" 't Het uit my kop gewaai "

Dat is Afrikaans voor: Ik ben het vergeten. Ouderdom komt met gebreken en ik ontkom daar ook niet aan. Twee voor mij uiterst belangrijke zaken ben ik de laatste tijd glad vergeten en daar baal ik behoorlijk van. 

Nummer 1: Tijdens het weekend van 9 t/m 11 februari was er in George de grootste show van klassieke auto's in Zuid-Afrika. Daags na de show las ik dat er 13.000 bezoekers op de Classic Car Show geweest waren, maar ik dus helaas niet. Vervelend, want dat betekent weer een heel jaar wachten. Nu maar hopen, dat in dat jaar mijn geheugen niet nog verder achteruit gegaan zal zijn. 

Nummer 2: Op 4 februari was het Dag van de Frikandel en ook die ben ik helemaal vergeten. Dom. dom, want ik ben een echte fan van deze snack die in Zuid-Afrika nergens te koop is. Ik ga er speciaal twee keer per jaar voor naar Nederland. Gelukkig hoef ik wat de frikandel betreft, niet een heel jaar te wachten, want begin april zet ik weer voet (of wellicht een regenlaars?) op Nederlandse bodem en krijgen cafetaria's het druk.

Op de Facebook site: "Je bent Helmonder" publiceerde een meneer, die zich Ubelski noemt, het volgende verhaal. Het gaat over het ontstaan van de Frikandel Speciaal en omdat ik een persoon in Nuenen ken, die een grote fan van deze snack is, plaats ik het artikel bij deze op mijn blog. Ubelski schrijft: " Ik ben Ubelski en ik vind veel snacks lekker, maar bestel toch vaak een frikandel speciaal of een bami schijf". Het ontstaan van de frikandel speciaal met mayo, uitjes en curry kruidenketchup is een verhaal apart. Nadat de Dordtse slagerij De Vries in 1954 met een gehaktbal als worst vermomd komt, is het Jan Beckers in Deurne die in 1958-'59 de frikandel ontwikkelt zoals we die nu nog kennen. Volgens de verhalen verkoopt frituurder Willy van den Boomen in Helmond een paar jaar later tussen 1965 en 1967 als eerste een frikandel speciaal. Friet speciaal is er dan al, maar dat is met uitjes, mayo en ketchup. Willy kiest voor de frikandel niet voor ketchup, maar voor de zoet pikante curry van Hela in Duitsland. Hij heeft de curry kruiden ketchup op vakantie voor het eerst geproefd en haalt hem voortaan speciaal uit Duitsland. Willy snijdt de frikandel in en vult die met mayo, uitjes en curry kruidenketchup. De mayo komt als dikste saus onderop. 

De frikandel speciaal breekt snel door naar andere regio's, maar daar vaak eerst nog met gewone ketchup. Op 1 november 1967 begint de ondernemer Harry Thissen uit Venlo de Hela curry kruidenketchup officieel uit Duitsland te importeren en vanaf dat moment kiest heel Nederland voor curry bij de frikandel speciaal. Vermeldenswaard is ook nog het commentaar van de zoon van "uitvinder" Willy van den Boom op Facebook: "Ik vind dat mijn vader hiervoor wel posthuum  geridderd mag worden en de frikandel speciaal moet beslist op de UNESCO lijst van nationaal erfgoed !"

Wij verbazen ons dagelijks over Tinka, onze bordercollie-special. Waar deze "spring-in-het veld" de energie en de lenigheid vandaan haalt, is ongelofelijk en we genieten dan ook volop van haar.  Maar met zoveel actie is het niet verwonderlijk dat het met haar fratsen eens verkeerd gaat. En dat gebeurde zaterdag. Strompelend op drie poten kwam ze naar ons toe. Het was een serieus probleem, dat was ons snel duidelijk en hier moest een dierenarts redding brengen. Maar zoiets gebeurt nu altijd in het weekend en is doktershulp moeilijk. Sanja heeft toen zelf een stevig verband aangelegd, maar daar was onze hond helemaal niet gediend en korte tijd later lag het verband naast haar op de grond. Maandagochtend zijn we gelijk naar de dierenkliniek Corner Stone in Robertson gegaan. Daar kreeg Tinka een lichte verdoving en is er een röntgenfoto van de voorpoot gemaakt. Tot onze opluchting bleek er niets gebroken te zijn. Met een stevig ingezwachtelde poot konden we weer naar huis. Maandagavond hadden we gasten te eten en mede daardoor letten we even niet op. Tinka is toen door de ondiepe rand van ons zwembad gelopen met als gevolg: een totaal van water doordrenkte verbonden poot. Dat betekende, dat we dinsdagochtend weer de hulp van de dierenarts nodig hadden om een nieuw verband aan te leggen. Tot nu toe gaat het nog goed. Tot en met zondag moet het verband blijven zitten. Hopelijk zal maandag alle leed weer geleden zijn.

