" Van hetzelfde laken een pak "

In Nederland is de nodige ophef ontstaan over het slechte niveau van de leerlingen, met name wat betreft het begrijpend lezen. (terecht, vindt deze ex-onderwijzer). Dat is overigens niet alleen in Nederland het geval. Zeker ook in Zuid-Afrika. "81 % van graad 4 leerlinge (10 jr) in Suid-Afrika kan nie met begrip lees nie, wys die Internasionale Vereniging vir die Evaluering van Opvoedkundige Prestasie se peiling oor die vordering in internasionale leesvaardigheden". Basil Manuel, woordvoerder van de onderwijzersvakbond Naptosa, heeft vorige week dinsdag aan Die Burger gezegd: "Ek is nie verbaas oor die syfer nie. Meer moet belê word om onderwysers te ontwikkel wat leerlinge doeltreffender kan onderrig. Kinders kan blaf, maar hulle blaf op die oomblik die woorde. Meganies kan hulle  lees, maar nie verstaan wat hulle lees nie." Volgens professor Spaull was het begrijpend lezen tussen 2006 en 2016 sterk verbeterd, maar is nu weer op het lagere niveau van voorheen. De West-Kaap doet het nog het minst slecht en meisjes scoren duidelijk beter dan jongens. 57 Landen namen deel aan het onderzoek en 21 daarvan zijn gedurende de pandemie achteruit gegaan. Maar Zuid-Afrika verreweg het ergste. 

Ik heb beloofd om vooral positief nieuws op mijn weblog te plaatsen. Daarom het volgende: 

De Universiteit van Kaapstad haalde weer de hoogste klassering van alle Zuid-Afrikaanse universiteiten en belandde op plaats 267 (van 2000). Dat blijkt uit een onderzoek verricht door het "Center for World University Rankings". 

Drie Amerikaanse universiteiten staan aan de top: 1. Harvard 

2. Technical Institute of Massachusetts 3. Stanford. 4. Cambridge (UK) 5. Oxford (UK). De Nederlandse universiteiten scoorden als volgt: 73. Universiteit van Utrecht 83. Universiteit van Amsterdam 87. Leiden 95. Erasmus Rotterdam 105. Groningen 149. VU Amsterdam 161. Radboud Amsterdam 178. Wageningen 253. Maastricht  265. Delft 343. TU Eindhoven 425. TU Twente 670. Tilburg !

Tijdens de wandeling van afgelopen dinsdag in het westelijk deel van Robertson zag ik nogal wat indrukwekkende eikenbomen. Eiken behoren niet tot de inheemse boomsoorten van Zuid-Afrika. Ze zijn in  1679 in de West-Kaap geplant door VOC-commandeur Simon van der Stel.  In het gebied "Wildenbosch" gebeurde dat en daar vestigden zich in de jaren daarna meerdere gezinnen. Zij spraken van "Van der Stel se bosch" en dat werd later Stellenbosch. Deze plaats kreeg ook de bijnaam Eikenstad vanwege het grote aantal eikenbomen. In 1688 vestigden zich daar Hugenoten, die weggevlucht waren uit Frankrijk en zij brachten de wijncultuur mee naar de Kaap. Deze van oorsprong Europese wijnboeren waren gewend om hun wijnvaten van eikenhout te maken. Er werden daarom grote aantallen eikenbomen geplant. Omdat de eiken in het Zuid-Afrikaanse klimaat veel sneller groeiden dan in Europa, bleek het eikenhout al snel te sponzig en dus ongeschikt om wijnvaten van te maken.  

Robertson bleek ook heel geschikt voor de druiventeelt en ik vermoed, dat er daarom lang geleden ook zo veel eiken geplant zijn. Afrikaners spreken overigens niet van eikenboom maar noemen die "akkerboom". Akker is hier de benaming van eikel. "Saam met beuke en kastaiings behoort de akkerboom tot de familie van doppiesdra-ers".

Op het erf van de boerderij Langdam - 40 km buiten ons dorp - staat zo'n heel oude akkerboom en het zou naar men aanneemt, een afstammeling zijn van de eikenbomen, die in 1679 door Simon van der Stel geplant zijn. De boom staat op een hellend vlak naast een riviertje en dreigt om te vallen. Een deel van het wortelstelsel is al bloot komen te liggen. Als deze afstammeling gered moet worden, is er haast geboden. Mij is gevraagd om de plaatselijke situatie te gaan bekijken en zo nodig een plan te laten maken door een expert op dit gebied.  Een rit op de motor naar Langdam staat daarom binnenkort te gebeuren !

