds het begin van de 19e eeuw. De Boeren in de West-Kaap wilden zich niet conformeren aan de geboden en verboden, die die Engelse bezetters van de provincie hen sinds 1806 oplegden. Zulu's overvielen hun boerderijen, verkrachtten vrouwen, moordden en ook stalen ze het vee. De Engelsen deden nauwelijks iets om hen te beschermen. Uiteindelijk besloten 12.000 Boeren hun huis en grond te verlaten en noordwaarts te trekken. 

Zo ontstond "Die Groot Trek 1835-1845". Op 9 december 1838 werd bij Bloedrivier door de Boeren een gelofte gedaan: Indien God de Boeren de overwinning zou schenken bij hun strijd tegen de Zulu's, zouden ze de dag voor altijd eren als een feestdag en op de plaats een kerk bouwen. Bij de strijd die volgde, vielen 10.000 Zulu's aan en 464 Boeren met 200 knechten verdedigden zich voortreffelijk. 3000 Zulu's overleefden de aanvallen niet en de rest sloeg op de vlucht.  Honderd jaar later, in 1938, besloot Henning Klopper om de overwinning van 1838 te herdenken door met 8 ossenwagens van Kaapstad naar Pretoria te trekken. Er was veel enthousiasme voor dit initiatief en in een aantal plaatsen verrezen monumenten en werden straatnamen veranderd in namen van helden uit die tijd. Piet Retief was een van die helden en er is in Montagu een Piet Retiefstraat. Ook kwam er een monument in ons dorp en Heinie Heydenreych beschrijft het als volgt in zijn boekje: " In die driehoekige stuk grond bekend as die gedenkpark, omsoom deur Crossstraat , Badstraat en Piet Retiefstraat, staan 'n monument wat heel dikwels misgekyk word en waarvan die jonger geslag min weet. Dit is die Voortrekkermonument wat in 1938 tydens die simboliese ossewatrek opgerig is. 

Het ontwerp is gedaan door dorpsingenieur McSweeney en aannemer Koos Jacobs deed de uitvoering. Schoolkinderen werd gevraagd om stenen aan te dragen, waarmee het torentje gemetseld kon worden. Aan alle kanten van het monument zijn gedenkplaten met tekst te zien. Op de noordkant is een bronzen gedenkplaat bevestigd met de volgende Nederlandse (!) tekst: " Dat wij die dag en datum elk jaar als een dankdag, zooals een Sabbat, zal doorbrengen; en dat wij het ook aan onze kinderen zal zeggen, tot gedachtenis ook voor onze opkomende geslachten. Tot eer van Zijn naam ".

We keken via BVN naar een uitzending van "Tussen Kunst en Kitsch" en zagen daar een tamelijk kostbare ring met een steen in de vorm van een scarabee. Hier zien we dagelijks mestkevers (Scarbaeus Sacer) in de tuinen en de vrije natuur. Ik heb nooit eerder geweten dat zo'n eenvoudig beestje zo'n mooie naam  heeft. De mestkever rolt een mestballetje voor zich uit, waarna het vrouwtje er haar eitjes in legt. Daar kruipen na enige tijd de jonge mestkevertjes uit. Bijzonder is, dat deze beestjes in staat zijn om niet alleen maar vooruit en achteruit te lopen, maar dit ook zijwaarts kunnen doen. De oude Egyptenaren zien de scarabee als het symbool van het nieuwe leven. 

Er blijkt ook nog een scarabee-voertuig te zijn: de De Arquus Scarabee, een gepantserd militair voertuig vervaardigd door de truckafdeling van Renault-Volvo. De naam lijkt me goed gekozen, want de vorm vertoont wel enige gelijkenis met de scarabee en het voertuig (300 pk en een gewicht van 6,6 ton) kan - net als de mestkever - ook zijwaarts bewegen !

Tenslotte:

Dat tuinwerk in mijn genen zit, zal niemand verbazen. Bijna dagelijks ben ik bezig in onze grote tuin en de voldoening is groot wanneer alles er weer keurig bij ligt. Een grote ergernis voor mij was echter de staat van ons gazon in de voortuin. Ook willen we spaarzaam omgaan met water; iets wat een gazon nogal veel nodig heeft. Minder gras en meer vetplanten moest dus het plan worden en zo kwam er enig denkwerk aan te pas om tot een plan te komen. Na dat voorgelegd te hebben aan onze "landscaper" kwamen we tot een fraai stukje vernieuwing en maandag startten de werkzaamheden. Gras werd deels verplaatst en/of verwijderd. Muurtjes werden gemetseld. Eén van onze Zimbabwe-beelden werd geplaatst en nieuwe beplanting kreeg een plekje. Vandaag (donderdag) zal alles afgerond worden en beschikken wij weer over een fraai, nieuw stukje tuin. "Ek is bly" !