Tijdens het bezoek aan de dierenkliniek zette ik Tinka daar op de weegschaal en die gaf een gewicht aan van 18,20 kilo. Nu behoort een volwassen bordercollie teefje tussen minimaal 13 en maximaal 19 kilo  te wegen. Daar zit Tinka dus nog net tussen, maar ze is wat klein en geen 100%  zuivere bordercollie en dus is ze volgens Sanja te zwaar. Er zal gelijnd moeten worden en je kunt wel raden wie de schuld van het overgewicht krijgt. Dat ben ik. Ik ben nogal onhandig met mijn eten en vooral stukjes koek vallen regelmatig op de grond. Mogelijk zitten daarom onze twee honden altijd links en rechts naast mij. We (majesteitsmeervoud) hebben daarom besloten om te minderen met dat extra voedsel om Tinka één of liever twee kilo te laten afvallen. Ik zal het melden als dit gelukt is !

Afrikaans woordenboek:

Haastige hond verbrand sy mond  =  wie haastig is, maakt fouten.

" In de Boni "

Ik heb een paar afwijkingen of om het iets minder negatief te laten klinken: Wat het eten betreft wijk ik af van de gemiddelde Nederlander. Bloederig rood vlees en vlees met botten en vetranden krijg ik absoluut niet door mijn keel. En een tweede afwijking is, dat ik een liefhebber ben van groente die de meeste Nederlanders niet door hun keel krijgen: Tuinbonen en spruitjes. Van een maaltijd rijst met spruitjes en satésaus kan ik mateloos genieten en tuinbonen behoren mede tot mijn favoriete groentesoort. Sinds enige tijd heeft de Spar supermarkt tuinbonen (van Hak) in de schappen en tot verdriet van Sanja haal ik daar regelmatig de hele voorraad potjes tuinbonen. Nu  bracht Sanja in oktober het boodschappentijdschrift van supermarktketen Boni mee uit Nederland. Ik kende wel de Allerhande van Albert Heijn en ook het tijdschrift van de Jumbo, maar van de Boni had ik nog nooit gehoord. Die zit klaarblijkelijk niet in Zuid-Nederland. Wat deed ik toen ik me vorige week een beetje zat te vervelen: ik bladerde door het Boni blad en daar trof ik zowaar een interessant recept met tuinbonen aan. 

Dat heb ik meteen aan Sanja laten zien en het geluk is met de domme: op woensdag 14 februari kreeg ik twee Valentijns cadeautjes: 

Een fraaie, grote Valentijns  wenskaart  (dezelfde kaart, die al 30 jaar telkens één dag per jaar op de schoorsteenmantel staat) en het tweede cadeautje was een Spaanse wok-schotel met tuinbonen. Dat gerecht zag er niet alleen aantrekkelijk uit, het smaakte ook nog eens voortreffelijk. Iets, wat ook door Sanja zelf beaamd werd en zij was nooit eerder een fan van tuinbonen. Ik heb meteen gekeken hoeveel potjes met tuinbonen van Hak er nog in de keukenkast staan. Dat is er nog maar één; ik zal dus binnenkort een keer naar de Spar moeten gaan om een nieuwe, flinke voorraad in te slaan, want dit nieuwe recept van bonen in de Boni vraagt om een regelmatige herhaling ! 

