"Cupressus sempervirens"

Ik kom nog even terug op mijn vorige week geschreven stukje over de cipres, de "kerkhofboom".Ze staan overigens echt niet uitsluitend op kerkhoven. Wie in Italië, Griekenland, Spanje en andere Zuid-Europese landen was, zag deze boom in grote aantallen in het landschap. Niet alleen maar om hun decoratieve waarde. Het hout van de cipres is hard, heel hard en daardoor welhaast onverwoestbaar. Ze groeien niet snel, maar worden oud en daardoor ook groot. Twintig meter halen ze gemakkelijk en dertig meter is ook zeker geen uitzondering. Wij zien zo'n  hoge cipres dagelijks, want er staat een statig, kaarsrecht, exemplaar in onze tuin. De leeftijd weten we niet precies, maar we nemen aan, dat hij geplant is in 1943, het jaar waarin ons huis waarschijnlijk gebouwd is. Die datum heb ik kunnen distilleren uit de oorspronkelijke koopakte  van het 45.000 vierkante meter grote erf. Daarin opgenomen is de bepaling, dat ten laatste 18 maanden na het passeren van de akte (25 november 1941) een residentieel huis gebouwd moet zijn. We nemen daarom aan, dat onze cipres op z'n laatst in 1943 geplant is en dus al 76 jaar oud is. Zo te zien is hij nog steeds gezond. De Engelse schrijver Francis Brett-Young kocht het huis in 1948 van de weduwe Maria Alice Bridgman, geboren Marais. Over de Engelsman verscheen een boek met daarin fotomateriaal toen de schrijver in dit huis woonde. Op één van de foto's is  de cipres duidelijk te  zien  en  had toen  al  een  lengte van zeker 8 meter bereikt.
                                            

             

Er wordt beweerd, dat een cipres het kwaad (de duivel) weg houdt. Als dat inderdaad zo is, dan vind ik dat mooi meegenomen, maar vooralsnog vind ik het gewoon een sieraad in onze tuin en die zal dat hopelijk nog lang blijven !

In het kader van mijn training voor de langeafstandswandeling in Groot-Brittannië, liep ik samen met metgezel Teus een tocht in de Montagu omringende heuvels. Ter hoogte van de wijk Bergsig zagen we een 6-tal mensen, die iets onduidelijks aan het uitvoeren waren. Niet zomaar zwervers, want ze waren gekleed in uniforme werkkleding en allemaal waren ze in het bezit van een grote plastic zak. Op mijn vraag wat zij toch aan het doen waren, antwoordde een vriendelijk bruin vrouwtje, dat zij plantenzaden aan het verzamelen waren  om die op een later tijdstip te gebruiken bij de "rehabilitasie" van de Cogmanskloof. In die kloof wordt al vier jaar gewerkt om de weg volledig te vernieuwen. De weg krijgt plaatselijk een andere vorm, waarbij zelfs dynamiet gebruikt is om ruimte te maken. Op de plaatsen waar de natuurlijke beplanting verdwenen is door ingrijpende werkzaamheden, zaait men de verzamelde zaden om de beschadigde en plaatselijk zelfs verdwenen natuur te herstellen. Mooi, dat in het werkplan omgevingsherstel van de natuur opgenomen is !

Tenslotte:

Kerstviering in november; het wil bij ons maar niet wennen. Een maand te vroeg en een temperatuur van 26 graden. Onze eetgroep half Nederlands-half Afrikaans kwam zaterdagavond weer bij elkaar en de gastvrouw had verzocht om stemmige, bij Kerstmis passende kledij te dragen. 

Niet iedereen voldeed aan dat verzoek, maar Sanja was in stemmig rood gekleed met kerstmuts en ik kon eindelijk mijn chique (Lambardi-) overhemd weer eens uit de kleerkast halen compleet met vlinderstrikje. De bereide gerechten hadden niet veel met Kerst te maken. Geen kalkoen (ek is bly) en geen kerstpudding (ek is jammer), maar het gepresenteerde eten was wél lekker en de gastvrouw had gezorgd voor fraai gedekte tafels volledig in kerstsfeer. Sanja had natuurlijk voor het van haar bekende vuurwerk gezorgd (letterlijk). Al met al best een  gezellige avond. Maar kerstsfeer ??