Afrikaans woordenboek:

Tusse die boom en die bas wees  =  noch het een, noch het ander.

" Graaiflatie "

Ik gok er op, dat "het woord van 2023" deze keer "graaiflatie" gaat worden. Bedrijven gebruiken de inflatie om hun prijzen extra te verhogen. En dat fenomeen grijpt flink om zich heen. Het lijkt vooral veel te gebeuren in de sectoren bouw, handel, transport, horeca en vrije tijd. Op grote schaal gaan ook voedselprijzen de hoogte in. Die stegen in 2022 met 15 % terwijl de inflatie "slechts" 4,4 % bedroeg. Veel producenten en dienstverleners hebben hun prijzen extra verhoogd om verliezen uit de coronaperiode goed te maken of om een buffer aan te leggen voor toekomstige mindere tijden. 

Hogere prijzen zijn er niet alleen in de westerse wereld, ook in Zuid-Afrika wordt alles veel duurder. Sanja constateert, dat boodschappen doen fors duurder geworden is. Dat komt deels door de koers van de Rand, die sterk in waarde gedaald is (1 euro = 20 Rand). maar ook door gestegen productie- en vervoerkosten. Solarpanelen uit China gingen bijvoorbeeld in een jaar tijd van R. 1800 naar R. 3500. Dat er hier toch mogelijk ook sprake is van graaiflatie zag ik bij supermarkt De Spar. Een populaire fles Java-Pinotage wijn van Van Loveren kostte anderhalf jaar geleden R. 50. Nu betaal je voor diezelfde fles R. 100. Dat raakt ons niet erg, want wij zijn zeer matige wijndrinkers en goed nieuws is, dat tuinbonen van HAK niet duurder geworden zijn. Daarom heb ik tijdens Sanja's afwezigheid vijf potjes uit de schappen gegraaid !

Maandag heb ik Sanja opgehaald van de Kaapse luchthaven. Haar verblijf in Nederland zat er weer op.  Met twee koffers (2x23 kg), handbagage (7 kg) en een handtas (2kg) had zij alle toegestane bagagemogelijkheden volledig gebruikt. De inhoud heeft voor mij zelden verrassingen: babykleertjes en artikelen die in Zuid-Afrika niet of moeilijk te verkrijgen zijn. Maar soms zit er ook iets voor mij in. Twee jaar geleden bracht zij  een motorjas en motorlaarzen mee. Deze keer  zaten er twee door mij bestelde boeken in een koffer en daar ben ik heel blij mee. 

Mari van Kasteren uit Son en Breugel heeft motorsportboeken samengesteld over de "Nederlandse Motorsport Bond" (NMB). In de periode 1969-1981 bracht ik vele weekenden door op motorraces als lid van Motorclub Geldrop. Die club had een redelijk succesvolle motorcoureur in de gelederen: Harrie van Wanrooij. Mari van Kasteren heeft een monnikenwerk verricht door van alle wedstrijden verslagen te maken en dat heeft een interessant boek van maar liefst  212 bladzijden opgeleverd. 

Daar bleef het niet bij, want hij produceerde daarna ook nog een lijvig boek (220 bladzijden) over de beroemde, maar zeker ook beruchte "24 uur van Oss". De langeafstandswedstrijd die door nogal veel ernstige ongevallen met bijna elk jaar dodelijke slachtoffers ontsierd werd. Dankzij van Kasterens schrijversactiviteiten en Sanja's koerierswerk, heb ik nu twee prachtige naslagwerken in mijn bezit. Ze brengen na 50 jaar weer veel herinneringen bij mij naar boven !

Tenslotte:

Mijn aandeel in het verhaal over ons "huis met een verhaal" en de Engelse schrijver Francis Brett Young is klaar. Met veel plezier heb ik er aan gewerkt en vind het leuk om een waardevolle bijdrage aan de geschiedschrijving van Montagu geleverd te hebben. Binnenkort verschijnt het complete 20 pagina's tellend verhaal op de website van Montagu Museum. Nadere informatie volgt ! 

