" Annerlike taal "

Bij elke weblog eindig ik steevast met "Afrikaans woordenboek", een woord of gezegde in het Afrikaans. Het is niet de belangrijkste reden om te kiezen voor emigratie naar Zuid-Afrika, maar de verwantschap met de Nederlandse taal is wel een voordeel voor ons. Op internet vind je heel gemakkelijk woorden in de Afrikaanse taal, maar de aanschaf van het ANNA woordenboek was een goede keuze en hielp ons goed op weg. Toch kwam ik bij het lezen van boeken in het Afrikaans steeds vaker woorden tegen die niet in het echt niet dunne ANNA boek (2228 bladzijden) stonden. 

Uiteindelijk kwam ik terecht bij de kenner bij uitstek van de Afrikaanse taal: Dr. Anton F. Prinsloo (1941-2016). Hij is de schrijver van een reeks boeken in de Afrikaanse taal die standaardwerken geworden zijn voor iedereen die professioneel of hobbymatig bezig is met het Afrikaans. Zo'n standaardwerk is "Spreekwoorde en waar hulle vandaan kom." Het boek bevat maar liefst 11.000 Afrikaanse uitdrukkingen. Deze woorden en gezegden zijn door Prinsloo's werk opgenomen in de "Afrikaanse Standaardtaal". 

Maar naast de standaardtaal is er ook nog de zogenaamde gesproken streektaal, hier "kontreitaal" genoemd. De over het algemeen ver van de bewoonde wereld levende mensen kwamen niet zoveel in contact met de goed Afrikaans (en Engels) sprekende medemens en ontwikkelden hun eigen versie van het Afrikaans. Voor het schrijven van dit boek verzamelde Prinsloo woorden uit meer dan 700 regio's. Woorden die niet in de Standaardtaal te vinden zijn. Elke week, wanneer ik met mijn weblog bezig ben, liggen deze twee boeken en het ANNA woordenboek naast mijn laptop. Het vinden van een interessant woord of gezegde is in feite niet moeilijk, maar ik kom zoveel bijzondere woorden tegen, dat ik blijf lezen, waardoor er toch veel meer tijd dan nodig in gaat zitten !

Boer, maak ’n plan ! Journalist Riaan Marais kwam op 18 augustus met het volgende artikel: “In de Karoo-stad Middelburg is de belangrijkste toegangsweg al meer dan een jaar afgesloten, waardoor gefrustreerde inwoners in actie moesten komen. Inwoners van Middelburg in de Oostkaap hebben een jaar lang gestreden om een ​​van hun hoofdwegen naar de stad weer open te krijgen. 

De situatie kwam uiteindelijk in juli tot een hoogtepunt toen boeren zelf het initiatief namen om de weg weer bruikbaar te maken. Hun actie bracht een aantal noodlijdende bedrijven in de Karoo-stad weer tot leven. Het bracht ook een stopgezet project van 75 miljoen rand onder de aandacht: de bouw van een geïntegreerd verkeersregelcentrum (ITCC) met een weegbrug op de kruising van Meintjies Street en de N9. Dit zou zorgen voor een betere controle op zware vrachtwagens die door de stad rijden. Het ministerie van Transport heeft extra geld en middelen nodig voor kleine wegwerkzaamheden om wat nu een onverharde weg is te onderhouden, terwijl de toekomst van het geplaagde verkeerscentrumproject onzeker is. 

De situatie leidde uiteindelijk tot een oproep tot actie door boeren in de regio, die zich inspanden om de weg te heropenen. Op 28 juli, meer dan een jaar nadat de weg voor het eerst was afgesloten, verwijderden Stefan Erasmus en CJ Fouche met een team van hun medewerkers alle 'gesloten'-borden, egaliseerden de weg met grind dat door de aannemers was achtergelaten en maakten de weg voor het eerst in maanden weer begaanbaar. "We hebben enkele boeren in de buurt om hulp gevraagd en zijn met een aantal van onze medewerkers ter plaatse gekomen. Binnen enkele minuten hadden we gedaan wat we konden en kwam het verkeer weer op gang", zei hij. Woordvoerder Unathi Binqose van het ministerie van Verkeer zei dat de maatregelen van de boeren om de weg te openen "niet ideaal" waren, maar het ministerie begreep hun frustraties. " Binqose zei dat de vertragingen bij het ITCC-project het gevolg waren van "bureaucratie" die tot frustraties leidde bij de gemeente en de bewoners. Op de vraag of er maatregelen zouden worden genomen tegen de boeren die de weg hadden heropend, kon hij geen antwoord geven.” 