Afrikaans woordenboek:

jou sout verdien  =  iets nuttigs verrichten

" Verrinneweren "

Op mijn vraag om reacties op het woord "verrinneweren" reageerden meerdere mensen. Tante Joke was de eerste en zij werd op de voet gevolgd door Sanja's moeder. Het woord bleek bij beiden wel bekend te zijn en het woord is beslist niet uitsluitend beperkt tot Brabant. Iets wat korte tijd later nog eens bevestigd werd door drie "meelopers" van de vrijdagse lopersgroep. In de omgeving van Dordrecht, Leiden en zelfs in Friesland kende en gebruikte men het woord. Ons Afrikaans ANNA-woordenboek omschrijft het als volgt: "Beskadig of verniel deur ruwe behandeling".  Na raadpleging van de "Dikke van Dale"  vond ik de volgende uitleg: "Een volkstaal-woord. Het is een foutieve samentrekking (contaminatie) van de werkwoorden vernielen en ruïneren."
Tijdens het Belgisch journaal van vorige week zag ik een heel duidelijk geval van verrinneweren tijdens een George Floyd demonstratie in Brussel. Na de vreedzaam verlopen anti-racisme-betoging zorgden hooligans weer eens voor een anticlimax en vernielden een juwelierszaak volkomen, plunderden de gehele inhoud, waarna de eigenaar geruïneerd achter bleef  en de politie de handen vol had met het arresteren van 150 relschoppers !

Doordat minister Dlamini-Zuma de verkoop van alcoholische dranken strikt bleef verbieden tot 1 juni, was bij miljoenen mensen hun voorraad  drank flink geslonken of zelfs helemaal verdwenen. Men voorzag dus een enorme toeloop toen aangekondigd werd, dat de verkoop weer vrijgegeven zou gaan worden. Om de verwachte lange files bij de drankwinkels te vermijden, gingen wijn- en sterke drankbedrijven massaal over op internetbestellingen. Eén van die bedrijven opende op 1 juni voor het eerst zijn deuren onder de toepasselijke naam "Suip-a-lot". De eigenaar meldde in Die Burger het heel erg druk te hebben met het afleveren van bestellingen in voornamelijk de noordelijke voorsteden van Kaapstad. "We bring suiping straight to your door, lui die slagspreuk van 'n nuwe onderneming om die aankope van alkohol vir verbruikers te vergemaklik". 
Ook in onze omgeving leverden drankwinkels en wijnbedrijven via internet bestelde drank af. Files en drukte bij de winkels was er hier echter nauwelijks. Iedereen gelukkig ? Nou, nee. Na het eerste weekend mét alcohol lagen de ziekenhuisbedden in het hele land niet vol met corona-patiënten, maar met slachtoffers van verkeersongevallen, waarbij er  vaak   alcohol betrokken was. Ook vecht- en steekpartijen en slachtoffers van huiselijk geweld zorgden ervoor, dat verplegend personeel de handen meer dan vol had vanwege drankmisbruik. Zou minister Dlamini-Zuma nu tóch gelijk hebben met haar drankverbod ?