Afrikaans woordenboek:

pylreguit  =  kaarsrecht

" Noon Day Gun "

Welke bezoeker aan Kaapstad kent niet het fenomeen van Noon Day Gun ? Elke dag sinds 1806 vuurt een kanon vanaf Signal Hill om 12.00 uur op de milliseconde precies zijn kruitlading over de Moederstad. De juistheid van de (atoomklok-)tijd wordt elektronisch gecontroleerd door The South-African Astronomical Observatory. Het geknal begon overigens al vele jaren eerder. Toen de Hollanders in 1652 op de Kaap arriveerden en daar een verversingspost  voor schepen inrichtten, werden twee kanonnen geplaatst, die telkens vuurden wanneer een schip de haven naderde.

De schepen konden zó hun chronometers gelijkstellen. Omdat de knal altijd iets later kwam dan het moment van  afschieten, gebruikten de kapiteins het moment van het zien van de rook als ijkpunt. Bij zo'n lange traditie ging er natuurlijk ook wel eens iets fout. Om het kruit aan te drukken gebruikte men een zogenaamde drie meter lange "rammer". Lang geleden bleef die steken in de loop en vloog bij de ontlading ver de stad in om daar een paard dodelijk te raken. In 1895 kroop een spin in de afstandsbediening en knalde het kanon al om half elf in plaats van om 12 uur. Slechts één keer was er geen knal door een technisch mankement. Dat was op 7 januari 2005 !

Tijdens onze wekelijkse wandelingen gaan onze gesprekken over de meest uiteenlopende onderwerpen. We bespreken regelmatig taalkwesties, maar ook wereldproblemen passeren de revue en die lossen we tijdens de twee uur durende tocht meestal wel op. Door een sterfgeval in mijn familie kwam het gesprek op kerkhoven en vroeg iemand zich af waarom er met name in Zuid-Europa en Midden-Azië, maar óók in Zuid-Afrika vaak cipressen op kerkhoven staan. Tijd voor mij om eens te googelen. Zo zijn er godsdienst gerelateerde redenen: In de Bijbel komt men de cipres tegen bij Genesis 6:14, 1 Koningen 10 en Jesaja 41:19. De Iraanse overlevering verhaalt van een cipres, die afkomstig is uit het Paradijs. Ook zou de cipres het kwaad (de duivel) weghouden en is de boom symbool van dood en rouw. Voor de Grieken was de cipres het zinnebeeld van de uit de aarde voortkomende, eeuwige verjonging van de natuur, zodat men leven en dood in haar meende te zien. De dichter Ovidius spreekt over een jongeman, Cyparissus genaamd, die per ongeluk een geliefd hert doodt. Hij is ontroostbaar en vraagt om voor altijd te huilen. Daarop verandert hij in een cipres met het sap van de boom als tranen. Een meer wereldlijke benadering spreekt van de cipres als belangrijk deel van decoratieve landschapsarchitectuur, waarbij de hoge boom als de spits van een kathedraal hoog richting de hemel jaagt !

Tenslotte:
Wat is in Zuid-Afrika de overeenkomst tussen een politieagent, een militair, een politicus en een onderwijzer ? Het antwoord: Ze zijn "allemaal" moddervet. Een groot aantal van hen valt zuchtend en steunend zelfs in de categorie van obese. De politie in de West-Kaap scoort met 77 % hoog wat betreft zwaar overgewicht. Er circuleert op Youtube een filmpje van dikke agenten, die zich met grote moeite uit hun dienstauto wurmen om daarna achter een snelle, magere gauwdief te rennen. Situatie hopeloos voor de agenten, natuurlijk. Politici scoren met 85 % zwaargewichten (letterlijk!) nóg hoger. Zij doen hun werk (nou ja ??) slechts wanneer er vóór en na de vergadering grote buffetten zijn.
Zou de dagelijkse afwezigheid van 10 % van de leerkrachten te verklaren zijn door hun ongezonde levensstijl ? In vroeger tijden waren de onderwijssalarissen dermate laag, dat men zich geen overvloedige en vooral ongezonde maaltijden kon bekostigen. Gelukkig is het niet allemaal kommer en kwel voor de dikzakken. Een Brits medisch onderzoek toont aan, dat dikke mensen minder vaak dementie krijgen dan slankere personen als ze tenminste niet eerder sterven vaan hartvervetting. Ook kunnen ze beter tegen de kou dan dunne personen in geval de elektriciteit  uitvalt en ook overleeft de zwaargewicht hongersnood langer wanneer de Zuid-Afrikaanse economie nog verder achteruit gaat !

Afrikaans woordenboek:

'n yslike moroon  =  een grote idioot

"Busje komt zo !"

