"Zet een kaars voor je raam "

Wie kent zanger en lied niet ? Het was ook één van de meest gedraaide platen bij het programma "Candlelight" gepresenteerd door Jan van Veen. Zowat iedereen luisterde destijds naar de door van Veen voorgelezen gedichten van gewone Nederlanders en op de achtergrond klonk het lied: "Can I get there by candlelight" gezongen door David McWilliams. Deze gedachten kwamen bij mij op tijdens één van de momenten waarop energieleverancier Eskom het weer eens nodig vond om geplande stroomonderbrekingen toe te passen, omdat deze staatsonderneming nog altijd onvoldoende stroom weet te leveren. Sinds begin jaren '90 werd er al geen onderhoud meer uitgevoerd. 

Goed opgeleid en kundig (meestal blank) personeel werd afgedankt of ging uit eigener beweging weg. Jaarlijks stopte de overheid miljarden Randen in het bedrijf, maar door wanbeheer, corruptie en onkunde vielen krachtstations met grote regelmaat uit. Het tekort werd nog vergroot doordat Eskom van de regering de opdracht gekregen had om het hele land tot in de verste uithoeken van elektriciteit te voorzien. Wanbetalers - en die waren en zijn er miljoenen - mogen niet afgesloten worden. Bovendien weten slimmeriken in de townships allerlei illegale verbindingen aan elkaar te knopen om op deze manier gratis stroom te krijgen. De nieuwe CEO André de Ruyter doet wat hij kan om het bedrijf te reorganiseren, maar heeft nog een lange weg te gaan. Modernisering is noodzakelijk. Tot nu toe functioneren alle krachtstations op steenkool en als die niet voldoende voor handen is, gebruikt men diesel als brandstof. Uit economisch en milieutechnisch oogpunt een slechte zaak. 

In 2007 startte de bouw van de Medupi krachtcentrale in het noordelijk gelegen Lephalale. Pas in augustus 2021 verklaarde Escom de centrale voor klaar om te gaan leveren, maar bij de eerste twee grote tests faalde het station jammerlijk. Bovendien protesteren milieuorganisaties al van het begin af aan over de uitstoot van ongeveer 25 miljoen ton CO-2 van deze centrale. Ondanks alle problemen en kritiek houdt de regering vast aan de eerder genomen besluiten en blijft kiezen voor steenkool (en is van plan om nog 5 nieuwe steenkolenmijnen te gaan exploiteren) in plaats van hedendaagse alternatieven als wind- en zonne-energie !

Op 23 oktober 2020 kwam onze SPCA-special Tinka in ons gezin. Onze Djoeke moesten we na bijna 16 jaar in laten slapen en voor onze Tesca bleek "alleen is maar alleen" niet leuk te zijn. Tinka, een deels Bordercollie-deels ??? bleek toch niet helemaal de "lieve, rustige tweejarige hond" te zijn. Lief en tweejarig was ze wel, maar rustig. Nou, nee niet bepaald. Maar we genieten elke dag van deze zeer ondernemende hond, die bovendien de beste maatjes is geworden met Montie, de Jack-Russel van onze buren. Zaterdag werd onze Tinka drie jaar. We hopen nog lang plezier van deze lieve druktemaker te hebben !

Tenslotte:

De belangrijkste reden voor Sanja om minstens twee keer per jaar naar Nederland te vliegen, is natuurlijk om haar familie en vriendinnen weer eens te ontmoeten. Maar er is voor haar nóg een belangrijke reden: Haar "Hug-a-Baby" project. In de perioden tussen haar bezoeken raakt de berging van het appartement van haar ouders zo ongeveer tot het plafond vol met babyspulletjes. Sommige gekocht, maar het overgrote deel is gemaakt door mensen met vaardige (handwerk-)handen. Elke maand levert Sanja zo'n 40 gevulde tassen af bij de kraamafdeling van het hospitaal bij ons om de hoek. 

Wij beschikken over een groot huis, maar onze logeerkamer is niet te gebruiken door eventuele logees. De badkuip zou trouwens ook niet door gasten gebruikt kunnen worden en wie met zeer hoge nood het bijbehorende gastentoilet zou moeten gebruiken, komt hopeloos te laat, want er dient eerst een grote massa babyspul verwijderd te worden. Van de 5 grote kasten in ons woonstel (apart gastenverblijf) zijn er drie die uitpuilen met allerhande materialen, die moeders van pas geboren babies goed kunnen gebruiken. Hulp bieden oké, maar naar mijn bescheiden mening kun je ook overdrijven !