In de huidige Corona-tijd met een langdurige lockdown is er veel tijd om te lezen en zo gebeurde het, dat we via onze buurman Eric een interessant boekwerkje te leen kregen. Heinie Heydenreych, een voormalige inwoner van Montagu, bundelde verhalen over de geschiedenis van ons dorp Montagu. Het eerste ontstaan gebeurde  toen D.S. van der Merwe een plaas kocht "Uitvlugt" genaamd in het gebied, dat toen bekend stond als "Agter Cogmanskloof ". In de loop der jaren werden er steeds meer erven gekocht door nieuwe "inkomers", maar een zelfstandig dorp was het nog steeds niet. Het gebied was een deel van Swellendam. De West-Kaap was in die tijd volledig onder beheer van de Engelsen en zij stelden Gouverneurs aan die ter plaatse o.a. de Kaapprovincie bestuurden. In 1843 werd John Montagu van Australië overgeplaatst om in Zuid-Afrika benoemd te worden tot de hoogste plaatselijke regeringsambtenaar: Koloniaal Secretaris. Vergelijkbaar met onze Eerste Minister of Premier. Montagu reorganiseerde de Openbare Financiën, Immigratie en Openbare Werken (vooral wegenbouw). Hij deed zijn werk dermate uitstekend, dat er in 1851 een groep kerkleiders vergaderde met D.S. van der Merwe en met het voorstel kwam om Agter Cogmanskloof om te dopen tot Montagu. Het voorstel werd unaniem aangenomen, maar het duurde nog tot 1854 vooraleer er toestemming kwam om een zelfstandig dorp te worden. John Montagu was in 1853 met ziekteverlof gegaan en overleed in 1854 zonder zelf ooit in Montagu geweest te zijn.
 In een verslag gemaakt in 1938 schrijft procureur Andrew Hofmeyr over de feestelijke gebeurtenis: " Hy (John Montagu) het self hierheen gekom om die dorp te doop en by dié geleentheid is 'n eetmaal tot sy eer aangebied......". Men neemt nu aan, dat hier niet John Montagu was geweest, maar diens zoon John E. Montagu !

Tenslotte:
Vrijdag 12 juni zou Sanja naar Nederland vliegen om  een bezoek aan haar ouders te kunnen brengen. Eind maart moest zij hals over kop terugvliegen naar Zuid-Afrika, want de grenzen gingen bijna overal dicht vanwege de Corona-uitbraak. Nu werd haar vlucht niet uitgevoerd, omdat er nog geen  internationaal vliegverkeer toegestaan is met uitzondering van repatriëring-vluchten. Binnenlands vliegverkeer komt in vele landen wel weer op gang, maar wanneer we ook weer als toerist de wereld rond kunnen vliegen, is niet bekend. Sanja heeft lang geleden ook al een ticket geboekt om eind september weer naar Nederland te kunnen gaan. Hopelijk is dat tegen die tijd weer mogelijk zonder ergens in quarantaine te moeten of niet meer terug te kunnen komen in Zuid-Afrika !

Afrikaans woordenboek:

Betyds keer is 'n goeie geweer  =  Beter om moeilijkheden te voorkomen dan ze te moeten keren

" In adellijk gezelschap "

Ik verkeer in goed gezelschap en dat is nog wel een dame van adel. Nee, zover heeft Sanja het nog niet geschopt, maar barones Philippine de Rothschild wél. Ze overleed in 1988 op 86 jarige leeftijd en is dus niet lijfelijk in mijn gezelschap, maar ze rookte wél dezelfde sigaren als ik. Met zeer gewaardeerde hulp van mijn buren kreeg ik van een niet-adellijke, maar wel lieve Nederlandse mevrouw, een aantal Davidoff-sigaren van de serie Zino Mouton Cadet no.4. Dat zijn sigaren, die het Zwitserse Davidoff speciaal ontwikkelde op verzoek van de barones. Deze rokertjes moesten passen bij haar favoriete wijn: de Mouton Cadet. Normalerwijs haalde Davidoff zijn sigaren uit Cuba, maar de Zino's kwamen uit Honduras. De speciale, zeer vruchtbare grond leverde een bijzondere tabaksplant op, die uitermate geschikt werd bevonden om een handmatig vervaardigde aromatische en milde sigaar als de Zino Mouton Cadet op de markt te brengen. Normaal gesproken ben ik heel tevreden met mijn eenvoudige Aldi-rookwaar, maar door de Corona-crisis en het daarmee samenhangend vliegverbod, zit ik al enige tijd zonder mijn gebruikelijke sigaar. De CEO van de luchtvaartmaatschappij Emirates verwacht weer internationaal te gaan vliegen omstreeks juli. Tot die tijd zal ik dus heel zuinig omspringen met mijn beperkte hoeveelheid "adellike geskenkies" !

