Verwarring rond Jan !

Vorige week berichtten we op onze blog over Jan van Riebeeck, de stichter van het verversingsstation aan de Kaap.

Nou blijkt, dat wij steeds een verkeerd beeld van deze man hebben gehad. De echte Jan heeft er heel anders uitgezien dan het portret wat honderden jaren ons op het verkeerde been heeft gezet. De ware Jan had een ronder, dikker gezicht dan de knappe man met het donkere, lange haar die we steeds voor van Riebeeck aanzagen. De nazaten van van Riebeeck hebben 26 schilderijen aan het Rijksmuseum in Amsterdam geschonken. Het schilderij waarvan gedacht werd, dat het de echte Jan voorstelde, is geschilderd door een zekere Dirk Craey, een Haagse kunstenaar. Achterop het schilderij staat genoteerd, dat de beeltenis Jan van Riebeeck voorstelt. Maar er is in deze collectie nóg een schilderij van Jan. Eén waarop hij héél anders staat afgebeeld.

Dit schilderij is vervaardigd door Jacob Janszoon Coeman, die op Batavia verbleef toen ook Jan van Riebeeck daar was. In 1662 verliet Jan Kaapstad en ging naar Batavia. Het is dus zeer onwaarschijnlijk dat Dirk Craey, die altijd in Holland bleef, de schilder van Jan van Riebeeck geweest is.

In 1912 verscheen een biografie van van Riebeeck, geschreven door E.C. Godée Molsbergen. Hij schreef toen al over zijn grote twijfel rond het schilderij van Dirk Craey. In 1952 werd een groot "Van Riebeeckfeest" georganiseerd en ook hier ontstond verwarring rond de ware gedaante van Jan. Nederland en Zuid-Afrika hadden in het kader van dit herdenkingsfeest besloten om elk een serie postzegels te vervaardigen met de beeltenis van van Riebeeck. De Nederlandse kunstenaar, die de zegels ontwierp, ging uit van het schilderij van Coeman, terwijl Zuid-Afrika het beeld van Dirk Craey gebruikte. De hoofd-directeur van het Rijksmuseum verklaarde, dat het beeld van Craey het enige echte was en daarom moesten toen de drukproeven aangepast worden. Maar er was al een vóórserie gedrukt en de echte postzegelverzamelaars vroegen zich af wat er toch aan de hand was.

Uiteindelijk heeft een gedegen onderzoek in de jaren 80 van de vorige eeuw de onzekerheid opgelost: Op het schilderij van Dirk Craey staat ene Bartholomeus Vermuyden afgebeeld.Coeman was de enige schilder in Batavia in 1663, toen Van Riebeeck daar óók verbleef. Hij was welhaast zeker de echte schilder. 

De verwarring rond de beeltenis van Jan van Riebeeck heeft nog tot een ander curieus feit geleid: Van 1948 tot 1993 stond van Riebeeck afgebeeld volgens de (verkeerde ) weergave van Dirk Craey op alle papiergeld in Zuid-Afrika.

De ware beeltenis van van Riebeeck kom je niet vaak tegen. Een replica van het Coeman-schilderij hangt in het beroemde Amsterdamse restaurant "De Vyf Vlieghen" en een andere hangt in het deftige restaurant "The Five Flies" in de Keeromstraat in Kaapstad. Hoewel het onwaarschijnlijk is, dat Jan van Riebeeck eruit zag zoals wij hem kennen, is dit wél het gezicht wat iedereen onthoudt.

( Vrij naar een artikel in de krant "Die Burger" van zaterdag 7 april.)

Zuid-Afrikaans Woordenboek:

 Liefde met die eerste vasthou  =  Liefde op het eerste gezicht

Foundersday 6 april.

In de geschiedenis van Zuid-Afrika is van Riebeeck een vaak opdoemende naam. Jan Anthoniszoon van Riebeeck werd in 1619 geboren in Culemborg. Op 20 jarige leeftijd treedt hij in dienst van de V.O.C. die hem uitzendt naar Batavia. Hij wordt later ook nog uitgezonden naar Japan en Vietnam, totdat hij in 1651 privéhandel bedrijft in Vietnam en bij wijze van strafmaatregel naar Zuid-Afrika wordt gestuurd. Het wordt zijn taak om bij Kaap de Goede Hoop een verversingsstation in te richten voor de schepen die van en naar Indië varen. Op 6 april 1652 meert van Riebeeck aan in de Tafelbaai, (dezelfde baai waarin Robbeneiland ligt. het eiland waar 3 eeuwen later Nelson Mandela 27 jaar gevangen zit), waar hij de vlag van de V.O.C. plant.