Afrikaans woordenboek:

Uit die staanspoor uit  =  vanaf het begin

"Oost, west, thuis best"

Onderwijsnieuws blijven we trouw volgen, zowel het Nederlands als het Zuid-Afrikaans nieuws. Deze keer las ik een enigszins verrassend bericht over thuisonderwijs in Zuid-Afrika. Malcolm Libera van de  Daily Maverick kwam met het volgende bericht: "Afrikaners maken steeds minder gebruik van onderwijs op particuliere en openbare scholen. Thuisonderwijs groeit daarentegen flink. De financiële lasten, onvoldoende aangepakt pestgedrag en de mogelijkheid om zelf een vakkenpakket te kiezen, zijn de belangrijkste redenen. Wat de financiële lasten betreft: Ouders betalen bedragen van minimaal R.100.000 tot maximaal R.400.000 per kind per jaar. En dan is er ook nog geen zekerheid over de kwaliteit, de waarde van het diploma en de toekomstmogelijkheden. 

De goedkopere openbare scholen hebben grote problemen: veel te grote aantallen leerlingen in een klaslokaal (50-60 lln). Ze hebben ook veel minder moderne faciliteiten en er heerst landelijk een tekort van wel 30.000 leerkrachten. Curro, de overkoepelende organisatie van privéscholen zag het leerlingenaantal in een jaar tijd met enkele duizenden dalen, terwijl het thuisonderwijs groeide met ruim 5000 deelnemers. Deze trend is gestart tijdens en na de Covid-pandemie. Ouders zien steeds meer de voordelen: Het leertempo kan individueel bepaald worden (sneller of langzamer). Leerlingen hebben aanmerkelijk minder last van pestgedrag en dat wordt als heel belangrijk ervaren omdat lang niet alle scholen in staat zijn dit te keren. Thuisonderwijs is natuurlijk ook veel goedkoper. 

Als ouders het heft in handen willen nemen, kunnen zij kiezen voor volledig online-onderwijs, maar zij kunnen er ook voor kiezen om zelf het onderwijs te geven met wel voldoende en gecontroleerde begeleiding van meerdere vakbekwame organisaties. Thuisonderwijs is volkomen legaal in Zuid-Afrika met verplichte toetsing van kwaliteit en resultaat na 3-6-9 jaren !"

Ook gelezen in de Daily Maverick: "De illegale handel in planten in Zuid-Afrika is wijdverbreid en georganiseerd en is lucratief op internationale markten. Van kwetsbare vetplanten tot schildpadden, deze verborgen biodiversiteitscriminaliteit plundert stilletjes de wilde natuur van het land, met negatieve gevolgen voor ecosystemen, gemeenschappen en de economie. Meerdere keren per week jagen de compliance officers en SAPS-eenheden van Cape-Nature op plantenstropers. Of kopers het zich nu realiseren of niet, de handel heeft enorme ecologische gevolgen. Tussen april en juni 2025 registreerde Cape-Nature – de openbare instelling die verantwoordelijk is voor biodiversiteitsbehoud in de West-Kaap – 12 gevallen van biodiversiteitscriminaliteit. Acht hadden betrekking op flora (plantenleven) en vier op fauna (dierenleven). Zestien mensen werden gearresteerd. Naast deze onderzoeken deelden ambtenaren 23 boetes uit voor overtredingen van de Nature Conservation Ordinance, waaronder het bezit van wilde dieren of inheemse planten, en het illegaal plaatsen van strikken. Carl Brown, specialist in de handel in wilde dieren bij Cape-Nature, zegt dat de belangrijkste overtredingen het bezit van wilde dieren (voornamelijk reptielen) en inheemse planten, betreffen. 