De nieuwssite Daily Maverick publiceerde zaterdag een verhaal over een groot "spoorwegprobleem" in Kaapstad. In Zuid-Afrika met zijn uitgestrektheid en grote afstanden, zou goed treinverkeer mogelijk moeten zijn. Wéér mogelijk zijn, moet ik eigenlijk schrijven, want dit land had in het verleden uitstekende treinverbindingen, maar als de overheid alles verwaarloost en geen onderhoud pleegt, heb je na jaren geen fatsoenlijk openbaar treinverkeer. In Kaapstad lag naast een spoortraject een groot township dat te klein werd voor de toestroom van woningzoekenden en omdat er sinds 2019 toch geen treinen meer reden en in 2020 Covid heerste, bouwden families hun illegale hutjes maar op de rails. Vorig jaar wilde het Departement van verkeer de treinverbinding weer herstellen, maar 880 huisjes stonden in de weg.

De illegale bewoners lieten zich niet wegsturen zonder alternatief. Een oplossing is er na lang onderhandelen uiteindelijk toch gekomen: De 880 families zijn tijdelijk verhuisd naar een terrein dat naast het spoortraject gelegen is. Het is eenvoudige bewoning zonder ingebouwde vaste toiletten en stromend water is er ook niet. Er staan (te weinig) verplaatsbare toiletten en voor water moeten de bewoners 500 meter lopen naar een andere wijk. 

Prasa, de spoorwegbeheerder, zegt dat de township-route van Nyanga naar het centrum van Khayelitsha nu weer in gebruik  genomen gaat worden. 

En men gaat daar oude, reeds lang geleden  afgedankte treinen uit de mottenballen halen. Daarmee zijn nog niet alle problemen voor Prasa opgelost, want op de volgende route (van Khayelitsha centrum naar het centrum van Mitchells Plain) staan ook hutten, waar 1251 families illegaal wonen. Daar is nog geen oplossing voor bereikt. Nelson Mandela sprak over een "Long Road to Freedom", maar het is ook een "Long Road" naar goed treinverkeer in heel het land !

Afrikaans woordenboek

tamatiestraat =  achterbuurt

"Hetzelfde, maar dan anders !"

Het motormerk Harley-Davidson is sterk vertegenwoordigd in Zuid-Afrika en iets daarvan zien we elk jaar meerdere keren in ons dorp. Eén keer per jaar is er een enorm motortreffen bij Avalon Springs, waar uitsluitend Harley's welkom zijn. Daar komen wel driehonderd of meer Harley rijders bijeen gedurende een heel weekend. Harley motoren behoren tot de duurste soort en dat blijkt ook uit de rijders. Daar zijn heel wat vermogende rijders bij en ook mensen met eerzame, maar goed betaalde banen als advocaten, (top-) ambtenaren en andere veelverdieners. 

Toch is het me al meerdere keren opgevallen, dat er bij de Harley-rijders twee soorten zijn: De ene groep jaagt, opvallend van kleding en uiterlijk met een verschrikkelijke herrie veroorzaakt door niet gedempte uitlaten, door Badstraat, Kerkstraat en Langstraat. En dan is er de groep van rustig toerende en van de natuur en ons fraaie dorp genietende rijders. Je hoort ze amper, maar ze zijn er regelmatig. Dinsdag stonden er weer 19 keurig op een rij geparkeerd bij de Mimosa Lodge. Geen herrie en andere overlast. Beide soorten zijn welkom - met name voor de middenstand - in Montagu, want het zijn rijders die niet kijken op een Rand meer of minder. Ze doneren veel geld voor een of ander goed doel en de horeca en winkels varen er ook wel bij. Dat doen beide groepen rijders. Daarin zijn ze hetzelfde ook al is hun gedrag heel anders !

Over enkele maanden zijn er in Zuid-Afrika landelijke verkiezingen en volgens niet bevestigde berichten willen er 300 "partijen" deel nemen aan die verkiezingen. De meeste hebben geen schijn van kans, met name omdat zij niet de financiële middelen hebben om het intrede-geld  te betalen. Er zijn minstens drie kansrijke partijen: ANC, EFF en DA, die in feite niet samen willen werken, maar ook onvoldoende stemmen halen om een meerderheid te hebben. ANC is sinds 1994 de grootste partij, maar verliest steeds meer stemmen en gaat waarschijnlijk geen meerderheid meer halen.