Hiermee sticht hij op symbolische wijze Fort Duijnhoop, de eerste officiële Nederlandse nederzetting aan de Kaap in Zuid-Afrika. Tot 1662 blijft Jan van Riebeeck leider van de Kaapse kolonie. Hij knoopt betrekkingen aan met de lokale Khoi-Khoi bevolking, (die door de Nederlanders Hottentotten genoemd worden) een relatie waar beiden eeuwenlang veel profijt van hebben.
De naam "van Riebeeck" is nog altijd beroemd en betekenisvol in de geschiedenis van Zuid-Afrika. Vooral lokale Afrikaners beschouwen hem als de oprichter, the Fouding Father, van hun land. Tot 1994 gold 6 april als Van Riebeeck's Day. en later als Founders Day. Na de democratische verkiezingen in 1994 schafte het ANC deze dag af en werden zijn afbeeldingen op postzegels en munten vervangen door afbeeldingen van dieren.



Uit het straatbeeld is hij allerminst verdwenen. In Kaapstad prijkt op Adderleystreet nog zijn standbeeld en in heel veel dorpen en steden (ook in Montagu) is er een Van Riebeeckstraat.

Tenslotte: Elke zichzelf respecterende plaats in Nederland heeft ter promotie een slogan. Zo ook Helmond natuurlijk. Jarenlang kwam je op allerlei plekken de slogan tegen: "Helmond, de glimlach in Brabant". Nu blijkt deze slogan uitgewerkt te zijn en gaat de stadspromotor Peter-Paul van Meerwijk op zoek naar een nieuwe. Een aantal Helmond-Sportsupporters is apetrots op de prestaties van hun club in dit seizoen en liet daarom een spandoek maken met een prachtige slogan, die de stad Helmond best zou kunnen gebruiken ter stadspromotie.



Vertaling voor niet- Helmonders: Helmond, grote mond, geen schrik!

Zuid - Afrikaans woordenboek:

pylreguit = kaarsrecht

De appel valt niet ver van de perenboom!

 

Vorige week zijn we, samen met onze buren, op bezoek geweest bij Johan en Ronell Rossouw. Zij zijn goede verienden van Eric en Tineke. Johan en Ronell zijn eigenaars van een grote (zeg maar gerust: zéér grote) "fruitplaas" op 35 km afstand van Montagu. 
Hoe groot hun hele terrein is, weet Johan zelf niet precies. Hij schat het tussen de 2000 en 3000 hectare!
Van dit enorme gebied wordt zo'n 120 ha gebruikt voor de teelt van 4 soorten peren en op 60 ha kweekt men 5 soorten appels.



De rest is bergachtig en bebost terrein. Het hele jaar door zijn ongeveer 120 werkers bezig met het snoeien van de bomen, het plukken van de vruchten, ontginnen en aanplanten van nieuwe "boorden" (boomgaarden) etc. Verder zijn er nog 80 mensen bezig met het wassen, sorteren en verpakken van het geoogste fruit in een enorme sorteer- en verpakkingshal.



Daarnaast is er nóg een enorme hal voor het koel houden en korte tijd bewaren van het fruit. De hiermee gepaard gaande energiekosten baren wel zorgen. Aan elektriciteit betaalt men per maand R 50.000 (€ 5.000), maar in de drukste sorteer- en verpakmaanden loopt het verbruik op tot zo'n R 220.000 (€22.000). Dit is voor Zuid-Afrikaanse begrippen héél veel geld. De energieprijzen stijgen jaarlijks met percentages die tussen de 10 en 20 % liggen! Tot voor kort was Europa het belangrijkste exportgebied, maar momenteel gaat het meeste fruit naar enkele andere Afrikaanse landen, Rusland, Dubai en Indonesië. Het kwalitatief iets mindere fruit gaat o.a. naar Hongarije, Roemenië en Polen. Het restfruit wordt verwerkt tot sap in de Ceres frisdrankenfabrieken.