                                              

   Afrikaans woordenboek:

                    'n tepeltapper  =  een zuigeling

"Een grote familie"

Zo'n 70 jaar geleden hadden jongens niet namen als Noah, Levi, Pepijn of Finn. Meestal kreeg men een naam van vader, opa of een oom en die heetten gewoon Jan, Hendrik, Frits, Piet, Harrie of Antoon. Mijn ooms en tantes waren nogal productief op het gebied van voortplanting en van gezinnen met 10 of meer kinderen keek bijna niemand in die tijd op. Zo zijn er in mijn uitgebreide familie zes neven, die allemaal Leo heten en drie daarvan hebben ook nog de achternaam van de Sande. Eén van die drie naamgenoten is Leo van de Sande, woonachtig in Nuenen. Deze Leo werd geboren op 13 mei 1949 en kwam zes dagen eerder op deze aardkloot dan mijn persoontje. Leo leerde het traditioneel maaien en oogsten van zijn vader, die als boer aanvankelijk zonder mechanisch gereedschap moest werken. Later gebeurde dat met paard en trekker. Neef Leo raakte geïnteresseerd in landbouwmachines toen hij als 15 jarige jongeman ging helpen bij machinefabriek De Rooij in Nuenen.

Na zijn hele werkzame leven tussen landbouwmachines gezeten te hebben, wilde hij de oude technieken graag demonstreren in zijn woonplaats. Samen met een groep boeren geven zij al enkele jaren demonstraties onder de naam: De Dorsklippels. Het historisch maaien, oogsten en dorsen is ontstaan uit het bezoeken van oldtimer evenementen en festivals.  Maar Leo wilde vooral zelf iets doen in plaats van alleen maar toeschouwer zijn. Het idee was geboren en al spoedig kwam er een dorskast, een McCormick zelfbinder uit 1952 en een Fiat 411R tractor. Dat er veel belangstelling voor de demonstraties is, blijkt wel uit de grote aantallen kijkers, die er elk jaar komen opdagen. De passie voor Fiat tractoren en andere landbouwmachines is altijd gebleven en intussen verzamelde hij een twintigtal oude tractoren van dit Italiaanse merk, die hij helemaal zelf heeft opgeknapt ! (op NGN200.nl stond een interview met Leo van de Sande en daar heb ik dankbaar gebruik van gemaakt in deze blog).

Het aantal daklozen in Kaapstad is niet bekend, maar dat het er heel erg veel zijn, is een understatement. In de Kaapse wijk Vredenhoek  nam de politie alle tenten van de daklozen in beslag en dreigde met harde en gewapende acties de groep te verwijderen. Wegjagen is natuurlijk slechts het probleem verplaatsen en is geen oplossing. Nu heeft een groep "gewone burgers" de handen ineen geslagen en R. 30.000 uit eigen zak bijeen gebracht. Daarmee kon een verblijfplaats gehuurd worden waardoor de daklozen tijdelijk een fatsoenlijk dak boven hun hoofd hebben. Elke deelnemende burger betaalt R. 1.800 per maand hiervoor. Niemand weet hoe lang men met dit menselijke gebaar door kan gaan. 

Definitief is deze oplossing ook niet. Daarvoor zouden duizenden nieuwe onderkomens gebouwd moeten worden en daartoe is de stad niet in staat. De toestroom van legale en illegale mensen is veel te groot en vanuit heel Zuid-Afrika houdt de trek naar de West-Kaap steeds maar aan, want de behuizingssituatie  is in andere provincies nog veel slechter dan in de redelijk goed georganiseerde Kaapse provincie. Er wordt door de politiek veel beloofd, maar tot een echte oplossing (behuizing en werkgelegenheid) komt men niet. Of de wil er is, is ook maar zeer de vraag, want komt de oplossing er wel, dan ontstaat er waarschijnlijk een aanzuigende werking, die ook niet gewenst wordt ! 

Tenslotte:

Zoals ook elders in de wereld is ook in Zuid-Afrika afval een steeds groter probleem, waarvoor een oplossing bedacht moet worden. Over 125 miljoen ton praten we in dit land. Dat is gemiddeld 2 kilo afval per inwoner (60 miljoen) per dag. Momenteel wordt dat "begraven", maar niet verwerkt tot nuttig materiaal. Daar ligt volgens Chris Wiird een betere oplossing. Eén van de ideeën is volgens hem om het afval te verwerken tot brandstof. Het eindproduct wordt dan LPG-gas dat in cilinders opgeslagen kan worden. Daarmee wordt wellicht het tekort aan energie verminderd en dat is nodig, want het staatsbedrijf Eskom kan nog steeds niet voldoende elektriciteit leveren. Nu wordt de energie in Zuid-Afrika nog grotendeels gewonnen uit steenkool. Deze vervuiler zou niet meer nodig zijn wanneer volgens de veel minder vervuilende herwinning van afval gewerkt zou worden. Het idee is er. Nu nog de woorden in daden omzetten. Waarom in een land met veel wind en driehonderd dagen per jaar zonneschijn niet over gegaan wordt op deze hulpbronnen, is veel mensen niet duidelijk !