Drie plantensoorten staan onder bijzondere druk: Clivia mirabilis, Olifantspoot (Dioscorea) en het vetplantengeslacht Conophytum. De zwaarst getroffen plant is Clivia mirabilis, oftewel de "wonderclivia", die van nature groeit in de afgelegen bergen tussen Vanrhynsdorp en Nieuwoudtville, op de grens van de West- en Noordkaap. De plant staat als kwetsbaar vermeld op de Rode Lijst van Zuid-Afrikaanse planten van Sanbi en is bestemd voor de sierteelt, met name door lucratieve markten in het buitenland. "Hij wordt door illegale verzamelaars gezocht en met honderden tegelijk verkocht. " Verzamelaars geven de voorkeur aan grote, wilde exemplaren die sneller bloeien en zaad zetten dan gekweekte planten. "Degenen die verzamelen, willen een plant die er wild uitziet... ze willen geen mooie kwekerijplant die dik en mooi is", aldus Brown. 

Andere recente gevallen betroffen ongeveer 100 illegaal geoogste Olifantspootplanten en grootschalige stroperij van Conophytum-vetplanten. "Elf Conophytum-soorten worden nu als functioneel uitgestorven in het wild beschouwd”. 

De belangrijkste markt voor Clivia mirabilis is eigenlijk het Verre Oosten", aldus Brown. Er zijn legale alternatieven, zoals door de gemeenschap gerunde kwekerijen die inheemse planten verkopen. Ze bieden werkgelegenheid zonder de wilde populaties te bedreigen. "Toeristen komen van over de hele wereld om deze planten te zien. 

De belangrijkste boodschap die we uitdragen is: 'Maak alleen foto's, laat alleen voetafdrukken achter'. De Biodiversiteitscriminaliteit is misschien niet zo opvallend als geweldsmisdrijven, maar de gevolgen ervan reiken veel verder dan een paar ontbrekende inheemse planten. Het beïnvloedt belangrijke ecosystemen. De Westkaap is de thuisbasis van de Cape Floristic Region, een van de zes florarijken ter wereld en een UNESCO-werelderfgoed."

Afrikaans woordenboek:

'n annerlikheid  =  een vreemde soort

"Er gekleurd opstaan"

Sanja houdt van kleur in onze tuin. Hoe meer hoe liever en ze wordt momenteel op haar wenken bediend, want nu we op de overgang zijn van de winter naar het voorjaar staan er veel planten in bloei. Met name de vetplanten doen hun uiterste best. Aloë's, Euphorbia's, Bougainvilles en allerlei soorten vygies tonen zich van hun meest kleurrijke kant. Vogels leven zich daardoor nu ook flink uit, want waar kleur is, is voor hen ook voedsel. Muisvogels, suikerbekkies vliegen af en aan. Ze hebben ook het voorjaar in hun bol en hebben het druk met nesten bouwen om voor nageslacht te zorgen. Ze kunnen redelijk veilig hun gang gaan, want voor "onze uil" hebben ze groot ontzag, maar die laat zich alweer enige dagen niet zien. Volgens Sanja cirkelt er regelmatig een bleeksingvalk in onze buurt. Of houdt die wel van een lekker vogeltje?

Voor mijn gevoel hadden we één van de koudste winters sinds we in 2011 hier kwamen wonen. Ons kacheltje heeft overuren moeten draaien en we stoken nog bijna elke avond waardoor onze houtvoorraad behoorlijk slinkt. 's Nachts en met name in de heel vroege ochtend hebben we temperaturen iets boven het vriespunt, maar de zon wordt ook steeds sterker en tussen 10.00 uur en 16.00 uur hebben we prima weer. Er is tot nu toe aardig wat regen gevallen en de dammen zitten al voor meer dan 75 % vol. Laat de warme zomer maar komen !

"Zuinigheid met vlijt bouwt huizen als kastelen", is het gezegde. Maar in Volendam geldt: "Zuinigheid met vlijt zorgt voor een te klein voetbalveld." In plaats van een lengte van 100 meter heeft het vernieuwde grasveld slechts een lengte van 90 meter en moet er aan beide kanten 50 cm toegevoegd worden. Omdat de club gepromoveerd is naar de eredivisie moest het enkele jaren aangelegde peperdure kunstgrasveld nu vervangen worden door gewoon natuurlijk gras. Verlengen met een meter is dus geen al te groot probleem. Graszoden leggen is minder intensief dan kunstgras leggen. Komende week moet de klus al geklaard zijn, want dan speelt Volendam een thuiswedstrijd !