Op dit bedrijf probeert men zo "groen" mogelijk te werken. Tot voor kort werd er veel gespoten met vergif, maar tegenwoordig werkt men zoveel mogelijk met natuurlijke vijanden en milieuvriendelijke technieken. Zo'n techniek is bijvoorbeeld, het pas in Zwitserland ontwikkelde "Mate-disruption". Vrouwtjes motten richten veel schade aan door na het paren, gaatjes te boren in de vruchten en hierin hun eitjes te leggen. De oplossing bestaat uit een plastic houdertje gevuld met een geurende vloeistof. De slechtziende mottenmannetjes gaan op zoek naar de vrouwtjes, maar worden door de geurhoudertjes in de war gebracht. Er wordt niet gepaard, waardoor het fruit niet beschadigd wordt. Het is wel veel werk, want elke boom krijgt elk jaar zo'n plastic houdertje. De kosten bedragen jaarlijks ongeveer R 500.000. Wij hadden een ontzettend interessante en leerzame middag, die afgesloten werd met een heerlijke en gezellige "Braai".

Zuid - Afrikaans woordenboek:

fruitoes = fruitoogst



There's music in the air!

Het begon allemaal met een pianoconcert in het museum van Montagu. In dit monumentale, voormalige kerkje speelde een 19 jarige kleurling pianist, de sterren van de hemel. Geholpen door de goede akoestiek speelde Eben Wagenstroom op een grandioze manier, zowel traditionele, als moderne klassieke muziek.Het was een avondvullend programma, waarbij wij ons geen moment verveelden. Alleen de vreselijk harde stoelen vormden een minpuntje. Opvallend was het wel, dat er -naast de pianist- slechts 1 gekleurd iemand aanwezig was (waarschijnlijk de begeleider van de pianist). De Apartheid is afgeschaft, maar gelijkwaardigheid is vaak nog ver te zoeken.



Voor het tweede muzikale treffen, gingen we naar de NG kerk in Montagu. Hier werd vorige week zondag een Paaszangdienst gehouden. De dienst werd opgeluisterd door het kerkkoor, waar Sanja ook haar nootje in meezingt. Voor deze gelegenheid was het koor uitgebreid met enkele gastzangers en hun muziek verlevendigde de dienst behoorlijk. En dat gold zeker ook voor de twee kinderkoren en een tienermeisje uit de gemeente, die met het zingen van "Pie Jesu" ons kippenvel (hoendervleis) bezorgde. Dan was er nog  het dwarsfluittrio, waar Sanja ook deel van uitmaakte. Volgens verschillende kerkgangers hadden de fluitisten begeleid door een pianiste, een fijn stukje muziek ten gehore gebracht. Met zoveel muzikale inbreng is een kerkdienst bijwonen beslist geen straf. Na de viering was er nog thee en koffie met gebakjes en hartige hapjes, die alle koorleden zelf meegenomen hadden.                                                                              
Een paar weken geleden woonde Leo een openluchtconcert bij op wijnplaas Excelsior. Er waren daar een paar honderd toehoorders, zittend op het grasveld in de voortuin. Zo stelde ik me ook het concert voor wat we op uitnodiging van Nederlandse kennissen, Rinze en Christien,op zondagmiddag samen met hen bijwoonden. Dit keer ging het om een klassiek concert, uitgevoerd door een fluittist en een pianiste. Plaats van handeling was "de Red Roan Ranch", een paardenstoeterij in Swellendam. De aanvang was 's middags om 16 uur en toen we 5 min. voor aanvang het terrein opreden, stond er zegge en schrijven 1 enkele auto! Hadden we ons in de dag of de tijd vergist? Nee hoor, even later waren alle belangstellenden aanwezig: 16 in totaal. Het bleek te gaan om een huisconcert.



De uitvoerenden waren kwalitatief bepaald niet de minsten, zeker gezien hun leeftijden. Christopher Nicholls, een gepensioneerde Engelsman, was nog vingervlug op zijn dwarsfluit. En Silvia Schulman speelde grandioos op haar vleugel. Ongelooflijk maar waar: zij is 87 jaar! Wat een voorrecht dat je dat op zo'n gevorderde leeftijd nog kunt.

