De geschiedenis van de Afrikaanse taal:

Emigreren is een ingrijpende stap die vaak nog gecompliceerder wordt door een vreemde taal. In Zuid-Afrika – en dan met name in de Westkaapse provincie – valt dat enigszins mee,omdat de daar gesproken taal Afrikaans veel lijkt op het Nederlands. Hoe is dit gekomen?

Het Afrikaans is officieel weliswaar een heel jonge taal – pas in 1925 werd het een van de “amptelike” talen in Zuid-Afrika – in werkelijkheid bestaat het reeds enkele eeuwen. Men zou kunnen zeggen dat de geschiedenis van het Afrikaans al in 1652 begon, toen Jan van Riebeeck in opdracht van de Verenigde Oost-Indische Compagnie een verversingspost aan de Kaap de Goede Hoop aanlegde. Samen met de matrozen en de ambtenaren van de VOC kwam het 17^e-eeuwse Nederlands naar de Kaap.

Dit Nederlands is aan de zuidpunt van Afrika een heel eigen leven gaan leiden, los van de ontwikkelingen in het moederland. Het werd de basis van een nieuwe taal: het Afrikaans.

De samenleving in de Kaapkolonie was een bonte mengeling van volken. Naast de blanke, Europese inwoners en de inheemse Hottentotten en Bosjesmannen (tegenwoordig samen Khoisan genoemd) waren er ook talrijke slaven ingevoerd uit Zuid- en ZuidoostAzie en uit West- en Oost-Afrika. Allen met hun eigen taal. Vooral het Maleis en Portugees had een grote invloed op het Nederlands. Later kwamen kolonisten in contact met andere zwarte volkeren zoals de Xhosas en de Zoeloes. Ook hun talen beïnvloedden het Nederlands.  Het Afrikaans bleef de eerste eeuwen slechts een omgangstaal, gebruikt door de boer in zijn contact met zijn arbeiders en tussen de slaven onderling. De officiële taal van het bestuur, de kerk en het onderwijs bleef het Nederlands.

Na de Britse overname van de Kaapkolonie in 1806 begon de Britse overheid een actief beleid om het Engels in te voeren als officiële eerste taal. Tegen deze politiek ontstond aan het eind van de 19^e eeuw verzet:

In 1875 werd het Genootskap van Regte Afrikaners in Paarl opgericht.

Dit wordt ook wel de Eerste Afrikaanse Taalbeweging genoemd. Het doel: het Afrikaans te verheffen van omgangstaal naar cultuur- en schrijftaal.

Aan het begin van de 20^e eeuw ontstond

de Tweede Afrikaanse Taalbeweging (1905-1933).

Deze speelde zich niet alleen af aan de Kaap, maar in heel het huidige Zuid-Afrika. Het gebied waar Nederlands en “Afrikaans” gesproken werd, was sinds het begin van de Grote Trek in 1834 enorm uitgebreid. In die jaren hadden immers groepen “Nederlandssprekende” boeren (Voortrekkers) de Kaapkolonie verlaten en onafhankelijke boeren-republieken in Transvaal en de Oranje Vrijstaat  gesticht. Hun spreektaal was in werkelijkheid al meer Afrikaans dan Nederlands. Na de Anglo-Boerenoorlog (1899-1902) kwamen deze gebieden onder Engels bewind. In 1910 werden de Kaapkolonie, Natal, Transvaal en Oranje Vrijstaat  samengevoegd tot de Unie van Zuid-Afrika met Engels als hoofdtaal. Het Afrikaans kreeg in 1925 bij Wet erkenning als tweede officiële taal. De afspraken werden vastgelegd in de zg. Wet op de Officiele Talen van de Unie.

Het Taalmonument in Paarl herinnert aan de ontstaansgeschiedenis van het Afrikaans.

 * Deze tekst is een vrije vertaling mijnerzijds uit  “de Taalgids voor de Nederlands sprekende toerist in Zuid-Afrika”  (geschreven door Dr. Veltkamp -Visser)

Zuid-Afrikaans Woordenboek:

Broeikasbaba = couveusekindje

Rose Show Rally

Het is verbazingwekkend hoeveel activiteiten er georganiseerd worden om goede doelen te steunen. Vaak wordt er een plaatselijke (township-)school geholpen of worden er kleine hospitaaltjes gebouwd en/of voorzien van broodnodige materialen. Op 8 mei werden wij uitgenodigd om deel te nemen aan een auto-puzzelrit: de Rose Show Rally. The Olive House, een plaatselijk B & B organiseerde deze rit.

 

Om 12.00 uur vertrokken we met zo’n 20 auto’s en de tocht voerde ons door een schitterend stukje Zuid-Afrika. Glooiende druivenvelden omzoomd door prachtige rotsformaties. Uiteindelijk arriveerden we in het plaatsje Pietersfontein waar de tocht eindigde met een verplicht Zuid-Afrikaanse activiteit: een grote barbecue oftewel “een braai”. Gedurende de puzzelrit moesten allerlei opdrachten uitgevoerd worden. Een van die opdrachten was: Ga zwemmen in de Pietersfonteindam. Dit stuwmeer dient om overtollig water te beheersen en om de wijngaarden te voorzien van het nodige water. Het is momenteel hier herfst en de watertemperatuur bedroeg ongeveer 18 graden. De eerlijkheid gebied te zeggen, dat wij niet tot de dapperen behoorden die te water gingen.

Daarmee ging de hoofdprijs aan onze neus voorbij, maar toen  - na de braai - de uitslagen bekend gemaakt werden, bleek Sanja toch een flinke prijs gewonnen te hebben. Bij de tweede opdracht: “Zoek de lelijkste steen die je kunt vinden en maak over die steen een mooi gedicht” produceerde Sanja het onderstaande gedicht:

This red and ugly Stone                                                                    

Was living all alone.