Eigenlijk maakt dat niets uit, want de nieuwe president is toch al bekend. Oud hoofdrechter Mogoeng Mogoeng is er van overtuigd,  dat hij de nieuwe president gaat worden en hij is niet eens lid van welke politieke partij dan ook. Nee, Mogoeng Mogoeng heeft zaterdagavond tijdens een TV-onderhoud verklaard, dat God hem uitverkoren heeft om Zuid-Afrika's nieuwe president te worden. "En dat kan niemand tegenhouden", aldus Mogoeng. In 2011 is volgens hem hetzelfde gebeurd toen hij voorspelde, dat God hem zou benoemen tot hoofdrechter. " Ik was onderwerp van bespotting en "hoe kun je nu zeggen dat God dat gaat doen?" zei iedereen. "Maar ik werd benoemd tot hoofdrechter en de mensen die me eerst uitlachten, werden doodstil". Hij is geen lid van een politieke partij en doet niets aan stemmen-winning. Hij vertrouwt op God: " Ek gaan net die almagtige God volg. Ek is nie honger vir 'n amp, publisiteit of roem nie. Ek sal net te bly wees om my pensioen te geniet, maar God gaan my roep, ek is seker" ! 

Tenslotte:

Veel plaats om nog nieuwbouw te plegen is er in Montagu niet meer. De enige plek waar nog een aantal (dure) huizen gebouwd worden, is in de wijk Piet-se Pad. Tijdens mijn wandeling op dinsdag liep ik door deze wijk en viel mijn oog op een grote bouwcontainer met bovenop enige voorwerpen. Dichterbij komend werd duidelijk wat die voorwerpen waren: een heel stel kruiwagens. De criminaliteit is behoorlijk hoog en alles wat los en vast zit is mogelijk een prooi voor het dievengilde. Kruiwagens zijn eigenlijk niet zo gewild bij de criminelen, want daar moet je mee werken en daar heeft men een hekel, maar ijzeren voorwerpen inleveren bij oud ijzer handelaren levert wel geld op. Deze aannemer heeft waarschijnlijk al eerder leergeld betaald en bergt zijn gereedschappen zodanig op, dat "gratis meenemen" niet zo gemakkelijk is !

Afrikaans woordenboek:

  

'n bouhouer  =  een bouwcontainer

" Goed gemutst ! "

Op de weblog van 17 augustus 2023 schreef ik over de 2 miljoen euro kostende restauratie van het dak van de Sint Jan in 's-Hertogenbosch. De vervanging van de versleten leien gebeurde met behulp van een enorme steiger-installatie. Om de enorme kosten een klein beetje te verlichten, liet men betalende bezoekers via ruim 200 traptreden een kijkje nemen op het dak van de kathedraal, maar ook kregen we een 360 graden beeld van Den Bosch. In november 2022, drie maanden na de start van de werkzaamheden, was er al een bedrag van 98.000 euro opgehaald. Dat is nog ver van de beoogde 1 miljoen die men hoopt binnen te krijgen. Maar het bedrag loopt nog extra op door de verkoop van de oude leien, die gebruikt kunnen gaan worden bijvoorbeeld als serveerplank.

Op Facebook is voor Geldroppenaren zoals ik, een interessante site: "Geldrop in Beeld" en daar plaatste fotograaf Toon Vogels een bijzondere foto over de Brigida kerk. Dit bijzondere rijksmonument krijgt momenteel ook een renovatie en om de werkzaamheden goed uit te kunnen voeren in het Nederlandse regenweer van de afgelopen maanden, heeft men het dak ingepakt met een fraaie oranje "muts". 

De werkzaamheden zijn gestart op 2 oktober, bestuurslid Ton van der Sande (geen familie) hoopt wel dat de verbouwing nog dit jaar -in ieder geval financieel- kan worden afgerond. Daarmee is dan de door de Rijksdienst voor de Monumentenzorg toegezegde bijdrage veilig gesteld. De dakbedekking-vernieuwing kost rond de 550.000 euro.