 Zondag heb ik Sanja en broer Wim vanwege een sterfgeval in onze familie naar de Kaapse luchthaven gebracht. Er vliegen nogal wat luchtvaartmaatschappijen de route Kaapstad- Amsterdam en gelukkig is er elke dag een mogelijkheid om naar Nederland te vliegen. Dat lukte zondag ook en 16 uur later stonden zij veilig en wel op Hollandse bodem. Op zo'n moment ervaren we wel het nadeel meer dan 10.000 kilometer van onze familie verwijderd te wonen. Ik wens de familie heel veel sterkt met het verlies. Al ben ik ver van jullie verwijderd, weet, dat ik in gedachte bij jullie ben !                                    

Vorige week schreef ik al over Matjiesfontein, het miniplaatsje, dat compleet tot Nationaal Erfgoed is verklaard. Niet alleen de gebouwen zijn bezienswaardig. Ook de twee musea, het station, de klassieke auto's, geparkeerd vóór het Milner-hotel en zeker ook de opvallende, rode Engelse dubbeldekker. In 1960 werden de oude elektrische trams uit het Kaapse verkeer gehaald en vervangen door 100 Engelse dubbeldeks-bussen. Die werden op hun beurt in 1976 afgedankt, waarna het Transport-museum  van Matjiesfontein één exemplaar kon bemachtigen. Na een volledige restauratie kunnen toeristen een sightseeing-tour door het hele dorp maken.

Die trip duurt precies tien minuten om de drie straatjes volledig door gereden te hebben. Ook hier speelt Johnnie, de eerder genoemde fameuze hotelemployee, een belangrijke rol. Nadat hij op zijn trompet geblazen heeft, stappen de passagiers in en start een interessante tour !

Zuid-Afrika kent officieel 11 talen en in de in 1994 geschreven nieuwe Grondwet is bepaald, dat alle 11 talen een gelijk recht van bestaan dienen te hebben. In de praktijk zijn drie het meest gesproken en worden veel meer gebruikt. Dat zijn Engels en Afrikaans en Xhosa. Lange tijd leverde dat niet al te veel problemen op. Op bepaalde scholen gaf men les in het Engels, andere deden dat in het Afrikaans en een groot aantal scholen - waaronder een aantal universiteiten - gaven lessen / colleges in beide talen. Daar begint verandering in te komen. De universiteit van Pretoria schrapte enkele jaren geleden de colleges in het Afrikaans en wat niemand verwachtte, maar wat wél staat te gebeuren: De universiteit van Stellenbosch geeft geen volwaardige colleges meer in het Afrikaans en dat leidt tot grote verdeeldheid onder de bevolking. Als er één stad verbonden is met de Afrikaanse taal, is het wel Stellenbosch. Gouverneur Simon van der Stel draaide  zich om in zijn graf toen hij de rector-Magnificus van de universiteit, Wim De Villiers, deze ingrijpende verandering hoorde aankondigen. Wat blijft er over van de taalwetten, die opgenomen zijn in de Grondwet ? Van gelijkwaardigheid van alle talen is helemaal niets meer over. Er zijn zelfs al rechtszaken aangespannen om de verandering te keren, maar tevergeefs. Engels is niet meer te stuiten en wordt dé onderwijstaal. Pessimisten verwachten, dat de Afrikaans sprekenden een steeds kleiner wordende minderheid in Zuid-Afrika gaan worden. Wij, Nederlanders zijn natuurlijk geen partij in deze taalstrijd, maar we zullen er van uit moeten gaan, dat de sterke Nederlandse band, die er sinds 1652 is, steeds minder zal worden. Wat gebeurt er met het Afrikahuis in Nederland, waar alle Afrikaans schrijvende schrijvers en dichters zo graag komen ?

Breyten Breytenbach zei er dit over tijdens zijn recente verblijf in België: "De zeer eenzijdige bevordering van het Engels uit naam van globalisering, die ten koste gaat van alle inheemse talen is alleen maar een nieuwe vorm van kolonisering", aldus Breytenbach !

Afrikaans woordenboek:

'n eindelose twakpratery  =  gezwam in de ruimte

Breyten Breytenbach spreekt !