In Die Burger verscheen woensdag een interessant artikel over de regerende ANC. Het African National Congres stelt in punt 1 van hun Intentieverklaring het volgende:

"Zuid-Afrika heeft sinds 1994 vooruitgang geboekt in de richting van het creëren van een niet-raciale, niet-seksistische, verenigde en democratische samenleving en het verbeteren van de levens van iedereen die erin leeft." Professor Dr. Pieter Mulder stelt in het krantenartikel grote vragen te hebben bij met name het laatste stukje zin: "het verbeteren van de levens van iedereen die er in leeft."

Dr. Mulder vraagt zich af: "Is die leier daar vir die SAAK of vir die SAK ? Is die leier daar om Suid-Afrika te verbeter, of is die leier daar om net sy eie posisie te verbeter?

Emily Hobhouse, die bekend is geworden door haar werk om krijgsgevangenen tijdens en na de Anglo-Boer oorlog een meer humane behandeling af te dwingen, noemt deze twee soorten leiders: "Patriotten en Parasieten." Leiders die voor de voorspoed van het land leven tegenover leiders die uit de voorspoed van het land leven. 

Kort na 1994 schonk de Europese Unie een groot bedrag aan het Zuid-Afrikaanse Parlement. Daar moeten computers voor aangeschaft worden. Er wordt voorgesteld om computers van R.6000 aan te kopen, want dan krijgt elk parlementslid er een. Dat wordt niet gedaan. Er moeten computers komen die R.18000 per stuk kosten, maar dan krijgt niet iedereen een computer. "Geeft niet, is de ANC-gedachte, dan geeft de Europese Unie nog wel wat meer geld." Maar dat deed de EU niet en daardoor kreeg slechts een deel van het parlement een computer. Dit was zo'n eigen zak-benadering. Een kind dat alles krijgt wat het wil, wordt een verwend en ontevreden kind en zo werkt dat met volwassenen ook. Vicepresident Mashatile verbleef 4 dagen met zijn vrouw in het allerduurste hotel in Japan, heeft in Zuid-Afrika twee kapitale villa's en rijdt in twee van de duurste  BMW's (de schrijver van het artikel vergelijkt dat met de voormalige Nederlandse premier Mark Rutte, die op zijn fiets naar zijn werk ging). "Hoe lyk die ANC leiers hierteen gemeet? Sak of saak? Die Bybel sê:  'n bedorwe kind   moet op die harde manier leer. Hopelik gaan die kiesers by 'n verkiesing hierdie bedorwe ANC so 'n les leer !", aldus Dr. Pieter Mulder !

Afrikaans woordenboek:

In Lotusland wees  =  een gemakkelijk leven leiden

" Kort en lang "

Ik heb er helemaal niets van gemerkt, maar volgens mensen die daarvoor gestudeerd hebben, was de dinsdag korter dan normaal. Een dag duurt normaal 24 uur  en in die tijd draait de aarde een volledige rotatie om haar as. Dat gebeurt in 86.400 seconden. Maar dinsdag draaide de aarde blijkbaar iets sneller, want de rotatie gebeurde toen in 86.399,99875 seconden. Dat is 1,25 milliseconden korter. Je zou er draaierig van worden. Daar hoeven we ons volgens diezelfde geleerden geen grote zorgen over te maken. Het gebeurt wel vaker en bang voor duizeligheid hoeven we echt niet te zijn! 

Het gegeven van de kortste dag was me niet bekend. Ik had wel weet van de langste dag. Maar dat was geen kwestie van de draaiing van de aarde. Dat was de film "The Longest Day". Die film handelde over de D-Day landingen in Normandië en draaide voor het eerst in 1962. Het script was gebaseerd op het boek van de Amerikaan Cornelius Ryan met acteurs als John Wayne, Robert Mitchum, Sean Connery en Henry Fonda. Voor mij was dat de eerste film die ik op grootbeeld in een echte bioscoop in Eindhoven zag.