Over vruchtbare grond gesproken: Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond, dat er een speciale bacterie in grond blijkt te zitten, die erg belangrijk is voor ons als mens. Het is de "Mycobacterium Vaccae". Deze bacterie is onder andere verantwoordelijk voor de aanmaak van de stof Serotonine. Als we  te weinig serotonine in ons lijf hebben, kan dat leiden tot stressgerelateerde psychische afwijkingen. Serotonine is een natuurlijke gemoeds-stabiliseerder, die invloed heeft op geheugen, stemming. zelfvertrouwen, slaap, seksuele activiteit, emotie en eetlust. Vroeger werkte men veel meer buiten en kwam in aanraking met de grond. Zo verminderde de stress en kwam men in een positieve stemming. Iemand zoals ik, die veel buiten in de tuin bezig is, vermoedde die positieve invloed al, maar nu wetenschappelijk onderzoek dit effect bewezen heeft, ga ik met nog meer plezier aan het werk in onze tuin. Een Zino Mouton Cadet no.4 sigaar erbij zal al die positiviteit volgens mij nóg veel meer vergroten !

Er wacht trouwens nog meer hoog gezelschap op mij. Ons zwembadwater hoort diepblauw en kraakhelder te zijn, maar is het geen van beide. Schreef ik in drie eerdere blogs al eens over het groentesoep-water in ons bijzondere zwembad; momenteel is het melkachtig, veel te lichtblauw. Ik slaag er maar niet in - ondanks allerlei chemische preparaten - om een sprankelend helder zwembad te krijgen. Bij de aanblik van dit troebele nat, dacht ik aan een kameleon - hier in het Afrikaans verkleurmannetjie genoemd  - die van kleur verandert naar gelang de omstandigheden. Ook dacht ik  weer aan de boekenserie, die ik en bijna iedereen van mijn generatie lang geleden met veel plezier las: De avonturen van de broertjes Klinkhamer en hun boot, de Kameleon. Ik kreeg zelfs visioenen van de vrouw, die er een gewoonte van maakte om te baden in ezelinnenmelk: Cleopatra. Verkeer ik na barones Philippine de Rotschild nu ook nog in het gezelschap van een tweede vrouwspersoon van hoge standing ? De realiteit is helaas veel minder romantisch. In het waterfilter tref ik een grote hoeveelheid verfdeeltjes aan. Beige gekleurde waterbestendige (niet dus) verf van de zwembadrand, die ik twee jaar geleden met grote inspanning aangebracht heb en die nu al aan het loslaten is. 

Het is dus geen ezelinnenmelk en helaas is dus ook geen gezelschap van lieftallige Cleopatra te verwachten. De komende weken zal mijn gezelschap bestaan uit een schuurmachine, meters schuurpapier en een grote emmer verf. Deze keer verf, die hopelijk wél bestand zal zijn tegen water. Mijn eerste werk zal echter zijn om maar liefst 25.000 liter "melk" uit ons zwembad te halen !

Tenslotte:

In de weblog van 17 januari 2019 gebruikte ik de Afrikaanse uitdrukking: "Alles gaan klopdisselboom" met als betekenis: "Alles gaat uitstekend". Tijdens mijn dagelijkse taalpuzzel "Beter Afrikaans" kwam het woord klopdisselboom een paar dagen geleden aan de orde. Men vermeldde, dat dit gezegde opgenomen is in het spreekwoorden- en gezegdeboek van Anton F. Prinsloo en dat boek heb ik sinds kort in mijn bezit. De meerwaarde van dit boek t.o.v. een gewoon Afrikaans woordenboek is, dat er naast de betekenis ook informatie opgenomen is omtrent het bestaan en het gebruik. Prinsloo zegt: "As perde op 'n stywe, egalige draf 'n kar trek, dan klop die disselboom teen die draaghout (juk). De uitdrukking hoort men nog regelmatig in het Karoogebied, waar de mensen nog wel ooit gebruik maken van eenvoudige "donkiekarretjies", getrokken door één of meer ezels !

Afrikaans woordenboek:

 Op droê grond visvang  =  tevergeefs informatie proberen te verkrijgen

"Gekke Sokken Dag"