Down by the riverside,

He tried very hard to hide.

He thought: Why am I not smooth and shiny?

I want to be big in stead of tiny.

The sun was shining on his head

And asked him: why are you so sad?

You may be ugly, dull and old,

But you have got a hart of gold!

Het bleek uiteindelijk het mooiste gedicht te zijn en een goedgevulde fruitmand was haar beloning.

Zo kwam er een einde aan een gezellige middag, waarbij we leuke contacten hadden met Nederlanders en Zuid-Afrikaners en waarbij we een schitterend stukje Zuid-Afrikaanse natuur te zien kregen!

                                        Zuid-Afrikaans Woordenboek:

                                                  kitskoffie = oploskoffie

Kahayalethu Care Centre

Via Han Gunst ben ik (Sanja) in contact gekomen met Selistien en Jannie Moses.

Dit zeer gedreven echtpaar vangt een groep kansarme kinderen op in de wijk Ashbury, een township even buiten onze woonplaats Montagu. Het is een groep van ongeveer 20 kinderen in de leeftijd van 2 tot 12 jaar. Hun ouders zijn drank- en/of drugsverslaafd en verwaarlozen hun kinderen. Sommige kinderen van amper 8 jaar snuiven zelfs al gom (lijm) en/of roken dagga (wiet)!  Omdat ze er onverzorgd uitzien, met kapotte kleren lopend en door hun ouders helemaal niet gestimuleerd worden, gaan deze kinderen helemaal niet naar de normale scholen. Selistien zorgt ervoor dat ze eten krijgen en gewassen worden. Ook hun kleren worden onder handen genomen en hun haren gevlochten. Juf Jacky runt de creche. Ze ontvangen daarvoor sponsorbijdragen  van een Nederlandse hulporganisatie : “De Nieuwe Horizon” (zie hun website). Mij was gevraagd om hen onderwijs te geven. Vandaag ben ik er voor het eerst geweest. Het bleek dat er helemaal geen behoorlijk meubilair was. Ik moest dus op de grond zitten. Ook waren er geen  leermiddelen . Het niveau van de kinderen is bedroevend laag. Er is dus nog heel veel werk aan de winkel. Toen een jongetje van drie jaar (Eben)opgehaald werd, zag ik dat zijn moeders gezicht flink beschadigd was. Er was gevochten in het weekend, na een drankfuif. Eben zelf heeft een groeiachterstand en een grote bult op zijn achterhoofd. Gelukkig kreeg ik van de firma Heutink uit Rijssen al wat ontwikkelingsmateriaal mee en heb ik van het gesponsorde bedrag, dat ik van mijn vroegere werkplek, basisschool De Rank in Helmond, ontving, al wat basismaterialen kunnen aanschaffen. Het is mijn bedoeling om voorlopig één ochtend per week met deze kinderen aan de slag te gaan.

Zuid Afrikaans woordenboek.

  

     stokkiesdraai   =  spijbelen         

Wandelen met de honden

Nu we beschikken over nogal wat vrije tijd, willen we ons best nuttig maken door middel van vrijwilligerswerk. En dat is er hier in overvloed! Nederlandse kennissen Ria en Wim Haysma vertelden, dat zij één ochtend per week gaan wandelen met honden uit het dierenasiel van de nabij gelegen plaats Ashton. Dit sprak ons - hondenliefhebbers die we zijn - buitengewoon aan. Honden en katten worden met name in de townships slecht verzorgd, krijgen slecht of geen voer en medische verzorging schiet er al helemaal bij in. Als ze niet meer gewenst zijn, worden ze gewoon gedumpt en worden het zwerfdieren. Als wij een steentje bij kunnen dragen om het lot van de dieren die opgevangen zijn in dit asiel, te verbeteren, dan doen we dat graag. Dus togen we – samen met Ria en Wim – naar het asiel.

De allereerste aanblik van de SPCA viel beslist niet tegen. Uiteraard geen luxe verblijf, maar het geheel maakte wel een nette indruk. In het gebouwtje is een kantoortje, een keukentje en een praktijkruimte waar dierenartsen en verzorgsters hun werk doen. Hier worden alle opgenomen honden en katten onderzocht, verzorgd en zo nodig gesteriliseerd. Buiten verblijven de dieren in redelijk ruime kooien, die er netjes verzorgd uit zien. Elke dag nemen vrijwilligers de honden mee voor een flinke wandeling door een natuurgebied grenzend aan het asiel en dat deden wij met z’n vieren ook. Ieder nam twee honden mee.

 

En zo bezorgden wij deze viervoeters de broodnodige beweging en slecht is het voor ons natuurlijk ook niet!  We hebben besloten om ons voortaan ook wekelijks een ochtend te bekommeren om deze dieren. Het is natuurlijk maar een klein steentje wat we bijdragen, maar alle beetjes helpen en we doen het met liefde en plezier!

Verrassing:

Amper was dit bericht getypt, toen we via Ria  een Duitse mevrouw Wilma genaamd op bezoek kregen. Zij is op zoek naar een huurhuis voor een langere periode en wilde graag ons huurhuis bekijken of dit huis wellicht iets voor haar is. Zij bracht haar hond mee en tot onze grote verrassing en verbazing bleek haar hond, Kaptein genaamd, zojuist door Wilma opgehaald te zijn uit het dierenasiel van Ashton! Gelukkig weer een hond die vanuit ellendige omstandigheden een goed en warm thuis heeft gevonden!

Zuid-Afrikaans woordenboek:

deurklokkie  =  voordeurbel