Is er leven na de dood? Als katholiek opgevoed jongetje had ik helemaal geen twijfel. "Ja, als je een braaf, gelovig leven zou leiden, dan kwam je later in de hemel, een plek waar het plezierig toeven zou zijn." Dus waren we braaf, want anders wachtte later de hel of als het een beetje meeviel het vagevuur. Zo werd het ons voorgespiegeld. Je moest niet twijfelen, maar gewoon "geloven." Waar die hemel precies was, wisten we niet zeker, maar we dachten "ergens ver en hoog in de ruimte." Helaas kwam geen enkele overledene terug op aarde om ons te vertellen over die geweldige hemel. Toen ruimtevaarders terugkeerden van hun uiterst verre ruimtereis en nergens een hemel gezien hadden, sloeg bij veel mensen - ook bij mij - de twijfel toe. Zou er dan toch geen leven meer na de dood zijn?

Sinds afgelopen dinsdag weet ik het zeker: Er bestaat leven na de dood. Drie jaar geleden hebben we een boom waarvan de wortels erg veel schade aan de bestrating veroorzaakten, om laten zagen. Met een speciaal apparaat werden zelfs de onderste delen van de boom  verwijderd. Die boom was dood....dachten we. Maar na enige tijd hadden we een slecht functionerende riolering. Het water liep maar matig weg en het putje stroomde soms over. Een flinke reinigingsbeurt leverde wat resten van boomwortels op, waarna het water weer stroomde. Enkele weken geleden was het helemaal mis. De vloer op de binnenplaats stond vol water. Hier diende ingegrepen te worden, maar een fles chemische rioolontstopper hielp nauwelijks.

 Tijd om professionele hulp in te roepen. Die kwam er maandag en een riool-ontstoppings-machine werd aan het werk gezet. Na een half uurtje werk was de verstopping verholpen. Wat bleek: Uit de riolering kwam een meer dan twee meter lange boomwortel. Die moet dus nog gegroeid zijn toen de boom al lang omgezaagd was. Voor mij is het nu wel duidelijk: Er is leven na de dood !

We lazen woensdag een vreemd artikeltje in Die Burger en dachten: "Nee, dat zal toch niet waar zijn. Dat moet fake-news zijn." Maar verder lezend blijkt het echt zo te zijn en nog wel in Denemarken. 

De Aalborg dierentuin heeft het publiek gevraagd om hun gezonde, maar ongewenste huisdieren zoals paarden, marmotten, konijnen en kippen als voer voor hun roofdieren te schenken. De dierentuin belooft om die dieren op een menselijke wijze te doden. De dierentuin ziet het als hun plicht om de roofdieren op een verantwoorde wijze voedsel met huid en botten te geven dat deel vormt van hun natuurlijke voedselketen. Er is een lijst van voorwaarden opgesteld, o.a. het mogen geen zieke dieren zijn en het moeten dieren zijn, die anders tóch afgemaakt zouden worden. Bij nader inzien is het misschien toch wel een goed idee !

Afrikaans woordenboek:    

hondebegrawery  =  een treurige kwestie

"Waardeloos materiaal"

Tijdens de handenarbeidlessen op onze beider basisscholen werkten we om de creativiteit van de kinderen te stimuleren en kosten te besparen, met zogenaamd waardeloos materiaal. afvalpapier, hout, karton,closetrolletjes, plastic flessen, en dergelijke. Van de vakleerkracht mochten we dat geen waardeloos materiaal noemen. "Praat liever over "waardevol en kosteloos materiaal", was haar boodschap. En het moet gezegd worden, de resultaten waren vaak heel goed. Als je je creativiteit gebruikt, kun je met weinig van restwaarde hele mooie en bijzondere dingen maken. 

Nu we in Zuid-Afrika wonen en nogal eens op markten komen, maar ook door armoedige buurten rijden, zien we met enige regelmaat de mooiste souvenirs gemaakt van "waardevol en kosteloos materiaal". Afvalhout, ijzerdraad, touw, plastic, steen, allemaal materiaal, dat zelfs in de armste gebieden nog wel voorhanden is. 

In ons huis staan een aantal van deze creaties, die we gekocht of gekregen hebben en die met vaardige en creatieve handen in heel veel uren tot stand gekomen zijn. In onze voortuin stond een houten stoel die in de loop van jaren minstens 4 keer van kleur veranderd is, de tand des tijds niet goed doorstaan had en op instorten stond. De stoel kwam aan zijn roemloos einde in ons kacheltje. 