Volgens Van der Sande hebben de vleermuisjes en de strengere stikstofregels uiteindelijk voor een jaar vertraging gezorgd. En dat heeft ook weer gevolgen voor de kosten: ,,Ik denk dat die door prijsstijgingen zo'n 10 procent hoger uitvallen. We zijn nu aan het kijken hoe we die extra kosten kunnen dekken.” Een van de opties is het aan particulieren verkopen van de oude leitjes. Een mooi Brigida-souvenir om iets bijzonders mee te doen: beschilderen, een afdakje in de tuin, als onderzetter. 

Ook de steiger is een serieus bouwwerk: Voordat die 40.000 leitjes van de koepel gehaald kunnen worden, moest rondom een steiger gebouwd worden. Die steiger is zelf ook al een serieus bouwwerk, waar weken opbouwwerk in zit. De 40 meter hoge koepel heeft het laatste leien dak van de kerk dat vervangen wordt. De daken van de torens en zijbeuken zijn al eerder vernieuwd. 

De kerk is een ontwerp van Carl Weber en meerdere kerken in het zuiden hebben een vergelijkbaar uiterlijk. Qua bouwstijl wijkt de kerk af van de andere rooms-katholieke kerken die destijds werden gebouwd. Bovendien was de kerk wel erg groot voor een dorp met iets meer dan tweeduizend inwoners. Daarbij kwam dat de parochie nog in 1867 een stuk kleiner was geworden omdat het nabijgelegen dorp Zesgehuchten een eigen kerk had gekregen. Maar dat zette de inwoners van Geldrop er juist toe aan om een grote kerk te laten bouwen. 

De kerk van Zesgehuchten had één toren, dus Geldrop zou er twee moeten krijgen. En een grote koepel. De bisschop verwachtte, dat de parochie zo’n groot gebouw nooit zou kunnen bekostigen, maar hij vergiste zich. Geldrop was inmiddels geen puur agrarisch dorp meer, want er was veel industrie. De fabrikanten gaven zonder aarzelen duizenden guldens en de gewone inwoners van Geldrop betaalden allemaal naar draagkracht mee. Het gemeentebestuur tenslotte, maakte de bouw van de tweede toren mogelijk, met een uurwerk. Dat was nodig in een tijd waarin nog niet iedereen een horloge had !

Tenslotte:

Op 5 februari 1991 traden Sanja en ik in het huwelijk. Als de dag van gisteren herinneren wij ons die dag nog en met name de temperatuur is ons altijd bijgebleven. Bij 13 graden onder 0 stonden wij te huiveren in de kasteeltuin en zoals ik lang geleden al eens meldde, was de opdracht van fotograaf Peter van Hout: "blijven lachen !" Een dag later lagen we op het strand van Bonaire en daar was het +27 graden. 

Maandag vierden we onze 33e trouwdag met een etentje samen met Nederlandse vrienden. 

Wij vierden onze trouwdag en zij "vierden" hun afscheid van Zuid-Afrika na een verblijf van 10 jaar in Montagu om definitief terug te keren naar Nederland. De temperatuur was op die dag in Montagu 36 graden. Een stuk warmer nog dan destijds op Bonaire !

Afrikaans woordenboek:

Mag jy so oud raak dat die vlooie in jou plooie begin nesmaak  =  Nog vele jaren 

 

" Lust je nog spruitjes ? "

Op de nieuwssite Nu.nl las ik vorige week een artikeltje over winterkost in Nederland. Goed nieuws was, dat allerlei soorten wintergroenten goedkoper geworden zijn. De meeste koolsoorten, maar ook de bijbehorende rookworsten hebben een lagere prijs. De beroemde Unox rookworst hoort bij de goedkoper  geworden soorten, maar de eveneens beroemde Hema rookworst is echter niet  goedkoper geworden. 

Maar toch had ook dit goede nieuws verhaal een slecht-nieuws kant: Spruitjes zijn namelijk behoorlijk duurder geworden. Niet zo erg volgens de schrijver van het artikel, want de meeste mensen hebben een hekel aan deze groente en eten die zelden of nooit. Nog steeds snappen veel mensen niet waarom er überhaupt nog mensen zijn, die vrijwillig spruitjes kopen en eten. Maar toch is dit zeldzame soort mensen wel aanwezig in ons leven en vinden ze ook altijd dat jij je aanstelt als je niet even een spruitje 'wilt proberen'. Hoe komt het toch, dat er tegen- en voorstanders zijn? Dat zit volgens de experts zo: We hebben twee soorten genen in ons DNA die reageren op bittere smaken. Het ene gen reageert héél sterk en de ander niet. Sommige mensen hebben twee keer het gen in hun lichaam dat sterk op bitter reageert, waardoor ze al misselijk worden bij de gedachte aan spruitjes. 