Vrijdag 29 mei was het volgens Die Burger in Zuid-Afrika #Crazy Socks4Docs- day. Dit is een wereldwijd initiatief ter ondersteuning van medisch personeel. De Australische cardioloog Geoffrey Toogood is depressief en kwam enige tijd geleden met twee verschillende sokken aan op zijn werk. Collega's durfden er niets van te zeggen om hem niet nóg depressiever te maken. De werkelijke reden was echter, dat Toogood's hondje diens sokken "verrinneweerd" had. "Toogood het toe besluit om die stilte en die stigma te verbreek. Die gevolg was #CrazySocks4Docs-day. 'n Veldtog om sy beroep en die samelewing in die algemeen te help om meer begrip te hê vir die swaar las wat mediese werkers dra." Professor Lizette Rabe van de Universiteit van Stellenbosch is voorzitter van de Ithemba-stichting en beijvert zich voor onderzoek naar en bewustmaking van vooral depressie bij medisch personeel.Cijfers tonen aan, dat tussen 45 en 71% van deze beroepsgroep ooit een burn-out krijgt die vaak leidt tot een depressie. De Ithemba-stichting (Ithemba betekent: Hoop) heeft in samenwerking met sokkenfabrikant Falke en CIPLA (Indiase wereldleider in de farmaceutische industrie) 12.000 paar opvallend gekleurde sokken beschikbaar gesteld aan studenten in de medische en gezondheidswetenschappelijke studies met het verzoek om ze opvallend te dragen en op die manier aandacht te vragen voor dit grote probleem. 

Sanja kreeg  een zak met gebreide sokjes voor haar Hug-a-Baby project. Het waren geen complete paren. Wellicht was dat een bewuste keuze van de breisters in verband met de Gekke Sokken Dag. 

Zelf heeft Sanja regelmatig een CrazySocksDag. In haar sokkenmandje liggen zwarte en donkerblauwe sokken bij elkaar en het gebeurt nog wel eens, dat zij enige tijd later tot de ontdekking komt verschillend gekleurde sokken aan te hebben, hoewel zij geen medisch personeelslid  en volgens mij ook niet depressief is. Onze hond Tesca heeft uitsluitend belangstelling voor kluiven en zij kan beslist niet beschuldigd worden van het "verrinneweren" van Sanja's sokken. Volgens mij gebruikte ons moeder dit woord ook wel eens en is het mogelijk Brabants dialect voor iets vernielen. In de Dikke van Dale staat het woord niet.Wie het weet, mag het zeggen. Wie reageert, wordt beloond met een eervolle vermelding in de volgende weblog !

Maandag 1 juni kwamen we in heel Zuid-Afrika in vlak 3 en dat betekende onder andere, dat alcoholische drank weer gekocht en verkocht mocht worden. Iedereen verwachtte vanaf 09.00 uur een enorme rij wachtenden bij alle drankwinkels en die rij wilde ik wel eens met eigen ogen zien. Dus reed ik om 09.20 uur naar enkele drankwinkels om te zien....., dat er niets te zien was. Geen rij wachtenden. Slechts een paar bedelaars, die waarschijnlijk ook verwacht hadden, dat er heel veel kopers zouden komen. Pech voor hen. Wij zijn echt geen drankorgels, maar een enkel glaasje op z'n tijd drinken we wel. Sanja dronk zaterdagavond haar allerlaatste glaasje zoete muskadel. Reden voor ons om 's middags even een bezoek te brengen aan Platform 62, een bezigheid bij de locomotief in Ashton, die normaal een heel uitgebreid wijn-assortiment heeft. Nu was dat aanzienlijk minder, want doordat veel klanten online "gewinkeld" hadden, waren er een aantal rekken minder vol of zelfs helemaal leeg. Voor Sanja was er gelukkig meer dan genoeg en ik heb mijn eigen voorraadje ook meteen maar weer aangevuld !

                                                  
Tenslotte:

Ooit geweten waar het woordje GOLF vandaan komt ? In de juni-uitgave van ons plaatselijk maandblad "Montagu-Mail" stond het antwoord: Lang geleden werd er in Schotland een nieuw tijdverdrijf uitgevonden en dat was GOLF. Die letters staan voor "Gentlemen Only, Ladies Forbidden". Niet bepaald vrouwvriendelijk en daar bleef het niet bij. Zo was er omstreeks 1400 ook een "Rule of Thumb". Dat was een wet, die mannen toestond om hun vrouw te slaan met een stok, maar die mocht niet dikker zijn dan de dikte van 's mans duim.

Vierduizend jaar geleden was het in Babylon gebruikelijk, dat de vader van de bruid zijn nieuwe schoonzoon gedurende een hele maand al het honingbier liet drinken, dat de jong gehuwde maar aankon. Deze periode werd Honey Month genoemd. Een kalender had men toen nog niet. De maanstanden dienden daarom als tijdeenheid. Honey Month werd vanwege de maan later verbasterd tot honeymoon ! 

Afrikaans woordenboek:

Aan iemand is nie salf te smeer nie  =  Die persoon is niet te helpen.