Afrikaans woordenboek:

Ek moet uitkruip vir my suiker  =  ik moet mijn eigen boontjes doppen

" Stop and Go ! "

Tijdens mijn verblijf in Nederland een maand geleden, moest ik weer eens ervaren hoe druk het verkeer en hoe vol de wegen zijn. Komend van Schiphol en rijdend naar het zuiden des lands was volgens de verkeersregels de maximumsnelheid bijna de gehele rit beperkt tot 100 kilometer per uur. Maar die snelheid kon ik niet eens halen vanwege de overvolle snelwegen. Voor de Nederlanders een dagelijks verschijnsel, maar voor een buitenlandse Nederlander een onprettige ervaring. Wij zijn dat drukke verkeer helemaal niet gewend. Ja, als we naar Kaapstad rijden, komen we 10 kilometer vóór de stad wel eens in een langzaam rijdende file, maar in onze omgeving bestaat die drukte eigenlijk nooit. Stoplichten om het verkeer in goede banen te leiden zijn er maar weinig en die zijn ook niet nodig. In dorpen als Montagu en kleinere steden als Worcester verloopt de verkeersstroom over het algemeen rustig en redelijk gedisciplineerd. Er wordt op de provinciale wegen (met een maximum snelheid van 120 km) best wel hard gereden, maar in de bebouwde kom (maximaal 60 km) zijn er weinig problemen. 

Een bijzonder fenomeen is de voorrangsregeling op kruispunten met stopstrepen. Het valt elke (Nederlandse) toerist gegarandeerd op. Wie het eerst komt, die het eerst maalt, ofwel: wie als eerste stopt bij de stopstreep, rijdt ook als eerste weer verder. Daarna de tweede "stopper" en zo voort. Het systeem werkt zo goed als perfect, want bijna iedereen houdt zich aan de regel. In Nederland - met dat drukke verkeer - zou zo'n regel absoluut niet werken. Misschien zou de eerste nog voorrang krijgen, maar daarna vindt waarschijnlijk iedereen, dat hij of zij de volgende is. Daar moeten wel verkeerslichten zijn om te zorgen voor een redelijk ordelijk verloop !

In 2017 en 2022 schreef ik al een paar  keer stukjes over  tuinbonen. Voor mij nog steeds één van mijn favoriete groenten. Helaas iets minder favoriet bij Sanja en dus komt deze gezonde "lekkernij" niet zo vaak bij ons op tafel. Nu is Sanja in Nederland en dat betekent, dat ik nu voor mij zelf moet zorgen en dat doe ik heel goed, vind ik zelf. Sanja maakt  het me ook wel gemakkelijk, want de diepvries ligt vol ingevroren bakjes met overgebleven etenswaar. Een paar dagen geleden greep ik toch mis op enkele noodzakelijkheden en deed ik dus een keer  boodschappen bij de Spar. Daar is nog  steeds het eerder beschreven Hollandse hoekje met producten die in Nederland in overvloed aanwezig zijn, maar die hier in Zuid-Afrika niet of nauwelijks te koop zijn. Ik kwam op het juiste moment, want - naast appelmoes van HAK en Rinse appelstroop stonden er maar liefst zeven potjes HAK tuinbonen. Vorig jaar hield ik me nog in en nam slechts twee potjes mee, maar deze keer kon ik me niet beheersen en verdwenen er vijf potjes in mijn boodschappenmandje.  Voorlopig kan ik daar wel even mee vooruit. Of Sanja met mijn aankoop blij is, valt te betwijfelen. Wellicht zal ik nu zelf de handen uit mijn mouwen moeten steken en werkzaamheden in de keuken moeten gaan verrichten. Nou ja, elk voordeel heeft zijn nadeel !

In het geval van de tuinbonen leidde dat bij mij tot enig onderzoek. Ik wilde er wat meer van weten en dan kun je tegenwoordig alles vinden op internet. Even googelen leverde me de volgende informatie op:

Tuinbonen zijn zaden van een vrij grote, viltachtige peul. Er zitten 2 tot 5 zaden in één peul en in Nederland zijn de maanden juli en augustus oogstmaanden. Tuinbonen worden al heel lang verbouwd. Al in 6000 voor Christus was er deze groente al. Bij archeologische opgravingen in Israël werd dat vastgesteld. In Nederland zijn tuinbonen bekend sinds de 15e eeuw. 