Anderen hebben twee keer de andere variant van het gen waardoor ze met liefde een bord spruitjesstamppot naar binnen werken. Ik behoor blijkbaar tot die laatste soort, want ik wil wel elke week een maaltje spruitjes en dan vooral met rijst en satésaus.  Sanja is niet een echte enthousiast wat betreft spruitjes en daarom komt er zeker niet elke week een bord spruitjes op tafel. Ze zijn hier wel mondjesmaat te koop, maar nogal duur voor Zuid-Afrikaanse begrippen. Ik heb blijkbaar een smaak, die echt afwijkt van de  grote massa, want tuinbonen (flodderbonen) lust bijna niemand en ik ben er dol op. Met deze afwijking zal ik moeten leven, maar dat lukt me wel, want volgens mensen die het weten kunnen, heb ik wel meer afwijkingen !

Sunhera Sukdeo MBChB studeerde cum laude af in de geneeskunde aan de Universiteit van KwaZulu-Natal. Ik ben een werkloze arts, zoals veel medische collega’s, ondanks het tekort aan gezondheidsspecialisten in Zuid-Afrika. Een totaalscore van 93% op de middelbare school met negen onderscheidingen: dat was wat ik nodig had om als vrouw van Zuid-Indiase afkomst naar de Nelson R Mandela School of Medicine van de Universiteit van KwaZulu-Natal te kunnen gaan. Ik heb mijn zesjarige studie geneeskunde cum laude afgerond. Mijn uiteindelijke doel is om kinderarts te worden en de kinderen van dit land te dienen en te helpen die toegewijde artsen nodig hebben. Om mij op dit traject te helpen en een voorsprong te krijgen, heb ik een extra examen voor kindergeneeskunde geschreven en ook hiervoor ben ik met onderscheiding geslaagd. 

Ik zit werkloos thuis. Maar ik ben niet de enige. Er zijn momenteel bijna 800 werkloze artsen in Zuid-Afrika, terwijl de mensen in ons land twee tot drie uur reizen en vijf tot zes uur in de rij staan te wachten om naar een dokter te gaan. Het is algemeen bekend op medisch gebied, dat overheidsbanen moeilijk te verkrijgen zijn vanwege de financiering. Er is eenvoudigweg geen geld om artsen te betalen terwijl er een groot tekort aan artsen is. In 2022 bedroeg onze arts-patiëntratio 1:3.198. De aanbevolen verhouding door de Wereldgezondheidsorganisatie is 1:1.000. Overheidsvacatures worden geadverteerd op de website van de overheid en aanvragers die aan alle vereisten voldoen, zijn vrij om te solliciteren. Veel van de advertenties voor kinderarts vacatures bevatten een disclaimer waarin staat dat de voorkeur zal worden gegeven aan “Afrikaanse mannen”. Het is nu januari 2024. Ik ben cum laude arts en ik zit werkloos thuis en ik ben niet de enige; de meeste van mijn leeftijdsgenoten zitten in hetzelfde schuitje als ik. Ik ben een Zuid-Afrikaans staatsburger. Mijn familie en ik hebben hard gewerkt om te komen waar we nu zijn. Maar wij blijven altijd achter. We hebben artsen die kunnen, willen en bereid zijn om te werken; we hebben patiënten, die wanhopig op zoek zijn naar de behandeling waar ze fundamenteel recht op hebben. We hebben onze regering, die ons op alle mogelijke manieren in de steek laat. Of moet ik maar doen wat veel universitair afgestudeerden doen: Zuid-Afrika verlaten en een plek zoeken die daadwerkelijk de vaardigheden en kennis wil hebben die ik heb !

Afrikaans woordenboek:

So skaars soos 'n tweedehands doodkis  =  heel zeldzaam