Boerenwijsheden !

In Nederland hadden we tot enkele jaren geleden "Klazien uut Zalk", de legendarische boerin, die voor elke kwaal wel een huis-tuin en keukenmiddeltje wist.

Wetenschappelijk niet bewezen, maar de uit overlevering verkregen geneeswijzen werden door honderdduizenden "patienten"  toegepast.

In Zuid-Afrika is er ook zo iemand geweest. In de krant van afgelopen zaterdag stond een verhaal over boerenwijsheden ( hier boere-rate genoemd). Het begon in 1954 toen de actrice Anna Neethling-Pohl een radioprogramma startte: "Vir Oupa en Ouma", een programma voor oudere luisteraars.

Wekelijks op vrijdag was het te horen op Radio Suid-Afrika van 1955 tot 1980. Een populair onderdeel van dit programma was  het deel waarin "boere-rate besproken werden. Luisteraars stuurden brieven of belden om hun raadgevingen mee te delen. De Uitgeverij Tafelberg zag hier wel brood in en in 1962 verscheen een verzameling van deze (on-)wijsheden in boekvorm: "Oupa en Ouma se Boere-rate".

Een bloemlezing hieruit:

Als je last hebt van een slechte spijsvertering moet je de maag van een korhoender nemen, die drogen en fijnmalen en daarna opdrinken. Een luisteraar uit Worcester adviseert bij brandend maagzuur om grond te eten en een beller uit Uitenhage heeft een oplossing voor ruggemergontsteking: "Vermeng menswater (= urine) met kalk. Doe dit op een ongebleekte linnen doek en hou die tegen het voorhoofd". Iemand uit Naboomspruit heeft de oplossing tegen slapeloosheid:"Slacht een bontgespikkelde haan. Meng het bloed met petroleum, doe er wat beendermeel bij en bak dit mengsel in kuikenvet. Dit smaak hherlik en sal enige persoon laat slaap"! Voor sproeten heeft men helemaal een prachtige oplossing: "Snij die sterte van 'n paar dasse (!) Sit die sterte in 'n blik met sterkwater en begrawe die blik vervolgens drie weke lank aan die oostekant van die huis. Smeer die mengsel aan die sproete".

En zo gaat het boek maar voort. De Dierenbescherming zou hier niet vrolijk van worden.

Maar waar komen die wijsheden toch vandaan?

Professor Johann Tempelhoff van de Noord-West-Universiteit van Vaal geeft de volgende interessante verklaring: Al 2000 jaar geleden hadden mensen, die in het gebied woonden waar nú Nederland ligt, al kennis van geneeskrachtige planten. Toen de Hollanders in 1652 hun weg naar De Kaap vonden, hebben zij deze "kennis" meegebracht. Ook de Khoi-San mensen en de Maleiers beschikten over dit soort kennis. Doktoren waren schaars in de Kaap en vooral in afgelegen gebieden, dagenlang weg van een dokter, komt de overlevingsdrang bij een zieke naar boven en zul je alles doen om van de pijn verlost te worden. En wellicht treedt er een placebo-effect op: Als je het gelooft, dan werkt het. Dit is van mens tot mens doorverteld om ook bij andere mensen verlichting te brengen. Desnoods doen Oupa en Ouma dit met dassterte of hanenbloed!

Zuid-Afrikaans woordenboek:

die appel van sy ma se oog  =  moeders' oogappel