Zuid - Afrikaans woordenboek:

maatslaner = dirigent

Van Nederlandse afkomst

Onze wekelijkse uitgaansdag, bracht ons afgelopen maandag naar Stellenbosch. Een plaats met een duidelijk Nederlands verleden. Simon van der Stel (1639-1712) was de eerste gouverneur van de Kaapkolonie, de Nederlandse nederzetting aan Kaap de Goede Hoop in Zuid-Afrika. In 1679 ontdekte van der Stel op 50 km van Kaapstad een streek, die toen nog Wildenbosch genoemd werd. Hij was zeer onder de indruk van de pracht en de vruchtbaarheid hiervan. Nog in datzelfde jaar vestigden de eerste kolonisten zich er. Men sprak van "van der Stels Bosch". Wat later kortweg Stellenbosch werd.
Van der Stel was zeer geïnteresseerd in de Franse wijnbouw en hij plantte dan ook de eerste druivenranken in en rond Stellenbosch. Momenteel is het het belangrijkste centrum van de Zuid-Afrikaanse wijnbouw.



De vele eikenbomen, die in en rond de stad groeien, zijn nog een overblijfsel van de grote behoefte aan eikenhout in de begintijd van de wijnboerderijen. Stellenbosch wordt daarom ook wel "Eikestad" genoemd. De van oorsprong Europese wijnboeren waren nl. gewend hun wijnvaten van eikenhout te maken. Omdat de eiken door het Zuid-Afrikaanse klimaat, veel sneller groeiden dan in Europa, bleek het hout al gauw te sponzig en dus ongeschikt om wijnvaten van te maken.
Eén van de beste universiteiten van het land staat in Stellenbosch. De stad is dan ook een echte studentenstad. Op een bevolking van zo'n 60000 inwoners zijn er zo'n 24000 studenten.
De oude kern van de stad met de Dorpstraat, Marktstraat en Kerkstraat is toeristisch heel aantrekkelijk. "Oom Samie se winkel" is een echte trekpleister.



Er staan nog diverse schilderachtige oude huizen, met rieten daken in Kaaps- Hollandse stijl.

Ons huis heeft ook een rieten dak. Mooi, maar het vraagt wel regelmatig aandacht en onderhoud om het mooi en in goede staat te houden. Dus kwam vorige week de rietdekker op zijn mountainbike aangefietst met 2 bundels riet onder zijn arm. Met wat kippengaas, een rolletje ijzerdraad en een combinatietang, heeft hij al één kant van ons dak weer tip top in orde gebracht. Volgende week komt hij terug .



Tenslotte: Op een eerdere dagtocht zijn we tegen onze eerste bekeuring aangelopen: We kunnen elkaar niets verwijten, want we weten niet precies waar het gebeurde en wie er toen achter het stuur zat. Het is ook niet de moeite waard om ruzie over te maken. we reden 12km te hard en de boete bedraagt 100 Rand (ongeveer 10 euro).

Zuid - Afrikaans woordenboek:

verkeerskaartjie = bekeuring.

We zitten er warmpjes bij !

Volgens de "Dikke van Dale" heeft de bovenstaande titel twee betekenissen. Ten eerste: "Het lekker warm hebben". Ten tweede: "Vermogend zijn".
Wat de eerste betekenis betreft; hoewel het einde van de zomer begint te naderen, komt de thermometer hier overdag vaak nog ruim boven de 30 graden. 's Morgens en 's avonds begint het enigszins af te koelen, maar we zitten er inderdaad nog steeds warmpjes bij. En om ervoor te zorgen, dat we er de komende, soms wat kille winteravonden, ook warmpjes bij zullen zitten, hebben we enkele maanden geleden een mooi houtkacheltje besteld. Dat werd vandaag bezorgd en geïnstalleerd. 's Morgens al voor achten reed een ploegje monteurs uit Paarl onze oprit op en een uurtje later vertrokken zij alweer naar een volgende klus. Gelukkig hebben we de open haard, zoals hij sinds 1940 ingebouwd was, compleet met origineel koperwerk, intact kunnen laten.



We hebben het kacheltje nog niet echt uit kunnen proberen, maar we hebben er alle vertrouwen in, dat we er de komende kille winteravonden warmpjes bij zullen zitten!
De tweede betekenis van de titel is een heel ander verhaal. Hoewel de prijzen hier in Zuid-Afrika ook stijgen, kunnen we hier met onze pre-pensioen-euro's best rond komen. En dat weten ze bij de Belastingdienst blijkbaar ook. In mijn onnozelheid dacht ik, dat ze ons niet meer konden vinden. Normaal verscheen in Nederland het aangifteprogramma al ín of zelfs vóór januari op de computer. Tot half maart hadden we hier nog niets ontvangen. Zouden ze ons wellicht.....? Nee meneer, niet zo naïef! "Big Brother en de Belastingdienst are watching you". Vorige week arriveerden er twee heel dikke blauwe brieven. Een aangifteformulier met 105 vragen, verdeeld over zestig pagina's. Dat de vragen niet allemaal even eenvoudig zijn, blijkt wel uit de 108 pagina"s tellende toelichting. En dat dus allemaal keer twee. De komende dagen zal ik me dus echt niet hoeven te vervelen.