Afrikaans woordenboek: 

 'n riempie van die ou vel wees  =  een aardje naar zijn vaartje hebben

"Groot, groter, grootst"

Dat Zuid-Afrikaners grote liefhebbers zijn van vlees, is me al enige jaren bekend. Braaien gebeurt hier vaak meerdere keren per week en dan hebben we het over grote porties vlees op het vuur. Op de menukaarten van diverse eetgelegenheden kun je "steak" tot wel een kilogram bestellen. (Ter vergelijking: Als wij vlees eten, is dat hoogstens 200 gram voor ons tweeën samen!).  Maar je hebt altijd baas boven baas: Tina Swiegelaar heeft samen met de eigenaar van "The Grillfather-restaurant" voor haar man Shane, maar ook om het 5 jarig bestaan van het restaurant te vieren, de grootste hamburger van Zuid-Afrika "gebouwd". Met een gewicht van 79 kilogram is dat met recht een record. 

De Ingrediënten  zijn kolossaal: 55 kilo rundsvlees, 5 kilo kaas, 10 kilo worst en verder een hele lading ananassen, uien en champignonsaus.  Shane, naar wie de hamburger genoemd is, stierf verleden jaar aan een hartaanval. "Ter ere van Tina's man, wat 'n groot persoonlikheid was, het die eienaar van The Grillfather restarant Saterdag die nie-amptelike rekord van die grootste burger in Suid-Afrika verower." "Ek wens my man was saam met ons om die mylpaal te vier. Hy het altyd groot gegaan met alles. Om die grootste burger in Suid-Afrika te bou en na hom te noem, is die mees gepaste ding wat ons kon doen om hom te eer" sê Tina !

Een familielid, dat haar naam liever niet hier genoemd ziet, wordt deze maand - deo volente - 90 jaar. Zij is in goed gezelschap van niemand minder dan Desmond Tutu.

Hij bereikte die gezegende leeftijd donderdag 7 oktober al. De hele familie Tutu was verenigd, inclusief hun twee dochters die in het buitenland wonen, en echtgenote Leah (88 jaar). Ter ere van zijn verjaardag hield Tutu al voor de elfde keer op een rij de jaarlijkse Desmond Tutu-vredestoespraak. Gastsprekers waren onder andere: de Dalai Lama, Graca Machel, de weduwe van Nelson Mandela en ook voormalige Openbare Beschermer (ombudsvrouw) Thuli Madonsela. Desmond Tutu deed in zijn lange leven een heleboel treffende uitspraken, die we ons ter harte moeten nemen. Bij mij blijft deze steeds in mijn geheugen:

Tenslotte:

Woensdag is mijn motordag. Tenminste, als het mooi weer is, maar dat is het hier bijna het hele jaar. Het plan was om met nog twee motorfanaten een trip naar zee te maken. Motor gepoetst, ketting gesmeerd, de bandenspanning gecontroleerd. Motorkleding aan en starten maar. En toen gebeurde er.......niets met uitzondering van enkele rood oplichtende lampjes en de melding: "Immobiliser problem, contact  Triumph-dealer". Die bevindt zich in Kaapstad en dat is 200 kilometer van Montagu. Hoe krijg ik de niet-startende motor daar? Allereerst maar de twee collega's uitgezwaaid en mijn motorkleding maar weer opgeborgen. 

Sanja heeft het altijd flauwekul en zwaar overdreven gevonden om een tweede motor aan te schaffen, maar vandaag bleek weer eens wat een vooruitziende blik ik had toen de Royal Enfield naast de Triumph in de garage kwam staan. 

Nu is de Royal Enfield eigenlijk bedoeld voor zondags gebruik om kortere ritjes te maken in de buurt en ruim 400 kilometer op één dag heb ik nog niet aangedurfd. Als wanhopige laatste mogelijkheid de acculader maar aan het werk gezet en na een paar uur laden tegen beter weten in toch de startknop maar eens ingedrukt. U raadt het al: de onwillige Triumph  loopt als een zonnetje. Pech voor mij en voor de Royal Enfield. De tijd ontbreekt om alsnog de lange rit te gaan rijden. Volgende week  gaat de Triumph eerst aan de lader voordat ik alle eerder genoemde handelingen uitvoer. Bovendien ga ik vandaag nog een afspraak maken met de Triumph-dealer voor een servicebeurt. Dat wordt een mooie trip naar Kaapstad als de motor tenminste doet wat hij doen moet !