Ze zijn heel gezond en bevatten een hoog gehalte aan vitamine B en C. Er zijn meerdere namen voor tuinbonen: ze worden ook wel "dikke duimen" genoemd en "boeren boxen". Vroeger sprak mijn moeder van "flodderbonen". Die naam schijnt te danken zijn aan het losse laagje om de groene kern en dit jasje kan een beetje bitter zijn. De uitgesproken smaak is niet bij iedereen geliefd. Ze zijn niet vaak meer verkrijgbaar in de winkel, maar bij onze Spar gelukkig wel !

Afrikaans woordenboek: 

Honger is die beste kok  =  Honger maakt rauwe bonen zoet.

 

" Het gras is altijd groener aan de overkant "

Aan de overkant van onze straat en schuin tegenover ons huis staat er nog een "rietdakhuis", Het is geen gewoon woonhuis, maar het clubhuis voor leden van de "Rolbalclub Montagu". Engelsen hebben het spel lang geleden  in Zuid-Afrika gebracht. Daar is het een heel populaire sport geworden. Ik kom er vrijwel dagelijks langs als ik wandel met onze honden en kijk met enige verbazing naar de perfecte grasmat, die ook in de kurkdroge zomer zo mooi groen blijft.  De club heeft slechts één fulltime tuinman die het gazon in goede staat houdt door veel te besproeien en met behulp van een originele Engelse Atco kooimaaier het gazon te maaien. Lang geleden maakte ons hoveniersbedrijf ook al gebruik van zo'n bijzonder mooi maaiende grasmaaimachine.

Rolbal is 'n sport waar balle op 'n grasbaan gerol word. Die doel is om jou bal so naby as moontlik aan die kleiner doelbal, die "witte", ook wel die "jack" of "kitty" genoem, te rol. Die grasperk het 'n oppervlak van 36,5 tot 38,5 vierkant meter en die groot bruin of swart balle wat gebruik word, moet 'n deursnee van 12 tot 13 cm  en 'n massa van 1,3 tot 1,6 kg hê. Aan die eenkant van die balle is 'n massastuk ingevoeg sodat dit effens eenkant toeswaai wanneer dit gerol word. Vir elke bal wat nader as de teenstander se bal opeindig, kry jy 'n punt. Dit word in spanne van twee, drie of vier spelers elk gespeel sowel deur manne as vroue en hoewel dit hoofsaaklik deur ouer mense beoefen word, stel al hoe meer jong mense teenswoordig ook daarin belang. In Suid-Afrika is rolbal baie gewild en die land het al van die wêreld se voorste spelers opgelewer !

Dinsdag heb  ik samen met een wandelmaat weer een behoorlijk zware wandeling ondernomen. Op diens verzoek liepen we voor de derde keer de Fish Eagle Trail bij wijnbedrijf Van Loveren. De trail kreeg deze naam, omdat er in één van de grote eucalyptusbomen langs de rivier een visarend paar nestelt. We hebben alle keren goed gekeken, maar de indrukwekkende visarenden hebben we nog nooit gezien. In kilometers is de tocht niet zo indrukwekkend. Negen kilometer op vlak terrein is goed te doen, maar als je tijdens die negen kilometer tot drie keer toe steile hellingen op en af moet gaan, vraagt dat een grote inspanning. 

Bergop is al  zwaar, maar afdalen op een helling met losliggende stenen vraagt veel concentratie en is  ook nog gevaarlijk. Van de drie keer dat we deze trail liepen, was onze snelste tijd drie uur. Dat betekent een gemiddelde van drie kilometer per uur. Ter vergelijking: negen kilometer op een vlak pad doen we in twee uur. Ook deze keer was de voldoening weer groot. De 360 graden uitzichten vanaf de bergtop zijn adembenemend en de aansluitende lunch is ook telkens een voldoening gevende bezigheid. Het lopen van dergelijke tochten is lichamelijk natuurlijk gezond voor lijf en leden, maar door het inspannend bezig zijn in zo'n fraaie omgeving verdwijnt de stress volkomen. Het is een inspannende ontspanning of zo men wil een ontspannende  inspanning !

Afrikaans woordenboek:

Met apostelperde reis  =  te voet gaan