Maar bij één van de vele bezoeken van Sanja aan Selestien Moses in Ashbury ontdekte Sanja een juweel van een stoel, die door Selestien minutieus met stukjes gekleurd glas en gebroken stukjes tegel beplakt is, waardoor er een schitterend kunstwerk ontstaan is. Die  wilde Sanja toch wel erg graag in onze tuin hebben en na enig overleg en betaling werd de stoel bij ons bezorgd. Daar waren wel vier sterke kerels voor nodig om het kunstwerk op de goede plaats te krijgen. Weggehaald zal die wel niet worden, want onder al die tegeltjes en glas zit een massieve betonnen stoel. Weer een bewijs van iets moois gemaakt van "waardevol en kosteloos materiaal !" 

Wij doen ons best om zo goed mogelijk Afrikaans te spreken en dat lukt mij redelijk en Sanja zelfs echt wel goed. Er zijn veel overeenkomsten tussen Nederlands en Afrikaans. Maar echt niet alles. Het gaat nog wel eens mis. Vorige week hadden we zo'n misverstand. 

De douchkop in één der badkamers spoot in plaats van naar beneden het water alle kanten op, met name richting plafond. De douchekop ondersteboven monteren was geen optie. Zou een versleten rubber ringetje wellicht het probleem veroorzaken? Sanja reed naar bouwmarkt Marais in Robertson en vroeg in haar beste Afrikaans om een "leertjie" (spreek uit: leerkie). De verkoper had geen notie van wat "mevrouw" bedoelde. Na enige tijd werd het echter duidelijk: " Oh, mevrouw bedoelt een "rubbertjie (rubberkie). Enige hilariteit ontstond er wel, want "a rubber" is in het Engels een condoom. Met het nieuwe condo, eh, rubbertjie bleek het probleem toch niet opgelost en uiteindelijk zorgde een nieuwe douchekop voor de oplossing van de lekkage !

"Inwoners van die Wes-Kaap het die hoogste lewensverwagting in Suid-Afrika in vergelyking met die ander provinsies." Dat was woensdag te lezen in "Die Burger". Gauteng (omgeving Johannesburg-Pretoria, e.a.) komt op de tweede plaats, terwijl de Vrijstaat de laagste levensverwachting kent. Vrouwen hebben in alle 9 provincies een hogere levensverwachting dan mannen. Er zijn geschat 63,1 miljoen inwoners in Zuid-Afrika en mannen worden er gemiddeld 64 jaar. Vrouwen worden gemiddeld 69,6 jaar. Volgens Statistieke Suid-Afrika (SSA) is de gemiddelde (m+v) levensverwachting in de West-Kaap 67,6 jaar. In Gauteng 65,3. Limpopo 64 jaar. Vrijstaat sluit de rij met een levensverwachting van slechts 57,3 jaar. 

In Nederland worden mannen gemiddeld 79,9 jaar en vrouwen 83,1 jaar. In de wereld zijn die verwachtingen 68 en 73 jaar. In Nederland wordt een sterfgeval op je zeventigste min of meer als normaal beschouwd. 80 wordt algemeen beschouwd als een rijpe ouderdom en een heel vol leven. Iedereen ouder dan 90 is waanzinnig succesvol !

Afrikaans woordenboek:

Nie op dieselfde stoel sit nie  =  niet met elkaar overweg kunnen  

 

" Roggeverdommeke "

Natuurlijk willen we op de hoogte blijven van het nieuws in Nederland en dat volgen we door dagelijks te kijken naar het NOS journaal. Dat wordt naar mijn mening correct, maar nogal zakelijk en saai gebracht. Voor het wereldnieuws schakel ik regelmatig over naar de Belgische VRT zender. Daar wordt - ook het slechte nieuws -  op een wat lossere manier gepresenteerd. Enkele dagen geleden sprak de presentator over  een "roggeverdommeke".  Het horen van dat woord zorgde bij mij voor een "Aha-erlebnis". Dat woord kende ik. In mijn eerste jaar als directeur van de Geldropse Nazarethschool emigreerde een Italiaans gezin uit België naar Geldrop en Ernesto kwam bij mij in groep7/8 van de Nazarethschool. Ernesto bleef over gedurende de middagpauze en had regelmatig een broodje als lunch bij zich. Het leek me een krentenbol, maar Ernesto noemde het een roggeverdommeke. Hoe het broodje aan die naam kwam, wist hij niet en ik dus ook niet. Tot het zondag in het Belgisch journaal genoemd werd. Ik wilde meer weten over dit broodje met die bijzondere naam. 