Breyten Breytenbach wordt in Zuid-Afrika algemeen beschouwd als de beste en invloedrijkste schrijver/dichter van deze tijd. Hij is regelmatig in Nederland en België en staat ook daar hoog aangeschreven. Als Breyten spreekt, heeft hij ook iets te zeggen. Op woensdag 15 oktober  hield hij een lezing in de Universiteit van Gent. Breytenbach is somber over de situatie in Zuid-Afrika vandaag de dag. Het land is in zijn ogen een éénpartijstaat, waar geen ruimte of respect zou zijn voor culturele verschillen tussen de bevolkingsgroepen. "Wat is er geworden van Mandela's droom van een rechtvaardige toekomst" vraagt hij. Waren we soms blind ? Hoe konden we toelaten dat Zuid-Afrika ten prooi viel aan uitbuiting, criminaliteit, vriendjespolitiek en corruptie, zogenaamd gerechtvaardigd door een beroep op de wil van het volk ? Terwijl het juist de armen in de samenleving zijn die door deze diefstal het zwaarst benadeeld worden. Het einde van de Apartheid heeft volgens Breytenbach geen nationale bevrijding gebracht. De economische structuren zijn intact gelaten zonder het systeem van uitbuiting af te breken. Het was geen transformatie; alleen symboolpolitiek om wit te vervangen met zwart, ongeacht competentie, loyaliteit, aansprakelijkheid en eerlijkheid. De staat  is verdeeld onder clans, families, facties en politieke despoten. Verkwanseld en niemand durft er in het openbaar iets van te zeggen.  Zonder de naam te noemen, houdt hij de afgezette president Jacob Zuma grotendeels verantwoordelijk voor de teloorgang van het land. Over de nieuwe president Cyriel Ramaphosa zegt hij niets. Die geeft hij - net als velen in dit land - het voordeel van de twijfel !(Breytenbach sprak ook nog over de zeer actuele taalkwestie rond het Afrikaans. Zijn uitspraken daarover komen volgende week).

Onze tot een drietal uitgedunde motorgroep  bezocht vorige week het plaatsje Matjiesfontein. De heenreis van 160 km ging via de Keisie en de Koo naar Matroosberg en van daaraf was het nog 80 km over de N1 snelweg naar dit bijzondere dorpje, dat slechts uit een paar straten bestaat. Klein, maar bijna alle gebouwen zijn wel monumenten. Reden, waarom het in 1975 tot Nationaal Erfgoed verklaard is. Het bekendste gebouw is zonder twijfel het " Lord Milner Hotel". In 1899 werd het als militair hospitaal gebouwd voor gewonde Britse militairen, die vochten in de Tweede Anglo-Boerenoorlog. In 1968 kocht hotelmagnaat David Rawdon het gebouw, verbouwde het tot een luxe hotel en gaf het de Milner-naam. Johnnie, een beroemd personeelslid vertelde ons, dat ze in afwachting waren van de aankomst 's avonds van de fameuze "Rovos-trein". Omdat het die middag echter erg rustig was, kregen wij drieën een rondleiding van hem door het historisch deel van het gebouw met meubels en andere voorwerpen van ruim 100 jaar geleden.
Alfred Milner (1854-1925) was van Duitse afkomst, maar het gezin verhuisde naar Engeland. Van 1897-1905 was hij gouverneur van de Kaapkolonie en High-Commissioner van Zuid-Afrika. In de Tweede Boerenoorlog was hij mede verantwoordelijk voor de winst van de Engelsen. Vanaf 1897 had hij een relatie met de beroemde mijn-magnaat Cecil Rhodes, maar in 1925 trouwde hij met weduwe Violet Cecil. In 1925 werd hij gestoken door een tseetseevlieg en kreeg daardoor slaapziekte om korte tijd later in Canterbury te overlijden !

Tenslotte:
Vorige week ging Sanja op stap met alle leden van "Ouma se Hekelblokkie groep". Een aantal blanke vrouwen geeft wekelijks brei, haak- en naailessen aan een groep bruine vrouwen. Zij kopen zelf materiaal en maken in opdracht spreien, washandjes, servetten en schilderijtjes. Deze worden verkocht, waardoor ze wat inkomsten genereren. Van de restjes wol haken of breien ze thuis mutsjes, sokjes, truitjes en dekentjes voor het Hug-a-Baby project, dat Sanja inmiddels zelf runt. Jaarlijks wordt er voor deze groep een uitstapje georganiseerd en dit jaar ging de trip naar het doveninstituut in Worcester. Het is een groot complex met wooneenheden, activiteitencentra en ook een eigen school en kerk. Na de koffiepauze werd uitleg gegeven over het ontstaan van het instituut en over de diverse activiteiten. 

Er is een handwerkgroep, een kwekerij, een wasserij, een schoonheidssalon en er wordt aan houtbewerking gedaan. Ook worden er appartementen verhuurd. Alle activiteiten en werkzaamheden - inclusief de heerlijke lunch,die we kregen - worden door de doven en slechthorenden zelf uitgevoerd. Al met al: een vermoeiende, maar zeer geslaagde dag !

Afrikaans woordenboek:

uitskopskoene  =  slippers