Afrikaans woordenboek:

Moenie meer as jou yskas weeg nie  =  te zwaarlijvig zijn

"Een succesverhaal"

We horen hier regelmatig opmerkingen als: "Zwarte mensen en kleurlingen zijn niet in staat om op een succesvolle manier een eigen bedrijf te runnen. Of dat zo is, durf ik niet te zeggen, maar ook wij zien meer dan eens projecten in handen van bovengenoemde personen in korte tijd mislukken.  Maar de uitzondering bevestigt de regel. Vorige week woensdag berichtte Die Burger over Lindile Ndzaba, een 35 jarige zwarte man, die in 10 jaar tijd een succesvol wijnbedrijf opbouwde nadat hij als vaatwasser begonnen was. Geld was er niet in het gezin zonder aanwezige vader en daarom kon Lindile de middelbare school niet afmaken, want er moest geld verdiend worden. In een nieuw geopend restaurant waste hij de vuile vaat. De leiding van de eetgelegenheid zag wel wat in de voorbeeldig werkende jongeman, die daardoor uiteindelijk opklom tot manager van het restaurant. Wijncultuur werd zijn passie en meer en meer verdiepte hij zich in het produceren van wijn en volgde met succes een deeltijdstudie aan de Cape Wine Academy. In 2018 stichtte hij zijn eigen bedrijfje: "Khayelitsha's Finest Wines". Twee gevestigde wijnbedrijven Boplaas en Saxenburg hebben hem flink gesteund en zolang de jonge ondernemer geen eigen opslagplaats heeft, ligt zijn wijn op de twee wijnbedrijven en worden vandaar verkocht aan iedereen die zijn product wil. De verkoop gaat zó goed, dat bijna al zijn geproduceerde wijn snel verkocht raakt en uitbreiding staat op de rol. Zelf zegt hij: " Ek dink dit beteken baie vir die township Khayelitsha om 'n wyn na 'n township genoem te hê !

Nu de Covid-pandemie over haar hoogtepunt heen lijkt te zijn en in Zuid-Afrika de beperkende maatregelen gedaald zijn naar vlak 1, komen de motoren van onze groep weer wekelijks uit de garages. Al meerdere keren in het verleden reden we over de fraaie R62- of over gravelpaden via de Oubergpas - naar Ladysmith. Zo ook deze week weer. We bereikten na 150 kilometer redelijk vroeg deze plaats, die niet veel fraais te bieden heeft en daarom reden we na een koffiepauze nog zo'n 20 kilometer verder om de misschien wel mooiste pas van Zuid-Afrika weer eens te doen: de Seweweekspoort. Deze 18 kilometerlange bergpas met bergen tot wel 2325 meter hoog, is fantastisch om te rijden. De gravelweg is meestal in behoorlijk goede toestand en je weet niet waar je steeds moet kijken zoveel fraais is er te zien. Dit knap stukje werk is bedacht en uitgevoerd door Thomas Bain (1830-1893). Een gemakkelijke klus is het niet geweest, want er moest onder andere 23 keer een riviertje overgestoken worden en daar moesten laagwaterbruggen voor gebouwd worden. De werkzaamheden werden - zoals bij alle passen - uitgevoerd door veroordeelde misdadigers. In totaal heeft Bain ruim 900 kilometer passen aangelegd.  

Tenslotte:

Bijna alles wat met taal te maken heeft, kan rekenen op mijn belangstelling en ik ben nooit te oud om iets te leren. In het "WAT" (Woordeboek vir die Afrikaanse Taal) kwam ik de woorden "doleer en doleansie" tegen. Voor mij totaal onbekende begrippen. Doleer is een kerktaal-werkwoord en betekent: een klacht indienen vooral tegen de modern denkenden die onbeperkte vrijheid in de Christelijke leer nastreven. Een doleansie is een bezwaarschrift ingediend door dolerendes tegen moderne opvattingen in de Kerk. Door de doleansie van 1886 ontstonden de Gereformeerde Kerken ( Dordtse Kerken). Het doel is niet om af te scheiden, maar de kerk weer terug te brengen tot het oorspronkelijk Woord bepaald tijdens de Dordtse synode in 1618. Weer wat geleerd !

Afrikaans woordenboek:

Jou oê rek  =  verbaasd zijn