Het is voor veel mensen een mysterie waarom het "roggeverdommeke" een vloek in zijn naam heeft. Het traditioneel Antwerps roggebroodje met rozijnen is heel populair in Antwerpen en wordt vooral daar verkocht. Niets dat erop wijst dat het broodje om de een of andere reden vervloekt is. Vanwaar dan die vreemde naam? Als je Antwerpenaren vraagt wat een "roggeverdommeke" is, dan weten de meeste mensen wel dat het een roggebroodje is met grote, kleverige rozijnen erin. Maar als je vraagt of ze weten hoe het broodje aan zijn naam gekomen is, dan moet de overgrote meerderheid het antwoord schuldig blijven. 

Stadsgids en auteur Tanguy Ottomer kent de geschiedenis en de verhalen van en over Antwerpen als geen ander, en bevestigt meteen dat hij ook het verhaal van het roggeverdommeke kent. Hij wil het graag vertellen op de plaats waar de naam van het broodje ontstaan is, namelijk Het Steen in Antwerpen. Van 1303 tot 1823 werd Het Steen gebruikt als gevangenis. Men sprak in die tijd trouwens niet over gevangenen, maar wel over ‘verdoemden’. "In de 15e eeuw kwam de Nederlandse zakenman Pieter Pot vanuit Dordrecht aan in Antwerpen", vertelt Ottomer. Hij wilde graag succesvol worden in de Antwerpse zakenwereld, en begon daarom met een charmeoffensief. Hij besloot om de gevangenen in Het Steen – de verdoemden – te voorzien van voedzame roggebroodjes. Zo wilde hij als gulle weldoener de harten van de Antwerpenaren veroveren." "Rogge was toen een goedkope graansoort, die snel en goed de maag vulde. Later werden er rozijnen aan het brood toegevoegd om het wat meer smaak te geven. 

En zo is de naam van het roggebrood voor de verdoemden ontstaan", besluit Tanguy. "By the way,  voor het lekkerste roggeverdommeke van de stad moet je bij Goossens zijn, het oudste en kleinste bakkertje van Antwerpen", voegt hij er nog aan toe. Bakker Goossens aan de Korte Gasthuisstraat in Antwerpen vierde vorig jaar zijn 140e verjaardag. De huidige zaakvoerder is Patrick Goossens, hij is de 4e generatie, en vormt een tandem met zijn nicht Laura. Zij is al de 5e generatie, en zorgt mogelijk voor de 6e generatie, want ze verwacht een kindje. We verkopen zo’n 1.000 broodjes per week." Bakker Goossens heeft vroeger nog roggeverdommekes geleverd aan de gevangenis in Antwerpen, maar de bestellingen zijn gestopt om budgettaire redenen !

Met Ernesto liep het overigens erg slecht af. Eenmaal volwassen kwam hij in de drugswereld terecht en uiteindelijk kwam hij om het leven bij een schietpartij tussen drugscriminelen. Was hij wellicht tóch vervloekt ?

Zuid-Afrikaners zijn echte carnivoren. Vlees komt er elke dag op tafel bij de mensen die het zich veroorloven kunnen. Meerdere keren per week braaien is hier meer normaal dan uitzondering. Met vleesvervangers hoef je hier niet aan te komen ook al worden er in supermarkten steeds vaker en steeds meer vleesvervangende producten aangeboden. Dat gebeurt meestal met namen die een argeloze klant op het verkeerde been kunnen zetten. Met namen als "hoenderstyl" (kipvervanger) en "b*con" (nagemaakt spek) kunnen kopers denken dat het om echte vleesproducten gaat. In gevolge de nieuwe regels die door het ministerie van Landbouw zijn uitgevaardigd, mag er geen verwijzing meer zijn naar rund of kip. Vervaardigers kan steeds na terme soos burger en maalvleis (gehakt) verwijs, maar dit moet van die woorde "plantgebaseerde, vegan of veggie" vergesel word. 

De "roodvleesproducentenorganisatie steunt de wetswijziging van harte, omdat het meer duidelijkheid geeft. Maar meldt ook, dat het marktaandeel van echt vlees tot nu toe geen nadeel ondervonden heeft van de komst van vlees vervangende producten. De Zuid-Afrikaner blijft een echte carnivoor !