Tenslotte: We hebben deze week geen tijd gehad om er een dagje tussen uit te gaan. Mensen van de gemeente en een plaatselijk elektriciteitsbedrijf zijn twee dagen bezig geweest met het ombouwen van het totale elektriciteitssysteem. Onze "krag" kwam al sinds eeuw en dag, vanuit een achterliggende straat, via de tuin van onze achterburen, in onze tuin. Dat was niet praktisch, omdat de meteropnemer, die elke maand de meterstanden op komt nemen, vaak aan een gesloten deur kwam. Onze meterstanden werden dan geschat, maar waren zelden juist. Nu hebben we een splinternieuw kastje vóór aan de straat. De oude bedrading is verwijderd en nieuwe aangelegd. Tot nu werkt alles nog goed.

Zuid - Afrikaans woordenboek

kitsbank = pinautomaat

Zwemles voor vlooien.

In deze tijd van het jaar barst het hier in de natuur van de vlooien en omdat we twee keer per dag lopen met onze honden, komen Djoeke en Tesca regelmatig in aanraking met deze ongenode gasten.



Sanja heeft alle in de handel zijnde middelen op hen uitgeprobeerd, maar geen enkel middel lijkt te helpen.In bad zetten en behandelen met anti vlo- en luisshampo was nog de beste (tijdelijke) oplossing. Dus wordt maar telkens weer de vlooienkam gehanteerd en als er zo'n irritante lastpost gevonden wordt, knijpt Sanja die dood. Vorige week dacht ze een andere doeltreffende manier gevonden te hebben: verdrinken in een bakje water. Helaas was ze vergeten, dat vlooien uitstekende springers zijn. Toen ze een tijdje later ging kijken, of íe al verdronken was, was er geen vlo meer te zien.Ergens op de achtergrond hoorde ze triomfantelijk "nana- na-nana" zingen!

Vorige week zaterdag werd er een live concert gegeven ten bate van een goed doel op "wijnplaas Excelsior".Optredende artiesten waren "Nianell en Romanz".
Nooit van gehoord, maar het zijn toppers hier in Zuid -Afrika. En het moet gezegd worden: ze maakten een mooi, sfeervol stukje muziek.



Zittend op het grasveld in de voortuin van een mooie, oude wijnboerdeij met een picknickmand op schoot, een fles Excelsiorwijn in de hand en familie en kennissen om je heen, is het leven zo slecht nog niet!

Ons wekelijks uitje leidde ons afgelopen maandag via de shoppingmall in Worcester naar "De Doorns". Een dorpje van niks, maar met een flink aantal wijnboerderijen. Vaak zijn dat prachtige Cape-Dutch-huizen, maar dat was dit keer niet ons doel. We wilden een bezoek brengen aan de "Sonskyn Nursery". Dit is een zeer gespecialiseerde rozenkwekerij met een interessante modeltuin, stond er in de krant. De kwekerij lag erg afgelegen en zonder bewegwijzering, moesten we veel moeite doen om het adres  te vinden.Ook al bleek het niet helemaal de meest geschikte tijd van het jaar te zijn, viel er toch best veel te bekijken en te fotograferen.



Na nog geluncht te hebben in De Doorns, reden we via Matroosberg, deels via een onherbergzaam en deels door een vruchtbaar wijn- en fruitgebied, terug naar Montagu.

Ten slotte: Hij is klaar!!!!! Zaterdag kwam de keukenmonteur uit Kaapstad om onze keuken nu eindelijk helemaal af te werken. Sanja had nog een lange lijst met klussen en klusjes voor hem opgesteld, waar de man ijverig aan begon. En om drie uur 's middags kon hij aan de terugrit naar Kaapstad beginnen. Na acht maanden beschikken wij nu over een complete, mooie "kombuis".

Zuid - Afrikaans woordenboek:

 wegspringplek = vertrekpunt