Afrikaans woordenboek:

nepvleis  =  vleesvervanger 

"In rook opgegaan ! "

Volgens de South African Tobacco Transformation Alliance (SATTA) waren er vóór de Covid-pandemie 300 tabaksboerderijen actief. Geen tabaksartikelen konden in de Covidtijd legaal gekocht worden, maar daardoor schoot de illegale smokkelarij de hoogte in. Dat heeft een verwoestende impact gehad op de legale bedrijven, waarvan er slechts 136 overgebleven zijn. Deze legale bedrijven vertegenwoordigen slechts 23 % van de verkochte tabaksartikelen waarover belasting betaald wordt. Dat betekent dus, dat 77 % illegaal verkocht wordt tegen dumpprijzen. Een legaal pakje sigaretten kost R.37 en daarvan is R.26 accijnsbelasting + BTW.  De schatkist mist daardoor jaarlijks 28 miljard Rand aan inkomsten. Gold Leaf Tobacco Corporation (GLTC) is verreweg de belangrijkste producent van (o.a. illegale) sigaretten. Reeds in 2022 is dit bedrijf onder curatele geplaatst en volgde een onderzoek naar de handelwijze van GLTC. Het is nu 2025 en het bedrijf produceert nog steeds - en steeds meer - illegale producten. In 2022 was het percentage onwettige sigaretten 27 % van alle sigarettenverkopen. In 2025 is dat al gestegen naar 77 %. " So, die onwettige bedrijf is hard op weg om die legale bedryf  dood te druk !" 

Via het Nederlandse journaal kregen we het advies om voldoende contant geld in huis te halen. Vanwege de turbulente situaties in de wereld zou cash geld wel eens dringend nodig kunnen zijn. Als zoiets geadviseerd wordt, dan volgen wij zo'n goede raad gelijk op. Sanja had nog wel een oude sok waar voldoende geld in kon. Natuurlijk controleerde ik regelmatig of er nog voldoende inzat en ook stopte ik er meerdere keren wat extra-geld in. Je kunt maar beter goed in de voorzorg zijn, nietwaar. Bij de voorlaatste controle leek er echter iets minder in te zitten. Zou Sanja er stiekem wat geld uitgehaald hebben? Zij is best wel zuinig en heeft beslist geen gat in haar hand. 

Bij mijn laatste controle bleek er helemaal niets meer in te zitten. Sanja bezwoer me, dat zij er niets uitgehaald had. Bij nadere inspectie ontdekte ik wat het probleem was: Een knol van een gat. Geen gat in Sanja's hand, maar een gat  in haar sok. Zou deze sok van Chinese makelij misschien wel speciaal zo zwak gefabriceerd zijn om Nederlanders in de problemen te brengen door ervoor te zorgen dat zij bij nood geen cash geld hebben?  Of verspreid ik nu fake-news ?

Die Burger kwam gisteren met belangwekkende informatie. "Journaliste het hul plek boaan die lys van die grootste koffiedrinkers bevestig met 'n indrukwekkende 3,62 bekers per dag." Dat is de uitkomst van een Brits onderzoek onder 20.000 mensen in verschillende beroepscategorieën. Mensen in de gezondheidszorg (doctoren en verplegend personeel) komen op de tweede plaats volgens die peiling met 3,60 bekers, gevolgd door personeel van de politie met 2,52 bekers. Electriciens drinken maar 1,3 bekers. "As jy soggens voel of jy nie aan die gang kan kom sonder koffie nie, is jy beslis nie alleen nie: 20.32 % van mense voel dit dadelik as hulle nie hul koffie gedrink het nie."

Onderzoekers zeggen dat de uitwerking van cafeïne verschilt per individu. 4 of 5 bekers koffie per dag is gewoonlijk veilig behalve voor zwangere vrouwen. Met een kop koffie 's morgens vroeg om 08.00 uur en een tweede kop om 10.00 uur kom ik op twee en 's middags om 14.30 uur + 's avonds om 19.30 uur nóg twee. Dat brengt mijn totaal op vier. De 2 cappuccino's op woensdagen bij The Barn en de twee cappuccino's op vrijdag bij The Pastry Place tel ik voor het gemak maar niet mee !

Afrikaans woordenboek:

praat soos 'n koffiemeul  =  aanhoudend praten